Kościół ewangelicki w Czeskiej Lipie

Kościół ewangelicki w Czeskiej Lipie to niewielka świątynia w kształcie rotundy, stojąca w zachodniej części miejskiego parku, niedaleko dawnej stacji kolejowej Střelnice. Wzniesiono go w 1927 roku dla niemieckiej wspólnoty ewangelickiej, choć dziś budynek od dawna służy zupełnie innemu wyznaniu i pełni funkcję nie tylko sakralną, ale też koncertową.

Kto zbudował ten kościół i dlaczego ma kształt rotundy?

Świątynię zaprojektował Richard Brosche, architekt związany z Czeską Lipą, na zlecenie miejscowej gminy Kościoła Ewangelickiego Wyznania Augsburskiego. Budowę ukończono w 1927 roku, a bryła budynku celowo nawiązuje do prostoty i skromności architektury luterańskiej — okrągły plan rotundy miał podkreślać ideę wspólnoty zgromadzonej wokół centralnego punktu nabożeństwa, bez przepychu typowego dla kościołów katolickich tego okresu.

Jak zmieniała się historia tej wspólnoty przed 1927 rokiem?

Korzenie zboru sięgają 1883 roku, gdy w Czeskiej Lipie powstała stacja kaznodziejska niemieckiej wspólnoty luterańskiej — miejsce regularnych nabożeństw jeszcze bez własnego budynku. W 1921 roku społeczność ta stała się formalną filią niemieckiego Kościoła Ewangelickiego z siedzibą w pobliskim Nowym Borze, co dało jej organizacyjne podstawy do wzniesienia własnej świątyni kilka lat później.

Co się stało z kościołem po 1945 roku?

Powojenne przesiedlenia niemieckiej ludności z pogranicza pozbawiły pierwotną wspólnotę ewangelicką jej wiernych. W 1946 roku budynek przekazano Czechosłowackiemu Kościołowi Husyckiemu, a rok później, w 1947 roku, świątynia zmieniła nazwę na Husův sbor (Zbór Husa) — na cześć Jana Husa, patrona tego wyznania. W 2015 roku kościół otrzymał kolejną nazwę: Kościół Mistrza Jana Husa, pod którą funkcjonuje do dziś. Obecnie z budynku i przylegającej plebanii korzysta miejscowa gmina wyznaniowa Czechosłowackiego Kościoła Husyckiego.

Dlaczego kościół jest ważny dla muzyki, a nie tylko dla wiary?

Okrągły kształt rotundy okazał się mieć nietypową zaletę — doskonałą akustykę, rzadko spotykaną w budynkach sakralnych tej wielkości. Dzięki temu wnętrze świątyni od lat służy jako jedna z lepszych sal koncertowych północnych Czech, wykorzystywana zwłaszcza podczas Międzynarodowego Festiwalu Muzycznego Musica Lípa, gdzie odbywają się tu koncerty kameralne. Budynek pełni więc podwójną rolę: miejsca modlitwy i sceny dla muzyki klasycznej.

Jak formalnie doceniono wartość tego zabytku?

Ze względu na oryginalne rozwiązanie architektoniczne — dwudziestowieczną rotundę czerpiącą z tradycji luterańskiej prostoty — budynek w 2021 roku wpisano na listę krajowych zabytków kultury, prowadzoną przez czeskie Ministerstwo Kultury. To stosunkowo młody zabytek jak na tę kategorię ochrony, co podkreśla wyjątkowość jego formy na tle innych kościołów regionu.

Czy z zewnątrz widać, że to dawny kościół ewangelicki?

Nie od razu. Ewangelickie pochodzenie budynku nie jest dziś w żaden sposób oznaczone na elewacji ani w jego otoczeniu, co bywa zaskoczeniem dla osób szukających śladów dawnej niemieckiej wspólnoty protestanckiej w Czeskiej Lipie. Historia zmian wyznaniowych i nazewniczych czyni ten obiekt ciekawym przykładem tego, jak burzliwe dzieje regionu pogranicza odcisnęły piętno na pojedynczym budynku sakralnym.

Najczęstsze pytania

Kiedy zbudowano kościół ewangelicki w Czeskiej Lipie? W 1927 roku, według projektu architekta Richarda Brosche, dla niemieckiej gminy Kościoła Ewangelickiego Wyznania Augsburskiego.

Gdzie dokładnie stoi ten budynek? W zachodniej części miejskiego parku w Czeskiej Lipie, w pobliżu dawnej stacji kolejowej Střelnice.

Kto dziś korzysta z tego kościoła? Od 1946 roku budynek należy do Czechosłowackiego Kościoła Husyckiego i funkcjonuje pod nazwą Kościół Mistrza Jana Husa (od 2015 roku).

Dlaczego kościół ma kształt rotundy? Bryła nawiązuje do prostoty architektury luterańskiej, a okrągły plan miał podkreślać wspólnotowy charakter nabożeństw.

Czym wyróżnia się to miejsce poza funkcją religijną? Wyjątkową akustyką — kościół pełni funkcję sali koncertowej, wykorzystywanej m.in. podczas Międzynarodowego Festiwalu Muzycznego Musica Lípa.

Czy budynek jest chroniony jako zabytek? Tak, od 2021 roku figuruje na liście krajowych zabytków kultury Czeskiego Ministerstwa Kultury.