Hřbitov Čekanice w Táborze

Hřbitov Čekanice to międzywyznaniowy cmentarz komunalny w táborskiej dzielnicy Čekanice, założony w latach 1921–1922 i użytkowany nieprzerwanie do dziś. Leży przy drodze w kierunku Jeníčkovej Lhoty, niedaleko zbiornika Jordán, łącząc skromną, ceglaną architekturę międzywojenną z historią lokalnej społeczności zapisaną na setkach nagrobków.

Dlaczego Čekanice zbudowały własny cmentarz?

Do 1921 roku mieszkańców Čekanic chowano na starym táborskim cmentarzu świętego Jakuba, podlegającym parafii w Táborze. Gdy ten zamknięto, a pochówki przeniesiono na nowy, oddalony i podmokły cmentarz miejski koło dworu Čápov, okoliczne wsie uznały to za niewygodne i niezdrowe. W odpowiedzi Horky i Čelkovice założyły własne cmentarze, a zgromadzenie gminne Čekanic 16 maja 1921 roku jednomyślnie zdecydowało o budowie cmentarza dla Čekanic, Záluží i Hlinicy. Decyzję potwierdzono na zebraniu publicznym mieszkańców oraz ponownie latem 1922 roku.

Jak wybrano miejsce i kto zbudował cmentarz?

Latem 1921 roku komisja obejrzała trzy działki. Ostatecznie wybrano pole małżeństwa Josefa i Viktorie Želivských przy drodze do Zavadilki — właściciele oddali je gminie w zamian za inne grunty, zastrzegając sobie bezpłatne prawo do rodzinnego grobowca przy północnym murze. Grunt uznano za suchy i przepuszczalny. Budowę latem 1922 roku powierzono táborskiemu budowniczemu Ludvíkowi Stolinie, który wzniósł murowane ogrodzenie oraz kaplicę z kostnicą, prosektorium i magazynkiem na narzędzia. Zachodni mur był ażurowy, z ozdobnych elementów betonowych, pozostałe — pełne, otynkowane, z cegły z miejscowych cegielni. W północnej części wykopano studnię głębokości 18 metrów (w 1935 roku pogłębioną do 30 metrów, bo nigdy nie dawała dość wody). Kaplicę 10 na 16 metrów zaprojektował sam Stolina, ołtarz wykonał miejscowy stolarz Václav Pícha, a w wieżyczce zawisł dzwon o wadze 99 kg, sfinansowany ze zbiórki publicznej. Stolina wytyczył pole grzebalne na 772 miejsca.

Kiedy odbyło się otwarcie cmentarza?

Jeszcze przed odbiorem budowlanym miało miejsce kilka pogrzebów — pierwszy 20 sierpnia 1922 roku. Odbiór nastąpił 20 października 1922 roku, a inspektor sanitarny pochwalił staranność budowy i tempo realizacji. Uroczyste przekazanie cmentarza mieszkańcom odbyło się w niedzielę 22 października 1922 roku: procesja wyruszyła sprzed szkoły, w kaplicy odprawiono mszę, po czym burmistrz Čekanic przekazał cmentarz do użytku. Po południu odbyły się kolejne nabożeństwa — czechosłowackie i ewangelickie reformowane — odzwierciedlające mieszane wyznania mieszkańców.

Jak sfinansowano budowę?

Całkowity koszt przekroczył 143 tysiące koron, więcej niż zakładał kosztorys, m.in. przez grubszy mur, droższą studnię i instalację odgromową. Koszty rozłożono na mieszkańców na dziesięć lat spłaty — jednorazowo, w ratach lub przez odpracowanie na budowie. Sposób finansowania wywołał liczne odwołania, a Krajowy Wydział Administracyjny w 1924 roku skrytykował gminę za brak formalnego zabezpieczenia pokrycia kosztów. Spór ciągnął się przez lata dwudzieste, aż w 1930 roku gmina zwróciła mieszkańcom znaczną część wpłaconych i odpracowanych kwot.

Jak zmieniał się cmentarz po wojnie?

Rozbudowę, głównie pracami brygad społecznych, przeprowadzono w latach 1958–1959 po południowej stronie pierwotnego terenu. Nie zrealizowano jedynie planu wyburzenia muru między starą a nową częścią — przebito w nim tylko przejście przy kaplicy, co widać w filmie Ivana Passera „Intimní osvětlení” z 1965 roku. Dziś dawna część mieści główne pole grobów oraz oddział grobów urnowych na miejscu dawnego pola dziecięcego, a część rozbudowana — kolejne oddziały grobów i dwie dwustronne ściany kolumbarium, po dwadzieścia nisz każda.

Kto spoczywa na cmentarzu?

Wśród pochowanych są burmistrzowie Čekanic z pierwszej połowy XX wieku — Antonín Rejlek, Josef Pařízek i Antonín Pudil — a także właściciele młynów, drukarni i księgarni, nauczyciele, urzędnicy kolejowi oraz tłumacz z francuskiego Josef Rejlek. Znajdują się tu groby wielu sióstr premonstratek oraz nagrobki ofiar nalotu na dworzec kolejowy w Táborze w 1945 roku. Część nagrobków zdobią rzeźby lokalnych kamieniarzy, w tym Jana Vítězslava Duška i Rudolfa Kabeše.

Najczęstsze pytania

Kiedy powstał cmentarz w Čekanicích? Budowę rozpoczęto latem 1922 roku, a uroczyste otwarcie odbyło się 22 października 1922 roku.

Kto zaprojektował i zbudował cmentarz? Táborski budowniczy Ludvík Stolina, według własnych planów.

Ile miejsc pochówku pierwotnie wytyczono? 772 miejsca.

Kiedy cmentarz rozbudowano? W latach 1958–1959, głównie pracami społecznymi.

Czy na cmentarzu jest kolumbarium? Tak, dwie dwustronne ściany z dwudziestoma niszami po każdej stronie.