Kościół św. Wacława w Lomnicy nad Lužnicí

Kościół św. Wacława stoi na Placu Wacława w Lomnicy nad Lužnicí, w powiecie Jindřichův Hradec, w kraju południowoczeskim. To rzymskokatolicki obiekt sakralny, który wyrósł z gotyckiej kaplicy zamkowej ufundowanej w 1359 roku – dziś jest jednym z ostatnich śladów po średniowiecznym grodzie, wokół którego powstało samo miasteczko.

Skąd wzięła się świątynia?

Fundatorem kaplicy był Wilhelm Młodszy z Landštejna, kanclerz Królestwa Czeskiego, który w 1359 roku wzniósł ją jako część miejscowego zamku. Pierwotnie poświęcono ją Bożemu Ciału oraz świętym Piotrowi i Pawłowi – dopiero później, po zniszczeniach i odbudowie, obiekt otrzymał wezwanie św. Wacława, pod którym funkcjonuje do dziś.

Jak zamek i miasteczko łączą się z tym miejscem?

Lomnicę założył ród Vítkovców w pierwszej połowie XIII wieku, a razem z osadą powstał tzw. zamek błotny (blatný hrad) – nazwa wzięła się stąd, że warownię otaczały rozległe mokradła. Kaplica od początku była integralną częścią tego założenia obronnego, stojącego dziś na Placu Wacława w centrum miasteczka. Sam zamek nie przetrwał: za czasów Oldřicha z Rožmberka warownię rozebrano, prawdopodobnie w 1459 roku, a jedynym elementem, który ocalał, była właśnie kaplica.

Co zachowało się z gotyckiej budowli?

Do dziś przetrwał gotycki rzut przyziemia z XIV wieku. W prezbiterium można zobaczyć łamane i paraboliczne sklepienia krzyżowe, wsparte na zewnętrznych przyporach. Kościół jest jednonawowy, zamknięty wielobocznie, zorientowany w tradycyjny sposób – ołtarzem w stronę wschodu. Od strony południowej prezbiterium dobudowano zakrystię, co jest typowym rozwiązaniem dla niewielkich świątyń tego okresu.

Jak wojna trzydziestoletnia wpłynęła na kościół?

Wojna trzydziestoletnia (1618–1648) dotknęła zarówno samą Lomnicę, jak i niewielką świątynię – budynek uległ wówczas uszkodzeniom. Po zakończeniu działań wojennych obiekt odbudowano i ponownie konsekrowano, tym razem pod wezwaniem św. Wacława, patrona Czech. Od tego momentu kaplica funkcjonuje jako kościół pod tym właśnie wezwaniem.

Dlaczego mieszkańcy wykupili kościół w XVIII wieku?

W czasach reform józefińskich cesarza Józefa II wiele niewielkich, rzadko używanych świątyń w monarchii habsburskiej groziło likwidacją lub sprzedażą na cele świeckie. Kościół św. Wacława w Lomnicy również znalazł się na liście obiektów przeznaczonych do zamknięcia. Aby do tego nie dopuścić, w 1787 roku miejscowa społeczność wykupiła świątynię wraz z całym wyposażeniem na aukcji, przejmując ją na własność w trybie tzw. cichego posiadania. Dzięki tej decyzji kościół przetrwał do naszych czasów.

Dlaczego warto go zobaczyć?

Kościół św. Wacława to rzadki przykład gotyckiej kaplicy zamkowej, która przetrwała mimo zniknięcia całej reszty warowni. Stojąc dziś na Placu Wacława, pozostaje żywym świadectwem średniowiecznych początków Lomnicy nad Lužnicí i jednym z nielicznych materialnych śladów po dawnym błotnym zamku rodu Vítkovców.

Najczęstsze pytania

Gdzie znajduje się kościół św. Wacława? Na Placu Wacława w Lomnicy nad Lužnicí, w powiecie Jindřichův Hradec, w kraju południowoczeskim.

Kiedy powstała pierwotna budowla? W 1359 roku, jako gotycka kaplica zamkowa ufundowana przez Wilhelma Młodszego z Landštejna.

Jakiemu patronowi poświęcono kaplicę pierwotnie? Bożemu Ciału oraz świętym Piotrowi i Pawłowi – wezwanie św. Wacława nadano jej dopiero po odbudowie po wojnie trzydziestoletniej.

Czy zamek, którego kaplica była częścią, zachował się? Nie – warownię rozebrano za czasów Oldřicha z Rožmberka, prawdopodobnie w 1459 roku, a kaplica jest jedynym ocalałym elementem założenia.

Dlaczego kościół nie został rozebrany w XVIII wieku? W 1787 roku mieszkańcy wykupili go na aukcji wraz z wyposażeniem, ratując go przed likwidacją w ramach reform józefińskich.