Jewish cemetery in Kardašova Řečice

Żydowski cmentarz w Kardašovej Řečicy to jeden z niewielu tak dobrze zachowanych śladów dawnej społeczności żydowskiej południowych Czech. Leży około kilometra na południe od miasteczka, przy niebieskim szlaku turystycznym, i od dziesięcioleci pozostaje otwarty dla zwiedzających.

Kiedy powstał cmentarz?

Nekropolię założono najprawdopodobniej w pierwszej połowie XVII wieku, a w 1673 roku otoczono ją murem. Obecny kształt zawdzięcza jednak przebudowie z połowy XIX wieku – po 1850 roku teren powiększono według planów Martina Víty z 1863 roku, niski płot zastąpiono wysokim murem, a w narożniku działki wzniesiono charakterystyczny dom przedpogrzebowy, otwarty od strony cmentarza dwiema ścianami z drzwiami wejściowymi.

Ile grobów można tu znaleźć?

Na powierzchni 874 m² zachowało się około 160 nagrobków pochodzących z XVIII wieku aż po początek II wojny światowej – w większości w stylu barokowym i klasycystycznym. Najstarszy czytelny kamień nagrobny datowany jest na 1820 rok. Wśród pochówków wyróżniają się macewa węgiersko-czeskiego kupca Pavla Lauera z 1908 roku, nagrobek rabina i nauczyciela Lazara Beneša oraz grób lekarza barona Gustava Hoeniga.

Jaka była historia żydowskiej gminy w miasteczku?

Pierwszym udokumentowanym żydowskim mieszkańcem Kardašovej Řečicy był szklarz o imieniu Khacal, wzmiankowany w 1601 roku. Do 1654 roku osiedliła się tu przynajmniej jedna rodzina kupiecka, a społeczność rosła aż do 1714 roku, gdy liczyła 10 rodzin i 48 osób – niemal 9% mieszkańców miasteczka. Później, wraz z migracją do większych miast, liczba wiernych stopniowo malała i w 1930 roku wynosiła już tylko 20 osób. Gmina wyznaniowa działała formalnie od XVII wieku, prowadząc synagogę, szkołę, mykwę i szpital; prowadziła też własne księgi od 1784 roku – aż do jej rozwiązania przez władze niemieckie w 1942 roku, gdy zlikwidowano wszystkie gminy żydowskie poza Pragą.

Co stało się z synagogą?

Pierwsza synagoga, prosta budowla mieszkalna z 1708 roku, spłonęła w pożarze miasteczka w 1863 roku. Na jej miejscu w 1864 roku wzniesiono nową, eklektyczną świątynię z drewnianą galerią dla kobiet ozdobioną dekoracyjną balustradą. Regularne nabożeństwa ustały po 1916 roku, a sam budynek rozebrano w latach 1958–1959.

Jak potoczyły się losy społeczności podczas wojny?

W latach 1942–1943 dziewiętnastu mieszkańców Kardašovej Řečicy pochodzenia żydowskiego deportowano do Terezína, a stamtąd do obozów zagłady, w tym Auschwitz i Treblinki. Wojnę przeżyła tylko jedna osoba – Marie Hönigová-Krátká, która ocalała dzięki małżeństwu mieszanemu.

Kim był najbardziej znany rodak związany z tym miejscem?

Z Kardašovej Řečicy pochodził dr Leopold Gottlieb (1852–1916), lekarz balneolog, który przyczynił się do powstania pierwszego na świecie uzdrowiska wykorzystującego terapię radową w Jáchymovie.

Najczęstsze pytania

Czy cmentarz jest ogólnodostępny? Tak, znajduje się przy oznakowanym szlaku turystycznym i można go zwiedzać bez wcześniejszej zapowiedzi, choć jak większość zabytkowych cmentarzy żydowskich bywa zamykany na klucz – warto to sprawdzić na miejscu.

Czy zachowała się synagoga? Nie – budynek synagogi rozebrano pod koniec lat 50. XX wieku, zachował się natomiast sam cmentarz z domem przedpogrzebowym.

Co warto zobaczyć poza nagrobkami? Charakterystyczny, otwarty na dwie strony dom przedpogrzebowy z połowy XIX wieku, wpisany razem z całym założeniem na listę zabytków.

Jak daleko jest cmentarz od centrum miasteczka? Około kilometra na południe, wzdłuż niebieskiego szlaku turystycznego.