Church of Saint Lawrence in Malá Strana, Hellichova

Kostel svatého Vavřince stoi w cichej uliczce Hellichova pod zboczem Petřína, kilka kroków od ruchliwych tras turystycznych Malej Strany. To jeden z najstarszych kościelnych budynków w tej części Pragi — a zarazem jeden z najmniej rozpoznawalnych, bo od dziesięcioleci nie pełni już funkcji parafialnej. Dziś słychać w nim raczej wiolonczelę niż mszę.

Skąd wzięła się ta świątynia?

Budowla powstała prawdopodobnie w połowie XII wieku jako kościół romański, wzniesiony na miejscu starszego cmentarzyska. Służyła wtedy niewielkiej osadzie Nebovidy, podlegającej klasztorowi benedyktynów — samodzielnej jednostce osadniczej, która dopiero w połowie XIV wieku została wchłonięta przez rozrastającą się Malą Stranę. Warto to rozróżnić od znacznie bardziej znanego, barokowego kościoła św. Wawrzyńca stojącego na szczycie Petřína, przy wieży widokowej — to dwie zupełnie różne budowle poświęcone temu samemu patronowi, oddalone od siebie zaledwie wzgórzem.

Jak zmieniała się bryła kościoła?

Około 1378 roku pierwotną, skromną budowlę przebudowano w duchu gotyku: od strony południowej dostawiono sklepioną kruchtę, a prezbiterium podwyższono i nakryto nowym sklepieniem. Zakrystia po północnej stronie prezbiterium zachowała gotycki charakter do dziś, natomiast portal wejściowy oraz sklepienie samej zakrystii pochodzą już z XVI wieku — kolejnej fali przebudów, typowej dla praskich kościołów tego okresu.

Co się z nim stało po zniesieniu parafii?

Rok 1784 przyniósł koniec kościelnej funkcji budynku — w ramach józefińskich reform kasujących zbędne kościoły i klasztory świątynię zamknięto i zaadaptowano na cele mieszkalne, podobnie jak wiele innych praskich kościołów tamtej epoki. Przez dwa stulecia budynek funkcjonował jako zwykła kamienica, chowając pod tynkiem swoją średniowieczną strukturę. Od 1964 roku obiekt figuruje jako zabytek kultury, co ostatecznie otworzyło drogę do jego ratunku.

Kiedy wrócił do życia?

Gruntowna przebudowa w latach 1985–1991 zbliżyła zaniedbany budynek do jego domniemanego pierwotnego wyglądu i zamieniła go w salę koncertowo-wystawienniczą. W 1995 roku zainstalowano tu niewielki barokowy pozytyw organowy, zbudowany z oryginalnych barokowych elementów w warsztacie Bedřicha Semráda i zrekonstruowany przez Vladimíra Šlajcha. Od tego momentu kościół żyje muzyką — najczęściej gości kameralne koncerty festiwalu Pražské jaro (Praska Wiosna), jednego z najważniejszych festiwali muzyki klasycznej w Europie Środkowej.

Czy można tu wejść jako turysta?

Kościół nie działa jako stała atrakcja z regularnymi godzinami zwiedzania — wnętrze poznaje się praktycznie tylko podczas koncertów. To akurat spory atut: niewielka, kameralna przestrzeń o średniowiecznym rodowodzie i dobrej akustyce robi wrażenie zupełnie inne niż duże praskie świątynie pełne grup wycieczkowych. Sprawdzenie aktualnego programu koncertów (m.in. w ramach Pražského jara) to najpewniejszy sposób, by zobaczyć wnętrze na własne oczy.

Najczęstsze pytania

Czy to ten sam kościół św. Wawrzyńca, który stoi na szczycie Petřína? Nie. To odrębna, znacznie starsza budowla u podnóża wzgórza, przy ulicy Hellichova — barokowy kościół z wieżą widokową na szczycie Petřína to inny obiekt poświęcony temu samemu patronowi.

Czy w kościele odbywają się nabożeństwa? Nie, od 1784 roku kościół nie pełni funkcji sakralnej. Obecnie służy jako sala koncertowa i wystawiennicza.

Co warto usłyszeć podczas wizyty? Kameralne koncerty, często z udziałem zainstalowanego w 1995 roku barokowego pozytywu organowego, w tym koncerty organizowane w ramach festiwalu Pražské jaro.

Jak stary jest budynek? Najstarsze partie sięgają prawdopodobnie połowy XII wieku, choć obecna bryła to głównie efekt gotyckiej przebudowy z około 1378 roku i późniejszych zmian z XVI wieku.