Barbakan

Barbakan w Krakowie, nazywany potocznie Rondlem, to późnogotycka warownia z lat 1498–1499, wysunięta przed Bramę Floriańską na północnym skraju Starego Miasta. Był najmocniejszym punktem miejskich fortyfikacji, a dziś jest jednym z trzech gotyckich barbakanów, jakie przetrwały w Europie – dwa pozostałe stoją w Carcassonne i Görlitz. Krakowski jest z nich największy i najlepiej zachowany.

Czym jest barbakan i do czego służył?

Barbakan to samodzielne dzieło obronne postawione przed bramą miasta. Miał zatrzymać napastników, zanim dotrą do murów, i razić ich ogniem z kilku poziomów naraz. Krakowski barbakan strzegł Bramy Floriańskiej, z którą przez wieki łączyła go umocniona „szyja”. Od 1566 roku bronił także dostępu do Arsenału Miejskiego, wzniesionego tuż obok.

Dlaczego powstał właśnie wtedy?

Po nieudanej wyprawie bukowińskiej Jana Olbrachta w 1497 roku Polsce zagrażały odwetowe najazdy Wołochów, Turków i Tatarów, docierające do granic Małopolski. Kraków postanowił więc wzmocnić północny odcinek umocnień, od zawsze najbardziej narażony na atak. Według Kodeksu Baltazara Behema kamień węgielny położył sam król, który osobiście doglądał budowy i nie skąpił na nią pieniędzy.

Jak wygląda Barbakan?

Budowla ma plan niepełnego koła. Jej średnica w świetle murów wynosi 24,4 m, a z zewnątrz przekracza 30 m. Poniżej linii, do której sięgała kiedyś woda w fosie, ściany są z kamienia wapiennego, a wyżej z cegły. Grubość murów sięga w najgrubszym miejscu ponad 3 m. Na czterech kondygnacjach rozmieszczono w szachownicę 130 strzelnic, przystosowanych do ręcznej broni palnej. Górę wieńczą machikuły, czyli wysunięte ganki z otworami w posadzce, przez które razono wroga. Nad nimi wznosi się siedem wieżyczek strażniczych – okrągłe przeplatają się z ośmiobocznymi. Pod ziemią biegł sklepiony chodnik prowadzący do furt, którymi załoga mogła wydostać się z twierdzy.

Barbakan otaczała fosa szeroka na 26 m i głęboka do 6 m, zasypana później przy rozbudowie miasta. Brama zwrócona ku Kleparzowi prowadziła na most, częściowo zwodzony.

Jaką rolę odegrał w historii?

Przez Barbakan biegła Droga Królewska, prowadząca od kolegiaty św. Floriana na Wawel. Wjeżdżali tędy monarchowie, posłowie i zwycięscy wodzowie, a budowlę nazywano Bramą Chwały (Porta Gloriae). W 1587 roku obrońcy odparli tu wojska arcyksięcia Maksymiliana Habsburga, który walczył o polską koronę. W czasie potopu szwedzkiego, w 1655 roku, załoga skapitulowała z braku amunicji i żywności. W 1768 roku z warowni korzystali konfederaci barscy przeciwko Rosjanom.

Jak Barbakan przetrwał?

Po dekrecie cesarza Franciszka II z 1806 roku Kraków rozbierał swoje mury. W 1817 roku Feliks Radwański, architekt i senator Wolnego Miasta Krakowa, doprowadził do ocalenia Barbakanu i północnego odcinka umocnień. „Szyję” łączącą warownię z bramą rozebrano przy zakładaniu Plant.

Co zobaczyć w okolicy?

• Bramę Floriańską – gotycką wieżę bramną wzmiankowaną po raz pierwszy w 1307 roku.
• Mury obronne z trzema basztami, przylegające do Bramy Floriańskiej.
• Ulicę Floriańską, prowadzącą od bramy prosto na Rynek Główny.
• Planty – zielony pas wokół Starego Miasta.

Najczęstsze pytania

Kiedy zbudowano Barbakan? W latach 1498–1499.

Ile ma wieżyczek? Siedem; okrągłe występują naprzemiennie z ośmiobocznymi.

Czy można wejść do środka? Tak. Barbakan to oddział Muzeum Krakowa, udostępniany zwiedzającym w sezonie. Wewnątrz można poznać historię krakowskich fortyfikacji.

Czym jest Ceremoniał Otwierania Bram Miasta? To przedpołudniowe widowisko Muzeum Krakowa: hejnalista ze strażnikami miejskimi przechodzi z Rynku ulicą Floriańską do Barbakanu, gra XV-wieczną melodię „Cracovia Civitas”, a strażnicy otwierają wrota Bramy Kleparskiej.

Czy Barbakan jest wpisany na listę UNESCO? Tak. Barbakan i mury miejskie są objęte wpisem Krakowa na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO.