Zamek Zboží w Habrech (Czechy)

Zamek Zboží to niewielki barokowy pałacyk stojący na rynku wsi Zboží, która dziś jest częścią miasta Habry w powiecie Havlíčkův Brod, w kraju Wysoczyna. Budynek otacza rozległy park, a całość od dziesięcioleci pełni funkcję nie turystyczną, lecz socjalną — mieści dom opieki dla osób z niepełnosprawnością.

Skąd wzięła się nazwa i gdzie dokładnie leży Zboží?

Zboží to samodzielna wieś położona około 4-5 km na południe od centrum Habrów, na wysokości około 510 m n.p.m. Współrzędne miejsca to mniej więcej 49,72°N, 15,46°E, co sytuuje je w północno-wschodniej części Wysoczyny, niedaleko granicy z powiatem kutnohorskim. Pierwsza pisemna wzmianka o wsi pochodzi z 1307 roku, gdy Rajmund z Lichtenburka wymienił ją z klasztorem w Vilémovie za inne majątki w okolicy Havlíčkova Brodu.

Kto zbudował zamek i jak zmieniał się na przestrzeni wieków?

Obecny, barokowy kształt zamku pochodzi z lat 1700-1702 — wtedy właściciel Jan Vlasák Klusák z Kostelce wzniósł tu jednopiętrowy budynek na planie prostokąta, nakryty dachem mansardowym. Kilkanaście lat później, w 1723 roku, po raz pierwszy odnotowano istnienie przylegającej do zamku kaplicy. W 1780 roku obiekt ucierpiał w pożarze, ale został odbudowany przez ówczesnego właściciela. Wcześniej, przed 1419 rokiem, majątek należał kolejno do Beneša z Tupadel, a potem do rodu Trčków z Lípy, związanego również z pobliskimi dobrami Lipnice i Světlá. W 1752 roku Lidmila Palmová sprzedała posiadłość Janowi Adolfowi z Pöttingu.

Jak zamek był wykorzystywany w XX wieku?

Historia Zboží w minionym stuleciu jest burzliwa. Na początku XX wieku właściciel Richard Moravetz zamienił zamek w szpital wojskowy podczas I wojny światowej. W 1925 roku obiekt kupił oddział Czerwonego Krzyża i urządził w nim sanatorium dla młodzieży. Podczas II wojny światowej budynek zajmowało niemieckie dowództwo wojskowe, a po wojnie, w 1949 roku, mieściły się tu biura spółdzielni rolniczej. W 1956 roku zamek przekształcono w dom spokojnej starości, a od 1963 roku pełni funkcję placówki opiekuńczej dla mężczyzn z niepełnosprawnością intelektualną — działa pod tą postacią do dziś jako „Domov ve Zboží".

Czy zamek jest chroniony i można go zwiedzać?

Od 1963 roku obiekt figuruje w rejestrze czeskich zabytków kultury (numer 44742/6-362). Ponieważ pełni funkcję ośrodka socjalnego, zamek nie jest udostępniony do zwiedzania — nie ma tu wystaw ani przewodników, a wejście na teren jest zarezerwowane dla mieszkańców i personelu placówki. Odwiedzający mogą jedynie z zewnątrz obejrzeć jednopiętrową bryłę z mansardowym dachem oraz otaczający park, który wciąż zachował swój XVIII-wieczny układ przestrzenny wobec rynku wsi.

Jak dotrzeć do Zboží i co warto wiedzieć przed wizytą?

Zboží leży w gminie Habry, do której można dojechać drogami lokalnymi łączącymi Havlíčkův Brod ze Světlą nad Sázavou i Čáslaví. W samych Habrach znajduje się osobny, większy zamek barokowy z lat 1717-1720, otwarty dla zwiedzających jako muzeum — warto go odróżniać od opisywanego tu zamku w Zboží, mimo bliskiego sąsiedztwa i podobnej architektury obu obiektów.

Najczęstsze pytania

Czy zamek w Zboží można zwiedzać? Nie — od dziesięcioleci mieści się w nim dom opieki społecznej dla osób z niepełnosprawnością i obiekt nie jest otwarty dla turystów.

Kiedy zbudowano zamek? Barokowy budynek powstał w latach 1700-1702 z inicjatywy Jana Vlasáka Klusáka z Kostelce.

Czy zamek jest zabytkiem? Tak, od 1963 roku figuruje w rejestrze nieruchomych zabytków kultury Czech.

Czym różni się zamek w Zboží od zamku w Habrech? To dwa odrębne obiekty w tej samej gminie — zamek w Habrach (z lat 1717-1720) jest muzeum otwartym dla zwiedzających, a zamek w Zboží pełni funkcję socjalną i jest niedostępny.

Jaka jest historia zamku w XX wieku? Służył kolejno jako szpital wojskowy, sanatorium młodzieżowe Czerwonego Krzyża, kwatera niemieckiego dowództwa podczas wojny, biura spółdzielni rolniczej i wreszcie dom opieki, którym pozostaje do dziś.