Býšov

Býšov to niewielka średniowieczna twierdza (tvrz) leżąca w gminie Temelín, w południowych Czechach, o krok od słynnej elektrowni jądrowej. To jeden z tych obiektów, o których turyści rzadko słyszą przed przyjazdem, a które warto odwiedzić właśnie dlatego, że nie stoją w nich tłumy.

Co to za miejsce?

Býšov to kamienna, otynkowana niegdyś, dziś surowa w wyrazie twierdza z przełomu XIV wieku. Zachowała się głównie dwupiętrowa wieża — budowla z chropowatego kamienia, o grubych murach i wąskich okienkach, typowa dla drobnej szlachty tamtego okresu. Obiekt znajduje się na terenie katastralnym Knín, kilka kilometrów od Temelína, i jest wpisany na listę zabytków kultury.

Jaka jest jego historia?

Pierwsza pisemna wzmianka o Býšovie pochodzi z 1395 roku — wieś z twierdzą należała wtedy do braci Arnošta i Kuníka z Býšova, którzy byli też patronami kościoła w niedalekim Křtěnovie. Rodzina Býšovców władała majątkiem do końca XVI wieku. W XVII wieku twierdza straciła funkcję obronną i została zamieniona na spichlerz (sýpkę) — typowy los wielu drobnych tvrzí w tym regionie. W 1615 roku Jan Młodší z Býšova sprzedał twierdzę wraz z przyległą wsią rodzinie Malovców z Malovic, która przyłączyła te ziemie do dóbr Hluboké nad Vltavou.

Najbardziej dramatyczny rozdział w historii miejsca rozegrał się w XX wieku. Sąsiadująca z twierdzą wieś Knín została zlikwidowana w związku z budową elektrowni jądrowej Temelín, która zaczęła powstawać w 1985 roku. Z całej zabudowy w zachodniej części terenu pozostała właśnie twierdza Býšov — dziś jedyny materialny świadek wsi, która już nie istnieje.

Co warto zobaczyć na miejscu?

Główną atrakcją jest sama wieża twierdzy — solidna, kamienna budowla, która przetrwała ponad sześć wieków i kilka fal przebudów. Obok znajduje się dawny dwór gospodarski, który od 2009 roku przechodzi rewitalizację. Prace renowacyjne, prowadzone przez obecnego właściciela (Jihočeskou zemědělskou lihovarskou, czyli południowoczeską destylarnię rolniczą), kosztowały około 30 milionów korun czeskich, z czego 22 miliony pochodziło z dotacji unijnej w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Jihozápad. Celem odbudowy było przekształcenie części zabudowań w przestrzeń muzealną i kulturalną.

Býšov uważany jest za jeden z najlepiej zachowanych drobnych obiektów szlacheckich w regionie Vltavotýnska (okolic Týna nad Vltavou).

Jak dotrzeć i kiedy przyjechać?

Twierdza leży kilka kilometrów od centrum Temelína, w spokojnej, wiejskiej okolicy południowych Czech. Najlepiej dojechać samochodem — okolica nie jest gęsto obsługiwana komunikacją publiczną. To dobry przystanek dla osób, które i tak jadą zobaczyć elektrownię Temelín lub zwiedzają region wokół Týna nad Vltavou i Hluboké nad Vltavou. Ze względu na trwającą rewitalizację warto sprawdzić na miejscu lub wcześniej, w jakim zakresie obiekt jest dostępny do zwiedzania — status bywa zmienny w zależności od etapu prac.

Najczęstsze pytania

Czym jest tvrz Býšov? To średniowieczna, drobna twierdza szlachecka z końca XIV wieku, zachowana głównie w formie kamiennej wieży, wpisana na listę zabytków kultury.

Dlaczego wieś Knín, w której leży Býšov, już nie istnieje? Wieś została zlikwidowana w związku z budową elektrowni jądrowej Temelín, rozpoczętą w 1985 roku. Twierdza Býšov jest jedynym obiektem, który po tej rozbiórce pozostał.

Kto był właścicielem Býšova w przeszłości? Od 1395 roku do końca XVI wieku majątek należał do rodu Býšovców, a w 1615 roku został sprzedany rodzinie Malovców z Malovic i przyłączony do dóbr Hluboké nad Vltavou.

Czy można zwiedzać twierdzę dzisiaj? Obiekt przechodzi rewitalizację finansowaną częściowo z dotacji unijnych (od 2009 roku), a jej celem jest m.in. udostępnienie części zabudowań jako przestrzeni muzealnej — warto sprawdzić aktualny status dostępności przed wizytą.