Abbaye de Saint-Jean-aux-Bois

Abbaye de Saint-Jean-aux-Bois to dawne opactwo ukryte w sercu lasu Compiègne, w departamencie Oise. Zachowany do dziś kościół klasztorny uznawany jest za jeden z czystszych przykładów francuskiego gotyku z początku XIII wieku.

Kto założył opactwo?

Fundatorką klasztoru była Adelajda Sabaudzka, wdowa po królu Ludwiku VI Grubym. W 1152 roku wykupiła ziemie dawnej rezydencji królewskiej w Cuise, by osadzić tam wspólnotę mniszek benedyktyńskich żyjących według reguły kluniackiej. Z zachowanych dokumentów wynika, że klasztor przez długi czas borykał się z ubóstwem - w starych aktach nazywano go po prostu "ubogim domem Saint-Jean-de-Cuise", a same zakonnice określano mianem "bardzo biednych kobiet". Tą skromną sytuacją finansową tłumaczy się fakt, że na budowę właściwej świątyni trzeba było poczekać kilkadziesiąt lat od założenia wspólnoty.

Dlaczego kościół zachwyca architekturą?

Świątynię wzniesiono w jednym etapie budowlanym, około 1220 roku. Choć mniszki żyły według reguły benedyktyńskiej, sama bryła kościoła nawiązuje raczej do estetyki cysterskiej - stawia na prostotę form i czystość linii, bez zbędnej dekoracji. Układ budowli jest zwarty: pojedyncza nawa podzielona na trzy przęsła, transept wystający poza jej obrys oraz chór o niemal kwadratowym rzucie, równy szerokością nawie głównej. Nad skrzyżowaniem naw i nad chórem rozpięto sklepienie sześciodzielne, w którym sześć pól zbiega się ku jednemu wspólnemu zwornikowi - rozwiązanie charakterystyczne dla dojrzałego gotyku.

Co działo się z klasztorem później?

Losy wspólnoty odmieniły się w 1634 roku, gdy mniszki zamieniły się miejscami z kanonikami regularnymi z opactwa Royallieu pod Compiègne. Od tego momentu Saint-Jean-aux-Bois przestało być samodzielnym opactwem i funkcjonowało już tylko jako priorat. Zniesiono go ostatecznie 25 czerwca 1761 roku, z powodu kłopotów finansowych i zbyt małej liczby zakonników, a dawny kościół klasztorny zamieniono w kościół parafialny. To właśnie ta zmiana statusu najprawdopodobniej ocaliła budowlę przed zniszczeniem w okresie rewolucji francuskiej, gdy wiele podobnych obiektów rozbierano lub wyprzedawano. Sam kościół trafił na listę zabytków historycznych w 1862 roku, a kapitularz wraz z obronną bramą dawnego opactwa uzyskały taki status w 1889 roku.

Gdzie dokładnie leży opactwo?

Zabudowania stoją w samym środku lasu Compiègne, na terenie gminy noszącej tę samą nazwę - Saint-Jean-aux-Bois, w departamencie Oise. To niewielka miejscowość, do której prowadzą leśne drogi, a stare mury klasztorne sąsiadują tu bezpośrednio z wiejskimi domami, otoczone ze wszystkich stron drzewostanem. Wieś słynie też z rosnącego w niej sędziwego dębu, jednego z najstarszych okazów leśnych we Francji - ma on około 750 lat. Miejscowa tradycja przypisuje jego posadzenie mnichom z opactwa, w XIII stuleciu, za panowania Ludwika Świętego.

Co warto zobaczyć na miejscu?

Odwiedzający mogą obejrzeć gotycki kościół parafialny, pozostałości zabudowań klasztornych wraz z kapitularzem, a także dawną bramę obronną, która niegdyś kontrolowała dostęp do terenu opactwa - ślad czasów, gdy wspólnota musiała liczyć się z zagrożeniami płynącymi z okolicznych ostępów leśnych. Spacer po samej wsi, zamkniętej ze wszystkich stron w granicach lasu Compiègne, pozwala poczuć klimat miejsca, które przez wieki żyło w rytmie monastycznym, z dala od większych ośrodków.

Najczęstsze pytania

Kiedy założono opactwo Saint-Jean-aux-Bois? W 1152 roku, z inicjatywy Adelajdy Sabaudzkiej, wdowy po Ludwiku VI Grubym.

Jaki zakon zamieszkiwał klasztor? Do 1634 roku mniszki benedyktyńskie żyjące według reguły kluniackiej, później kanonicy regularni augustiańscy.

Kiedy zbudowano kościół klasztorny? Świątynię wzniesiono w jednym etapie, około 1220 roku, w stylu gotyckim bliskim estetyce cysterskiej.

Dlaczego kościół przetrwał rewolucję francuską? Ponieważ od 1761 roku pełnił już funkcję kościoła parafialnego, a nie klasztornego, co uchroniło go przed rozbiórką.

Gdzie znajduje się opactwo? W sercu lasu Compiègne, w departamencie Oise, na terenie gminy Saint-Jean-aux-Bois.