Natura — Norwegia — NextOnTrip

Labrofossen

Kongsberg

Labrofossen to wodospad w gminie Kongsberg w południowej Norwegii, na rzece Numedalslågen, około pięciu kilometrów na południe od centrum miasta. Według norweskiej encyklopedii spada z wysokości około 41 metrów. To miejsce, w którym przyroda, przemysłowa historia doliny i sztuka romantyczna spotykają się na jednym niewielkim obszarze. Gdzie leży Labrofossen i jak go znaleźć? Wodospad znajduje się na terenie Kongsberga, dawnego miasta górniczego w okręgu Buskerud, w dolinie Numedalslågen, jednej z większych rzek wschodniej Norwegii. Od centrum dzieli go około pięciu kilometrów w dół rzeki, więc łatwo połączyć wizytę z pobytem w mieście. W źródłach pojawiają się dwa zapisy nazwy: Labrofossen oraz Labrufoss. Oba odnoszą się do tego samego wodospadu, a pierwszy częściej spotkasz w katalogach muzealnych i na mapach turystycznych. Skąd się wzięła nazwa? Norweska encyklopedia sugeruje, że pierwszy człon nazwy może pochodzić ze staronordyckiego słowa oznaczającego miejsce załadunku towarów na łodzie. Jest to jednak hipoteza, a nie pewnik. Rzeka przez wieki była ważnym szlakiem transportu, więc taka interpretacja dobrze wpisuje się w charakter okolicy. Co łączy wodospad z energią wodną? Spadek rzeki w tym miejscu wykorzystywano do produkcji prądu. W 1910 roku uruchomiono tu elektrownię Labro. W 1983 roku zastąpiła ją elektrownia Skollenborg, która łączy spadek przy Labrufoss z pobliskim wodospadem Gravenfoss. Dzięki temu Labrofossen jest dobrym przykładem tego, jak norweska energetyka wodna ukształtowała krajobraz i gospodarkę doliny. Dlaczego malarze tak go lubili? Wodospad był częstym tematem artystów epoki romantyzmu narodowego. Malowali go między innymi J. C. Dahl, Thomas Fearnley i Hans Gude, a ich prace znajdują się w zbiorach Nasjonalmuseet w Oslo. Obraz olejny Fearnleya z 1837 roku figuruje w katalogu muzeum pod tytułem „Labrofossen ved Kongsberg". Dla miłośników sztuki to ciekawy punkt: można zobaczyć obrazy w galerii, a potem porównać je z widokiem w rzeczywistości. Co jeszcze zobaczyć w pobliżu? Przy wodospadzie działa kompleks muzeów Labro: Norsk Vassdragsmuseum (muzeum gospodarki wodnej), Numedalslågens Fløtingsmuseum (muzeum spławu drewna) oraz Norsk Vegmuseum (muzeum dróg). Razem opowiadają o tym, jak Norwegowie korzystali z rzek, lasów i szlaków komunikacyjnych. To dobry dodatek do krótkiego spaceru nad wodą, zwłaszcza dla osób zainteresowanych historią techniki. Najczęstsze pytania Jak wysoki jest Labrofossen? Norweska encyklopedia podaje około 41 metrów. Czy Labrofossen i Labrufoss to to samo miejsce? Tak, to dwa zapisy nazwy tego samego wodospadu w Kongsbergu. Czy wodospad ma związek z elektrownią? Tak. Od 1910 roku działała tu elektrownia Labro, zastąpiona w 1983 roku przez Skollenborg. Kto malował Labrofossen? Między innymi J. C. Dahl, Thomas Fearnley i Hans Gude. Gdzie obejrzeć obrazy z wodospadem? W zbiorach Nasjonalmuseet w Oslo. Co zwiedzić obok wodospadu? Muzea Labro poświęcone wodzie, spławowi drewna i drogom.

Skrikjofossen

Lofthus

Skrikjofossen to wodospad w gminie Ullensvang w okręgu Vestland w zachodniej Norwegii. Spada z krawędzi płaskowyżu Hardangervidda w stronę fiordu, mniej więcej 3,5 kilometra na południowy wschód od wsi Lofthus. Jego łączna wysokość to około 455 metrów, a najwyższy pojedynczy uskok ma około 260 metrów. To jeden z najwyżej położonych i najbardziej spektakularnych wodospadów w tej części Hardanger. Gdzie leży Skrikjofossen? Wodospad znajduje się nad Lofthus, niewielką miejscowością na wschodnim brzegu Sørfjorden, jednej z odnóg Hardangerfjordu. Region słynie z sadów jabłoniowych i wiśniowych, a nad zabudowaniami wsi wznoszą się strome ściany prowadzące na płaskowyż. To właśnie z tych ścian woda spada w dół. Dojazd do samego Lofthus jest prosty, a dalej trzeba już iść pieszo. Jak wysoki jest wodospad? Wodospad schodzi z płaskowyżu kilkoma stopniami. Łączna wysokość około 455 metrów robi duże wrażenie, a najwyższy pojedynczy spadek, około 260 metrów, należy do imponujących w skali Norwegii. Trzeba wiedzieć, że różne publikacje podają nieco inne liczby, zależnie od sposobu pomiaru kaskad. Wodospad bywa też zapisywany jako Krikjofossen. Czy wodospad płynie przez cały rok? Nie zawsze z jednakową siłą. Zlewnia nad wodospadem jest niewielka, więc przez większość roku przepływ jest skromny. Najlepszy czas na odwiedziny to wiosna i początek lata, kiedy topniejący śnieg z płaskowyżu zasila strumień i wodospad robi największe wrażenie. Jak dojść w okolice wodospadu? Z Lofthus prowadzą szlaki w górę zbocza. Najbardziej znana jest historyczna trasa na płaskowyż, określana jako Schody Mnichów (Munkabrekko). Od campingu w Lofthus szlak oznaczony czerwonym T wiedzie w górę do okolic szczytu wodospadu i dalej w kierunku Nosi, na wysokość około 950 metrów. Wyjście i powrót zajmują około pięciu godzin, więc potrzebne są dobre buty, zapas wody i warstwa ubrania na zmianę pogody. Spokojniejszą alternatywą jest trasa doliną rzeki, Elvedalen, o długości około 5,6 km i przewyższeniu rzędu 214 metrów. Zajmuje zwykle 1,5 do 2 godzin. Przed wyjściem sprawdź aktualny stan szlaku, bo w przeszłości most nad rzeką był zamknięty po osuwisku, choć część trasy pozostawała dostępna. Co jeszcze zobaczyć obok? Obok Skrikjofossen spada sąsiedni wodospad Opofossen i zwykle obejrzy się oba podczas jednej wyprawy. W samym Lofthus warto zajrzeć do sadów i na brzeg fiordu, a okolica to dobra baza do dalszych wypraw po Hardanger. Najczęstsze pytania Gdzie jest Skrikjofossen? W gminie Ullensvang w okręgu Vestland, około 3,5 km na południowy wschód od Lofthus. Jak wysoki jest wodospad? Łącznie około 455 m, najwyższy pojedynczy spadek około 260 m. Kiedy jechać? Wiosną i na początku lata, gdy przepływ jest największy. Ile trwa wejście? Pełna trasa z Lofthus w stronę Nosi to około pięciu godzin w obie strony; trasa doliną rzeki zajmuje 1,5 do 2 godzin.

Pikefossen

Kautokeino

Pikefossen to wodospad na rzece Kautokeino-Alta w norweskim regionie Finnmark, kilkadziesiąt kilometrów na północny wschód od miasteczka Kautokeino. Ma około 8 metrów wysokości, ale rozciąga się na szerokość rzędu 75–100 metrów, więc robi wrażenie raczej szerokiej kurtyny wody niż wysokiego wodospadu. Leży tuż przy drodze, dlatego jest jednym z łatwiejszych do odwiedzenia przystanków na trasie między Kautokeino a Altą. Gdzie leży Pikefossen i jak tam dojechać? Wodospad znajduje się na płaskowyżu Finnmarksvidda, w sercu ziem Samów, nieco na północ od Kautokeino. Przy trasie przygotowano parking, z którego krótką ścieżką schodzi się w stronę koryta rzeki. Dojście zajmuje kilka minut i nie wymaga przygotowania turystycznego. Miejsce wygodnie połączyć z jazdą w stronę Alty i kanionu rzeki Alta. Skąd nazwa i jaka jest legenda wodospadu? W języku samijskim wodospad nazywa się Nieidagorzi. Z miejscem wiąże się opowieść o młodej pasterce reniferów, która straciła całe stado, gdy zwierzęta utonęły. W jednej wersji renifery przechodziły przez zdradliwy lód nad wodospadem. Według legendy pracodawca dziewczyny w gniewie wrzucił ją do wodospadu. Inna wersja głosi, że została zamknięta w beczce, która spłynęła rzeką aż do Alty. Warianty różnią się szczegółami, a nazwa miejsca bywa łączona właśnie z tą historią. Co warto wiedzieć przed wizytą? Na miejscu jest miejsce piknikowe z toaletami, więc można zrobić dłuższy postój. Najlepiej odwiedzać wodospad latem. Zimą dojazd i parkowanie bywają utrudnione z powodu śniegu. Szeroki próg wodny dobrze wypada na zdjęciach z brzegu rzeki, zwłaszcza przy niskim słońcu. Okolica jest typowo tundrowa i otwarta, warto zabrać wiatrówkę nawet w ciepłe dni. Najczęstsze pytania Jak wysoki jest Pikefossen? Około 8 metrów, przy szerokości sięgającej 75–100 metrów. Czy wejście jest trudne? Nie. Od parkingu prowadzi krótka ścieżka do koryta rzeki. Czy są tam udogodnienia? Tak, miejsce piknikowe i toalety. Kiedy jechać? Latem. Zimą parkowanie przy śniegu bywa kłopotliwe. Co oznacza samijska nazwa? Nieidagorzi to samijska nazwa wodospadu, związana z lokalną legendą o pasterce reniferów. Pikefossen to dobry, krótki przystanek dla osób podróżujących przez Finnmark, które chcą zobaczyć kawałek krajobrazu Laponii i usłyszeć lokalną opowieść. Zatrzymanie się tu rzadko zajmuje więcej niż godzinę, a pozwala odpocząć od jazdy w otwartym, surowym terenie północy Norwegii. Warto zaplanować je jako część dłuższej trasy przez płaskowyż, razem z innymi punktami w rejonie Kautokeino i Alty, na przykład z wizytą w samijskich miejscach kultury albo postojem przy kanionie Alta. Dzięki temu krótka wizyta przy wodospadzie wpisuje się w pełniejszy obraz regionu.

Valursfossen

Eidfjord

Valursfossen to wodospad w gminie Eidfjord w okręgu Vestland w zachodniej Norwegii. Woda spływa tu z rozległego płaskowyżu Hardangervidda do doliny Valursdalen. Należy do rzeki Veig i jest jednym z mniej uczęszczanych, ale efektownych wodospadów w okolicy Eidfjordu, położonego nad odnogą Hardangerfjordu. Gdzie leży Valursfossen? Wodospad znajduje się w głębi gminy Eidfjord, na krawędzi górskiego płaskowyżu Hardangervidda, największego w Europie płaskowyżu górskiego. Rzeka Veig opuszcza tu wysoczyznę i spada w dół, do doliny Valursdalen. Współrzędne obiektu to około 60,36° N i 7,15° E. Wodospad leży na końcu doliny Hjølmodalen, w oddaleniu od głównych dróg, dlatego trzeba do niego dojść pieszo. Jak wysoki jest Valursfossen? Najczęściej podawana całkowita różnica wysokości to 272 m, i taką wartość znajdziesz w Wikipedii oraz w lokalnych przewodnikach turystycznych. Trzeba jednak pamiętać, że źródła nie są zgodne. Część opracowań mówi o pojedynczym, pionowym spadzie rzędu 70 m. Z kolei baza World Waterfall Database szacuje wysokość samego wodospadu na około 110 m i wyjaśnia, że dawna wartość ponad 270 m obejmowała także strome kaskady poniżej skalnego progu. Według tej bazy górna część to prosty, wolny spadek, a niżej woda spływa po skale jak ogon konia (typ „horsetail"). Sama liczba zależy więc od tego, co się wlicza do wodospadu. Jak dojść do wodospadu? Dojście zaczyna się w okolicy Øvre Eidfjord i doliny Hjølmodalen. Jedno ze źródeł lokalnych szacuje marsz od Hjølmoberget na około godzinę. Inne opisuje trasę o długości około 5,2 km, miejscami błotnistą i nierówną. Warto więc mieć solidne buty trekkingowe i zapas czasu. Według jednego z przewodników trasa kończy się na parkingu w dolinie Berastøldalen, co warto sprawdzić przed wyjściem, bo oznakowanie i dojazd mogą się różnić w zależności od sezonu. Kiedy jechać? Najlepszy okres to początek lata i miesiące letnie, gdy topniejący śnieg z płaskowyżu zasila rzekę i wodospad ma najwięcej wody. Według World Waterfall Database przepływ utrzymuje się przez cały rok, ale jest wtedy niewielki. Latem warunki na szlaku są też najbezpieczniejsze, a wysokość okolic wodospadu, około 800 m n.p.m., sprawia, że śnieg może leżeć długo. Najczęstsze pytania Gdzie jest Valursfossen? W gminie Eidfjord, w okręgu Vestland w Norwegii, na krawędzi płaskowyżu Hardangervidda. Jaką rzeką zasilany jest wodospad? Rzeką Veig, która spływa z Hardangervidda do doliny Valursdalen. Czy do wodospadu dojedzie się samochodem? Nie do samego wodospadu. Ostatni odcinek trzeba pokonać pieszo, a trasa bywa błotnista. Ile ma wysokości? Najczęściej podawana wartość to 272 m całkowitej różnicy poziomów, choć niektóre źródła wskazują 70 m lub około 110 m dla samego spadu. Kiedy najlepiej go zobaczyć? Wczesnym latem i latem, gdy woda z roztopów daje największy przepływ. Valursfossen to dobry cel dla osób, które lubią górskie wędrówki z dala od tłumów i chcą zobaczyć, jak rzeka opuszcza wielki płaskowyż Hardangervidda. Połącz go z wizytą w Eidfjordzie i okolicznych dolinach, które dobrze pokazują norweski krajobraz fiordów i gór.

Park Narodowy Femundsmarka

Røros

Park Narodowy Femundsmarka to jeden z najstarszych parków narodowych Norwegii, położony we wschodniej części kraju, tuż przy granicy ze Szwecją. To rozległa kraina jezior, bagien i rzadkich lasów, uznawana za raj dla kajakarzy i miłośników wędrówek z dala od tłumów. Gdzie leży park i jak jest duży? Park utworzono 9 lipca 1971 roku. Obejmuje obszar 573 km² i leży na styku dwóch regionów: część należy do gminy Engerdal w okręgu Innlandet, a część do gminy Røros w okręgu Trøndelag. Najbliższą bazą wypadową dla wielu turystów jest właśnie Røros, miasteczko znane z zabytkowej zabudowy górniczej. Środek parku znajduje się mniej więcej na współrzędnych 62,22° N, 12,12° E. Po co go utworzono? Celem ochrony było zachowanie jeziora Femunden, drugiego pod względem wielkości naturalnego jeziora Norwegii, oraz lasów i pustkowi na wschód od niego, w stronę granicy ze Szwecją. Według informacji o parku obszar ocalono przed planami wykorzystania go dla hydroenergetyki. Dziś jest to jedna z największych dzikich ostoi we wschodniej Norwegii. Jak wygląda krajobraz? Teren to przede wszystkim jeziora i mokradła, porośnięte rzadkim lasem sosnowym i brzozowym. Kilka szczytów dochodzi do około 1500 m n.p.m., a najwyższy, Storviglen, sięga 1561 m i leży w północno-wschodniej części parku. Samo jezioro Femunden leży na wysokości około 662 m n.p.m. i ma kilkadziesiąt kilometrów długości; park sąsiaduje z jego północno-wschodnim brzegiem. Co można tu robić? Femundsmarka jest nazywana wielką krainą kajakową Norwegii. Popularne są szlaki wodne, zwłaszcza system rzeki Røa, choć trasy wymagają miejscami przenoszenia kajaka lądem. Dla pieszych przygotowano sieć szlaków, a zimą – trasy narciarskie. Na jeziorze kursuje łódź MS Fæmund II, oferująca rejsy jednodniowe. Jaka przyroda? Mokradła przyciągają ptactwo wodne, w okolicznych lasach żyją dzięcioły i sowy, a w jeziorach i rzekach występują golec arktyczny i pstrąg. Rzadka zabudowa i brak większych osiedli sprawiają, że można tu liczyć na ciszę i ciemne, rozgwieżdżone niebo. Najczęstsze pytania Czy w parku jest dużo ludzi? Nie, to jedno z bardziej odludnych miejsc w południowej Norwegii, dlatego świetnie sprawdza się dla osób szukających spokoju. Jak dotrzeć? Najwygodniejszą bazą jest Røros po stronie Trøndelag; stamtąd jedzie się w kierunku jeziora Femunden i punktów startowych szlaków. Kiedy jechać? Latem na wędrówki i spływy kajakowe, zimą na narty biegowe. Warto sprawdzić aktualne warunki i mapy szlaków przed wyjazdem. Czy trzeba przygotować się na zmienną pogodę? Tak. W otwartym terenie przy jeziorach pogoda potrafi się szybko zmienić, więc potrzebny jest odpowiedni ubiór, mapa i zapas żywności, bo na trasach brakuje sklepów. Czy można pływać kajakiem na własną rękę? Tak, ale trzeba liczyć się z przenoskami między jeziorami i rzekami oraz zaplanować noclegi z wyprzedzeniem. Park Narodowy Femundsmarka to dobry wybór dla tych, którzy chcą doświadczyć surowej, nieprzetworzonej północnej przyrody bez komercyjnego zgiełku.

Presterødkilen

Tønsberg

Presterødkilen to rezerwat przyrody typu mokradłowego tuż na wschód od centrum Tønsbergu w okręgu Vestfold w Norwegii. Płytka, słonawa zatoka przy ujściu strumienia Vellebekken należy do najważniejszych mokradeł w całym regionie, a jej głównym skarbem są ptaki. Co to za miejsce? Presterødkilen leży niemal w granicach miasta, a mimo to chroni cenny ekosystem wodno-błotny. Rezerwat obejmuje według przepisów z 1985 roku około 867 dekarów (ok. 0,87 km²), z czego mniej więcej 701 dekarów to powierzchnia wodna. Celem ochrony jest zachowanie ważnego obszaru mokradłowego wraz z występującymi tu ptakami i zbiorowiskami roślinnymi. Dlaczego warto tu przyjść? Ptaki żerują w płytkiej, słonawej wodzie przy ujściu Vellebekken, dlatego miejsce jest znane wśród miłośników ornitologii i pojawia się w europejskich przewodnikach po miejscach obserwacji ptaków. Dla spacerowiczów to z kolei szybka ucieczka od miejskiego zgiełku bez opuszczania Tønsbergu. Czy rezerwat należy do czegoś większego? Tak. Presterødkilen razem z sąsiednim rezerwatem Ilene tworzy system mokradeł, który od 1985 roku ma status obszaru Ramsar, czyli międzynarodowo ważnego terenu wodno-błotnego. Jak zwiedzać? Wzdłuż zachodniej i północnej strony zatoki prowadzi ścieżka spacerowa. Na cyplu Træleborgodden stoi wieża obserwacyjna dla obserwatorów ptaków. W rezerwacie obowiązują zasady ochronne: nie wolno jeździć na rowerze, a psy trzeba trzymać na smyczy przez cały rok. W latach 2016–2018 trwały prace nad ścieżką przez pas trzcin; przed wizytą warto sprawdzić aktualny przebieg tras. Zmiany granic Norweski urząd ochrony przyrody proponował powiększenie rezerwatu łącznie o 399 dekarów, co dałoby mu około 1087 dekarów. Aktualne granice najlepiej sprawdzić w rejestrze Naturbase. Najczęstsze pytania Gdzie leży Presterødkilen? Bezpośrednio na wschód od centrum Tønsbergu, w Vestfold. Czy można tu obserwować ptaki? Tak, to jedno z głównych mokradeł ptasich regionu, z wieżą widokową na Træleborgodden. Czy mogę wejść z psem? Tak, ale pies musi być przez cały rok na smyczy. Czy wolno jeździć na rowerze? Nie, w rezerwacie obowiązuje zakaz jazdy rowerem. Czy wstęp jest płatny? W dostępnych źródłach nie ma informacji o opłatach za wejście na ścieżkę.

Hanshelleren Cave

Flatanger

Jaskinia Hanshelleren to ogromna jaskinia na norweskim wybrzeżu, w miejscowości Strøm w gminie Flatanger (region Namdalen, okręg Trøndelag). Wśród wspinaczy należy do najsłynniejszych miejsc na świecie, ale sama wyprawa w to miejsce bywa też ciekawym celem pieszej wycieczki. Gdzie leży Hanshelleren? Jaskinia znajduje się w Strøm, na wybrzeżu gminy Flatanger. Ośrodkiem administracyjnym gminy jest Lauvsnes, a do Trondheim jest stąd około trzech godzin jazdy samochodem. To odludna okolica, dlatego dojazd warto zaplanować wcześniej, zwłaszcza jeśli podróżujesz bez samochodu. Jak dojść do jaskini? Samochód zostawisz na oznakowanym parkingu. Stamtąd prowadzi szutrowa ścieżka o długości około 1,1 km. Trasa jest krótka i prosta, więc poradzi sobie z nią większość osób, także bez sprzętu wspinaczkowego. Na końcu czeka widok na potężny otwór skalny i ścianę, która robi wrażenie nawet na tych, którzy nigdy nie trzymali liny. Dlaczego Hanshelleren jest tak znana? To masywna jaskinia w zboczu wzgórza, w której powstały jedne z najtrudniejszych dróg sportowych na świecie. Przeszedł je Adam Ondra, czeski wspinacz. Należą do nich propozycja wyceny 9b+ (droga Change) oraz 9c (Silence), czyli poziom trudności, który jeszcze niedawno uchodził za niemal nieosiągalny. Dzięki tym przejściom Hanshelleren w ciągu około 15 lat zmieniła się z odległej jaskini o dużym potencjale w jedno z najbardziej rozpoznawalnych miejsc wspinaczkowych na świecie. Czy to miejsce tylko dla ekstremalnych wspinaczy? Nie. Skala dróg jest szeroka: od około 4 do 9c. Znajdą tu coś dla siebie zarówno osoby na początku przygody ze wspinaczką sportową, jak i zawodnicy z najwyższej półki. W jaskini jest obecnie około 40 dróg, a planowane jest zakładanie kolejnych. W całej okolicy Strøm wspinacze mają do dyspozycji około 150 dróg według regionalnej strony turystycznej. Skała i warunki Ściany jaskini tworzy granit. Silny nawis sprawia, że wnętrze pozostaje suche nawet wtedy, gdy na zewnątrz pada, co jest ogromną zaletą w norweskim klimacie. Pamiętaj jednak, że pogoda na wybrzeżu zmienia się szybko, a dojście prowadzi pod gołym niebem, więc warto zabrać solidne buty i warstwę przeciwdeszczową. Najczęstsze pytania Czy muszę się wspinać, żeby odwiedzić jaskinię? Nie. Dojście szutrową ścieżką jest krótkie i można tu przyjść wyłącznie po to, by zobaczyć jaskinię i popatrzeć na wspinaczy. Ile trwa dojście z parkingu? Ścieżka ma około 1,1 km, więc zwykle zajmuje to kilkanaście–kilkadziesiąt minut w jedną stronę, zależnie od tempa i zatrzymań na zdjęcia. Jak daleko jest z Trondheim? Dojazd samochodem do Flatanger trwa około trzech godzin. Czy są tu łatwiejsze drogi? Tak. Skala zaczyna się od około 4, więc nie jest to miejsce wyłącznie dla ekspertów. Z jakiej skały jest jaskinia? Z granitu. Dla kogo to miejsce? Dla wspinaczy szukających dróg w legendarnym otoczeniu, fanów historii wspinaczki sportowej oraz podróżników, którzy lubią dzikie, mało uczęszczane zakątki Norwegii. Jeśli planujesz objazd Trøndelag, Hanshelleren dobrze łączy się z odkrywaniem pozostałych miejscowości gminy Flatanger, takich jak Lauvsnes czy Jøssund.

Troll Wall

Rauma

Troll Wall (norw. Trollveggen) to jedna z najbardziej znanych ścian skalnych Europy, wznosząca się nad doliną Romsdalen w gminie Rauma, w norweskim regionie Møre og Romsdal. Wchodzi w skład masywu Trolltindene i leży na terenie Parku Narodowego Reinheimen, na południe od miasteczek Åndalsnes i Molde. Dlaczego Troll Wall jest tak znany? Ściana uchodzi za najwyższą pionową ścianę skalną w Europie. Różnica wysokości od podstawy do najwyższego punktu wynosi według popularnych opracowań około 1100 metrów, a sam szczyt sięga około 1700 m n.p.m. Niektóre źródła podają nieco inne liczby, bo różnie liczy się początek pomiaru, ale wszystkie opisują ścianę jako wyjątkowo stromą i bardzo wysoką. Część jej fragmentów jest przewieszona, co robi duże wrażenie z doliny. Jaka jest historia wspinaczki? Pierwsze przejście ściany odbyło się w 1965 roku. Dokonał go zespół norweski, a w tym samym okresie na ścianie działała też ekipa brytyjska, która wytyczyła popularną drogę Rimmon Route. Od tamtej pory Troll Wall należy do ważnych celów wspinaczy szukających wielkich, wymagających dróg. Jedną z nich jest Arch Wall, której długość podaje się na około 1200 metrów. Wspinaczka tutaj to przedsięwzięcie dla doświadczonych zespołów, często wielodniowe i zależne od pogody. Co ze skokami BASE? Troll Wall odegrał rolę w początkach skoków BASE w Europie. W 1980 roku fiński skoczek Jorma Öster oddał tu pierwszy skok ze spadochronem. W 1984 roku zginął na ścianie Carl Boenish, pionier tej dyscypliny. Po kolejnych wypadkach śmiertelnych norweskie władze zakazały skoków ze ściany 25 lipca 1986 roku. Zakaz obowiązuje do dziś, choć według doniesień skoki nadal zdarzają się nielegalnie. Jak zobaczyć Troll Wall jako turysta? Nie trzeba się wspinać, żeby docenić ścianę. Najłatwiej obejrzeć ją od strony doliny Romsdalen, w okolicy Åndalsnes, skąd widać jej skalną fasadę nad drogą. Najlepsza jest pogoda bez niskich chmur, bo mgła potrafi całkowicie ukryć szczyty. Region ma wiele innych tras i widoków w otoczeniu Parku Narodowego Reinheimen, więc ścianę dobrze połączyć z dłuższym pobytem w okolicy. Najczęstsze pytania Gdzie leży Troll Wall? W dolinie Romsdalen, w gminie Rauma w regionie Møre og Romsdal w Norwegii, w obrębie Parku Narodowego Reinheimen. Jak wysoka jest ściana? Około 1100 metrów od podstawy do najwyższego punktu. Niektóre źródła podają inne wartości, zależnie od sposobu pomiaru. Kto pierwszy wszedł na Troll Wall? Pierwsze przejście wykonał w 1965 roku zespół norweski. Brytyjska ekipa działała równolegle i wytyczyła drogę Rimmon Route. Czy można tu skakać na spadochronie? Nie. Skoki BASE są zakazane od 1986 roku. Czy wspinaczka jest trudna? Tak, drogi na Troll Wall są długie i wymagające, przeznaczone dla doświadczonych zespołów.

Preikestolen

Strand

Preikestolen (także Prekestolen, w lokalnej tradycji Hyvlatonnå) to jeden z najsłynniejszych klifów Norwegii. Skalna półka wznosi się 604 metry nad Lysefjordem, w gminie Strand w okręgu Rogaland, w regionie Ryfylke. Angielska nazwa Pulpit Rock, czyli „Ambona”, dobrze oddaje jej kształt. Jak wygląda Preikestolen? Szczyt klifu tworzy niemal płaska platforma o wymiarach około 25 na 25 metrów. Z krawędzi widać pionowy spadek do wody i długą, wąską taflę Lysefjordu. Skała leży w zachodniej części fjordu, po jego północnej stronie. Platforma należy do największych atrakcji turystycznych Norwegii i stała się symbolem całego regionu. Skąd się wziął ten klif? Według geologów półka powstała około 10 tysięcy lat temu. Skały pękły wtedy pod wpływem mrozu, a lodowcowa rzeźba terenu nadała okolicy dzisiejszy, stromy charakter. Pęknięcie widoczne w pobliżu krawędzi przypomina, że to naturalna, a nie sztuczna formacja. Jak dojść na Preikestolen? Na szczyt prowadzi popularny szlak turystyczny z parkingu przy Preikestolen Fjellstue (dawniej Preikestolhytta, obecnie Preikestolen Basecamp). Trasa w obie strony ma około 8 km, a przejście zajmuje zwykle od 2,5 do 4 godzin, zależnie od tempa i warunków. Szlak jest oceniany jako umiarkowany: to kamienista ścieżka z podejściami, więc potrzebne są solidne buty. Kiedy jechać? Najlepszy czas to okres od maja do października. Zimą szlak wymaga raków i doświadczenia, a pogoda w fjordach zmienia się szybko. Warto zabrać ciepłą warstwę ubrania, wodę i prowiant, bo na trasie nie ma sklepów. Najspokojniej jest wcześnie rano, kiedy na platformie jest mniej ludzi. Jak dojechać ze Stavanger? Samochodem to około 90 minut przez podmorski tunel. Komunikacją publiczną można popłynąć promem do Tau (około 40 minut), a stamtąd autobusem na parking (około 30 minut). Prom kursuje przez cały rok, ale poza sezonem autobusy jeżdżą rzadziej, więc rozkład warto sprawdzić wcześniej. Co jeszcze zobaczyć w okolicy? Po drugiej stronie Lysefjordu wznosi się Kjerag, drugi bardzo chętnie odwiedzany szczyt regionu. Znany jest z głazu zaklinowanego w szczelinie skalnej. Oba miejsca często łączy się w jednym wyjeździe, choć wymagają osobnych dni na wędrówkę. Dobrą bazą wypadową jest Stavanger, a sam fjord można też poznać z pokładu statku wycieczkowego. Najczęstsze pytania Jak wysoki jest Preikestolen? Klif wznosi się 604 metry nad poziomem Lysefjordu. Jak duża jest platforma widokowa? Ma około 25 na 25 metrów i jest prawie płaska. Ile trwa wejście? Cała trasa w obie strony to około 8 km i zwykle od 2,5 do 4 godzin. Gdzie leży Preikestolen? W gminie Strand, w okręgu Rogaland w południowo-zachodniej Norwegii, nad Lysefjordem. Czy na szczycie są barierki? Z dostępnych źródeł nie wynika, by krawędź była zabezpieczona, dlatego trzeba uważać i nie podchodzić do skraju przy wietrze.

Marmorslottet

Rana

Marmorslottet („Marmurowy Zamek") to naturalna formacja skalna w gminie Rana, w pobliżu miasta Mo i Rana w regionie Nordland w północnej Norwegii. Rzeka żłobi tu w skale gładkie, wijące się kształty, a okolica należy do najbardziej niezwykłych krajobrazów Helgelandu. Czym jest Marmorslottet? To odcinek koryta rzeki Glomåga, w którym woda przez tysiące lat rzeźbiła skałę w łagodne łuki, progi, kociołki i wąskie przejścia. Efekt przypomina wyrzeźbiony zamek, stąd nazwa. Miejsce leży w rezerwacie przyrody Fisktjønna, na wysokości około 134 m n.p.m. Źródła różnie określają budulec skały: jedne mówią o marmurze, inne o wapieniu. Obie wersje łączy opis samej formacji, czyli wypolerowanych, krętych form widocznych wzdłuż nurtu. Rzeka zasilana jest wodą z lodowca Svartisen, dlatego bywa zimna i potrafi być bardzo żywiołowa. Jak dojść do Marmorslottet? Z Mo i Rana dojeżdża się samochodem w głąb doliny, a trasa zajmuje mniej więcej 45 minut. Drogę kończy parking przy końcu szutrowej drogi. Stąd do formacji prowadzi szlak o długości około 1,2 km w jedną stronę. Oficjalny opis ocenia go jako trudny, a przejście zajmuje zwykle od 20 do 40 minut. Spora część trasy biegnie po drewnianych kładkach, ale fragmenty bywają strome, a po deszczu śliskie, więc przydadzą się dobre buty trekkingowe. Ile kosztuje wejście i o czym pamiętać? Za parking obowiązuje dzienna opłata, według serwisu Visit Helgeland wynosi ona 70 NOK. Przed wejściem na samą formację turystów prosi się o zdjęcie butów, co ogranicza ścieranie wygładzonej skały i zmniejsza ryzyko poślizgu. Warto zabrać ręcznik lub sandały na zmianę. Trzymaj się z dala od silnego nurtu, zwłaszcza w okresach wysokiej wody, kiedy rzeka jest wyjątkowo gwałtowna. Kiedy najlepiej odwiedzić to miejsce? Najwygodniej latem i wczesną jesienią, gdy szlak jest suchy, a dni długie. Na północy, w pobliżu koła podbiegunowego, latem słońce świeci przez wiele godzin, co daje dużo czasu na spokojny spacer i zdjęcia. W sezonie zimowym dojście bywa trudniejsze, a ścieżka może być oblodzona. Najczęstsze pytania Czy Marmorslottet to na pewno marmur? Źródła opisują go różnie: część wymienia marmur, część wapień. Niezależnie od nazwy, formacja jest dziełem rzeki. Czy dojście jest trudne? Odcinek jest krótki, ale oficjalnie oceniany jako trudny ze względu na strome i śliskie fragmenty. Ile czasu potrzeba? Samo przejście w jedną stronę zajmuje 20–40 minut, a do tego dochodzi około 45 minut jazdy z Mo i Rana. Czy trzeba płacić? Tak, za parking obowiązuje dzienna opłata w wysokości 70 NOK. Czy można wejść na formację w butach? Prosi się o zdjęcie butów, aby chronić skałę i zachować bezpieczeństwo.

Język trolla

Ullensvang

Język trolla (Trolltunga) to jedna z najsłynniejszych formacji skalnych Norwegii. Cienka skalna półka wystaje poziomo nad przepaścią na pograniczu płaskowyżu Hardangervidda, około 1100 m n.p.m. i mniej więcej 700 m nad jeziorem Ringedalsvatnet. Z daleka przypomina wysunięty język, stąd nazwa. Miejsce leży w gminie Ullensvang w regionie Hardanger. Gdzie leży Język trolla? Formacja znajduje się w zachodniej Norwegii, około 17 km od miasteczka Odda. Większość turystów nocuje właśnie w Odda albo w pobliskim Tyssedal, a stamtąd jedzie do punktu startowego szlaku. Okolica to wysokogórski krajobraz z jeziorami, głębokimi dolinami i rozległym płaskowyżem. Jak dojść na Język trolla? Klasyczny szlak zaczyna się w Skjeggedal. Trasa w obie strony liczy zwykle około 27–28 km, a przewyższenie w różnych opracowaniach podaje się od około 800 do ponad 1100 m, zależnie od sposobu liczenia. Wędrówka zajmuje najczęściej 10–12 godzin łącznie z postojami; sprawni piechurzy schodzą się w około 9–10 godzin. Od 2017 roku płatna droga prowadzi do Mågelitopp, skąd do celu jest krócej, a cała wycieczka ma około 20 km. Parking tam jest ograniczony, w opisach pojawia się liczba około 30 miejsc dziennie. Kiedy się wybrać? Samodzielne wędrówki są zalecane w sezonie letnim, mniej więcej od początku czerwca do końca sierpnia. Poza nim warunki bywają zimowe, a przewodnik jest wymagany. Dokładne daty zależą od roku i śniegu, dlatego przed wyjazdem warto sprawdzić aktualne zasady lokalnych organizacji turystycznych. Co zabrać? solidne buty trekkingowe i ubranie na każdą pogodę, zapas wody i jedzenia na cały dzień, czołówkę i naładowany telefon z mapą offline, warstwy ochronne przed wiatrem i deszczem. Najczęstsze pytania Czy Język trolla jest trudny do zdobycia? To długa i wymagająca trasa, ale nie techniczna. Trudnością jest głównie dystans i przewyższenie. Ile czasu potrzeba? Zaplanuj cały dzień, zwykle 10–12 godzin z przerwami. Gdzie nocować? Najwygodniej w Odda lub Tyssedal. Czy można skrócić trasę? Tak, korzystając z płatnej drogi do Mågelitopp, co daje około 20 km w obie strony. Jak duży jest widok? Z półki widać jezioro Ringedalsvatnet około 700 m poniżej oraz otaczające je zbocza płaskowyżu. Język trolla to cel dla osób, które lubią długie górskie dni i widoki warte wysiłku. Przy dobrym przygotowaniu i sprawdzonej pogodzie wędrówka zostaje w pamięci na długo, a zdjęcie na skalnej półce stało się symbolem norweskich fiordów i gór. Wskazówki praktyczne Wyruszaj wcześnie rano, aby mieć zapas czasu na powrót przy świetle dnia. Na półce skalnej często tworzy się kolejka do zdjęcia, więc przygotuj się na oczekiwanie. Pogoda na płaskowyżu zmienia się szybko, dlatego przed startem sprawdź prognozę i w razie pogorszenia zawróć, bo cel nie jest wart ryzyka.

Trollpikken

Eigersund

Trollpikken to skalna formacja w gminie Eigersund w okręgu Rogaland, na południowo-zachodnim wybrzeżu Norwegii. Głaz wystaje z pionowej ściany skalnej na wysokość prawie 12 metrów, a jego kształt od razu wyjaśnia nazwę, która w dosłownym tłumaczeniu znaczy „trollowy penis". Dla jednych to żart natury, dla innych punkt obowiązkowy podczas wycieczki po regionie. Gdzie leży Trollpikken? Formacja znajduje się między miejscowościami Kjervall i Veshovda, w gminie Eigersund, której głównym ośrodkiem jest port Egersund. Obszar należy do Magma Geopark, czyli regionu uznawanego za ważny z punktu widzenia geologii. Skały Rogalandu są tu czytelną lekcją o historii Ziemi, a Trollpikken jest jednym z najchętniej odwiedzanych miejsc w okolicy. Jak powstała ta skała? Trollpikken zbudowany jest z anortozytu, skały głębinowej, która powstała z magmy około miliarda lat temu, w głębi dawnego pasma górskiego. Dopiero znacznie później odsłoniły ją procesy erozji. Sam kształt zawdzięczamy ostatniej epoce lodowcowej, która zakończyła się około 10 tysięcy lat temu. Lodowiec przesunął fragment skały, ale nie uniósł go daleko. Blok utknął w szczelinie i został w niej, gdy lód się wycofał. Dlatego formacja sprawia wrażenie wysuniętej ze ściany, choć w rzeczywistości jest dawnym głazem naniesionym przez lód. Co wydarzyło się w 2017 roku? Miejsce zyskało międzynarodowy rozgłos w czerwcu 2017 roku. Nieznani sprawcy odcięli skałę od podłoża za pomocą elektronarzędzi, a wiadomość o akcie wandalizmu szybko obiegła media na świecie. Reakcja mieszkańców była natychmiastowa. Lokalni entuzjaści i przedsiębiorcy zorganizowali zbiórkę pieniędzy, dzięki której formację udało się przymocować z powrotem na dawnym miejscu jeszcze w lipcu tego samego roku. Historia ta pokazuje, jak mocno okolica związała się ze swoją osobliwą atrakcją. Czy warto odwiedzić Trollpikken? Warto, jeśli interesują Cię nietypowe formacje skalne, norweski humor i krajobrazy południowego Rogalandu. Dojście do skały to wycieczka piesza, więc zabierz stabilne buty i odpowiednią odzież na zmienną pogodę wybrzeża Morza Północnego. To dobry cel na półdniową wyprawę z Egersund, a przy okazji możesz poznać inne miejsca Magma Geopark. Najczęstsze pytania Gdzie znajduje się Trollpikken? W gminie Eigersund w okręgu Rogaland w Norwegii, między Kjervall a Veshovda. Jak wysoka jest formacja? Skała wystaje ze ściany na prawie 12 metrów. Z czego jest zbudowana? Z anortozytu, skały powstałej z magmy około miliarda lat temu. Czy to naturalna formacja? Tak. Ukształtowała ją ostatnia epoka lodowcowa, gdy lodowiec przesunął głaz i pozostawił go w obecnym położeniu. Co stało się w 2017 roku? W czerwcu skała została odcięta elektronarzędziami. Po zbiórce publicznej przymocowano ją z powrotem w lipcu tego samego roku.

Grønligrotta

Rana

Grønligrotta to marmurowa jaskinia krasowa w gminie Rana w norweskim okręgu Nordland, udostępniona turystom z oświetleniem i trasą z przewodnikiem. Leży w dolinie Røvassdalen, kilkadziesiąt minut jazdy na północ od miasta Mo i Rana, i należy do najłatwiej dostępnych podziemnych atrakcji północnej Norwegii. Czym jest Grønligrotta? Jaskinia powstała w marmurze i wapieniu, które w tej części Norwegii przecinają wody spływające z gór. Po raz pierwszy zbadano ją w 1914 roku. Jej głębokość wynosi 107 metrów, a rozpoznana długość to około 2 kilometrów. Speleolodzy uznają za prawdopodobne, że system łączy się z pobliską jaskinią Setergrotta, co oznacza, że znany odcinek może być tylko częścią znacznie większego labiryntu. Dla zwiedzających przygotowano jedynie fragment tego systemu. Korytarze są wyposażone w sztuczne oświetlenie, dlatego nie trzeba mieć sprzętu jaskiniowego ani doświadczenia. Co zobaczysz podczas zwiedzania? Trasa prowadzi obok kociołków wyżłobionych przez wodę lodowcową, nacieków zwanych stalaktytami, podziemnego strumienia oraz niewielkiego wodospadu ukrytego pod ziemią. To dobra okazja, by zobaczyć z bliska, jak woda przez tysiące lat rzeźbi skałę. Zwiedzanie odbywa się wyłącznie z przewodnikiem, który opowiada o historii odkrycia i o powstaniu formacji. Jak długo trwa wizyta? Według różnych źródeł wycieczka trwa od około 30 do 60 minut. Wejścia odbywają się w ustalonych godzinach w sezonie letnim, bez wcześniejszej rezerwacji: wystarczy kupić bilet i dołączyć do najbliższej grupy. Kiedy jechać i co zabrać? Jaskinia jest otwarta głównie latem, mniej więcej od czerwca do sierpnia. Godziny i ceny zmieniają się z roku na rok, więc przed wyjazdem sprawdź aktualne informacje u operatora. W środku panuje chłód, zwykle 4–8°C, dlatego nawet w upalny dzień zabierz sweter i wygodne, zakryte buty. Podłoże bywa mokre. Najczęstsze pytania Czy do jaskini można wejść samemu? Nie. Zwiedzanie odbywa się tylko w grupie z przewodnikiem. Czy potrzebna jest rezerwacja? W sezonie zazwyczaj nie, bilety kupuje się na miejscu i dołącza do pierwszej wycieczki. Czy jaskinia nadaje się dla dzieci? Tak, trasa jest oświetlona i dostosowana do turystów, ale dzieci powinny być ciepło ubrane. Czy w pobliżu są inne udogodnienia? Obok działa kawiarnia, a w okolicy można znaleźć miejsce na kemping, co ułatwia połączenie wizyty z całodzienną wycieczką po okolicy Rany. Jak dojechać? Najwygodniej samochodem z Mo i Rana, drogą na północ w stronę doliny Røvassdalen. Dojazd zajmuje około pół godziny. Dlaczego warto? Grønligrotta łączy dostępność z prawdziwie górskim, północnym klimatem. To krótki, ciekawy przystanek dla osób podróżujących po Helgelandzie, szczególnie w deszczowy dzień, gdy widoki na zewnątrz ograniczają chmury. Po wizycie warto zostać w okolicy i poznać inne atrakcje gminy Rana, położonej tuż przy kole podbiegunowym.

Jordbrugrotta

Rana

Jordbrugrotta to system jaskiniowy w górnej części doliny Plurdalen, w gminie Rana w norweskim okręgu Nordland. Jaskinia należy do dłuższych w regionie i jest znana przede wszystkim speleologom, a nie zwykłym turystom. Gdzie leży Jordbrugrotta? Jaskinia znajduje się w górnej części doliny Plurdalen, przy rzece, w gminie Rana. Od zapory na jeziorze Kallvatnet dzieli ją około dwóch kilometrów w kierunku południowym. Okolica leży w północnej Norwegii, w regionie Nordland, gdzie krasowe skały marmurowe tworzą rozległe systemy podziemnych korytarzy. Współrzędne miejsca to około 66,22° N i 14,77° E. Skąd nazwa jaskini? Nazwa pochodzi od gospodarstwa Jordbrua, położonego niżej w dolinie. Człon „grotta" oznacza po norwesku po prostu jaskinię. Nazwę łatwo pomylić z inną jaskinią o tej samej nazwie, która znajduje się w gminie Beiarn, a więc w zupełnie innym miejscu. Jak duża jest jaskinia? Norweskie źródła opisują Jordbrugrottę jako system o długości przekraczającej trzy kilometry. Ma co najmniej trzy otwory wejściowe i przestronne korytarze. Jednocześnie jest to jaskinia wymagająca: zawodniona, z urwistymi progami, które trzeba pokonywać po drabinkach linowych. W skałach widać kilka kotłów wirowych (tzw. kotłów olbrzymów), z których większość jest do połowy wypełniona wodą. Są na tyle płytkie, że można je przejść w bród. Z czego zbudowana jest jaskinia? Jaskinia wykształciła się w marmurze o szarych i białych pasmach. Wiek i dokładne pochodzenie systemu nie zostały dobrze poznane, więc jest to temat, który wciąż czeka na dokładniejsze badania. Jak wyglądała eksploracja? Jaskinię odkryto w czasie II wojny światowej. Pierwsze próby wejścia od strony wodospadu Sprutfossen podjęto w 1949 roku. W latach 1962 i 1964 system badał brytyjski szkolny klub speleologiczny. Dzięki tym wyprawom powstały pierwsze opisy układu korytarzy. Czy nie pomylić jej z Pluragrottą? Źródła wprost ostrzegają przed pomyłką z Pluragrottą, odrębną jaskinią położoną około 3,5 km na północ. Pluragrotta jest zalaną jaskinią i uchodzi za najgłębszą w północnej Europie. Jordbrugrotta to osobny system, choć leży w tej samej okolicy. Najczęstsze pytania Czy Jordbrugrotta jest dostępna dla turystów? To jaskinia dla doświadczonych speleologów. Jest zawodniona, wymaga drabinek linowych i sprzętu, więc nie nadaje się na spacer bez przygotowania. Nie znaleźliśmy aktualnych informacji o zasadach wstępu ani zezwoleniach. Gdzie dokładnie jest Jordbrugrotta? W górnej części doliny Plurdalen w gminie Rana, około dwóch kilometrów na południe od zapory na Kallvatnet. Jak długa jest jaskinia? Według norweskich źródeł ponad trzy kilometry, z co najmniej trzema wejściami. Od czego pochodzi nazwa? Od gospodarstwa Jordbrua, położonego niżej w dolinie. Czy to to samo co Pluragrotta? Nie. Pluragrotta to inna jaskinia, około 3,5 km na północ, najgłębsza w północnej Europie.

Svarthola

Randaberg

Svarthola (znana też jako Vistehola) to jaskinia i stanowisko archeologiczne w gminie Randaberg w regionie Rogaland, w południowo-zachodniej Norwegii. To jedno z najciekawszych miejsc w okolicach Stavanger dla osób, które chcą zobaczyć ślady prehistorycznego osadnictwa na własne oczy. Gdzie leży Svarthola? Jaskinia znajduje się na terenie gospodarstwa Viste, około 10 km na północny zachód od centrum Stavanger. Leży blisko brzegu zatoki Visteviga, przy ujściu fiordu Hafrsfjord. Dzięki temu łatwo połączyć ją z wycieczką po wybrzeżu gminy Randaberg i okolic Stavanger. Jak wygląda jaskinia? To niewielka grota: ma około 9 m głębokości, mniej więcej 5 m szerokości i 3 m wysokości. Powstała prawdopodobnie jeszcze w czasie ostatniej epoki lodowej. Nazwa Svarthola wywodzi się z lokalnego określenia „Svartehålå", które odnosi się do ciemnego, głębokiego wyglądu wnętrza widzianego z oddali. Nazwa Vistehola przyjęła się później, gdy w jaskini zaczęto odkrywać zabytki. Dlaczego jest ważna dla archeologii? W jaskini i w jej bezpośrednim sąsiedztwie znaleziono liczne artefakty z epoki kamienia. Warstwa kulturowa ma ponad metr grubości i dzieli się na cztery poziomy. Najstarszy sięga wczesnej epoki kamienia, kolejne wiążą się z późną epoką kamienia, a najwyższy z epoką żelaza. Ludzie korzystali z groty od około 6000 r. p.n.e., z przerwami, aż do epoki wędrówek ludów około 500 r. n.e. W osadach znaleziono kości, poroża i krzemienne narzędzia. Odkryto szczątki około 50 gatunków zwierząt i ptaków. Podstawą diety mieszkańców było polowanie, a główną zdobyczą był dzik; znaleziono też kości łosia i foki. Według Wikipedii w okresie neolitu jaskinia dawała schronienie grupie liczącej około 25 osób. Chłopiec z Viste Najsłynniejszym znaleziskiem jest szkielet zwany Vistegutten, czyli „chłopiec z Viste". Odkryto go podczas wykopalisk w 1907 roku. Należał do mniej więcej 15-letniego chłopca, a jego wiek szacuje się na około 8200 lat. Szkielet można dziś oglądać w Muzeum Archeologicznym w Stavanger. Historia badań Jaskinię zbadano w 1907 i 1910 roku, a kolejne prace prowadzono w 1939 i 1941 roku. Według norweskiego źródła lokalnego pierwsze krzemienie, kości zwierząt i węgiel drzewny znalazł tu mieszkaniec okolicy już w 1900 roku. Najczęstsze pytania Czy w jaskini można zobaczyć oryginalne zabytki? Same wykopaliska są zakończone, a znaleziska trafiły do muzeów. Szkielet Vistegutten jest eksponowany w Muzeum Archeologicznym w Stavanger. Jak daleko jest do Stavanger? Około 10 km w linii prostej na północny zachód od miasta. Jak duża jest jaskinia? Ma około 9 m głębokości, 5 m szerokości i 3 m wysokości, więc jest to niewielka grota, a nie rozbudowany system jaskiń. Z jakiego okresu pochodzą ślady ludzi? Od około 6000 r. p.n.e. aż do epoki wędrówek ludów, czyli około 500 r. n.e. Jak nazywa się to miejsce? Używa się obu nazw: Svarthola i Vistehola. Dla kogo to miejsce? Svarthola to dobry cel dla miłośników archeologii i historii Skandynawii, a także dla osób zwiedzających wybrzeże Rogalandu. Wizytę warto połączyć z Muzeum Archeologicznym w Stavanger, gdzie można zobaczyć znaleziska z tego stanowiska, w tym szkielet chłopca z Viste. Jaskinia pokazuje, że wybrzeże przy Hafrsfjordzie było zamieszkane przez tysiące lat, a ludzie żyli tu z polowań i z tego, co dawało morze i las.

Rjukanfossen

Tinn

Rjukanfossen to wodospad w zachodniej części doliny Vestfjorddalen, w gminie Tinn w norweskim regionie Telemark. Spada rzeką Måna, około pięciu kilometrów na zachód od miasteczka Rjukan. Najczęściej podaje się wysokość 104 metrów, choć w różnych źródłach pojawiają się inne liczby, bo zależą od tego, skąd mierzy się spadek rzeki. Wodospad jest jednak czymś więcej niż widokiem: to miejsce, od którego zaczęła się przemysłowa historia całej okolicy. Dlaczego Rjukanfossen jest dziś zwykle spokojny? Na początku XX wieku przedsiębiorca Sam Eyde i spółka Norsk Hydro wykorzystali siłę rzeki do produkcji energii elektrycznej, potrzebnej w wytwórni nawozów sztucznych. Większość wody skierowano do elektrowni Vemork, ukończonej jesienią 1911 roku, która należała wówczas do największych na świecie. W efekcie sam wodospad płynie mocno tylko od czasu do czasu, a latem bywa niemal suchy. Warto o tym pamiętać, planując wizytę: nie każdego dnia zobaczysz potężną kaskadę. Co jeszcze łączy się z tym miejscem? W czasach, gdy wodospad miał pełny przepływ, był atrakcją turystyczną i jednym z pierwszych wodospadów oświetlanych reflektorami, zasilanymi prądem z jego własnej wody. Sąsiedni Vemork zapisał się też w historii II wojny światowej. Niemcy zorganizowali tam produkcję ciężkiej wody, a w 1943 roku brytyjscy i norwescy sabotażyści, zrzuceni w górach, zniszczyli instalację ładunkami wybuchowymi. Dziś w dawnej elektrowni działa Norweskie Muzeum Pracowników Przemysłu, opowiadające o rozwoju hydroenergetyki i dziedzictwie przemysłowym Rjukan. Krajobraz przemysłowy Rjukan i Notodden znajduje się od 2015 roku na liście światowego dziedzictwa UNESCO. Jak dojechać i skąd najlepiej patrzeć? Najlepszy widok zapewnia dojazd drogą Rv37 na zachód od miasta. Samochód zostawia się tuż przed tunelem, około 9,5 km od centrum Rjukan, a do punktu widokowego prowadzi krótki, około 200-metrowy spacer. Dla chętnych na dłuższy ruch istnieje trasa pętlowa z Våer, łącząca pierwszą elektrownię Norsk Hydro z wodospadem: około 3,2 km i około 120 m przewyższenia, oceniana jako umiarkowana. Kiedy jechać? Latem wodospad może być bardzo skąpy w wodę, zwłaszcza w okresach, gdy cała woda płynie do elektrowni. Zimą zamarznięty spadek przyciąga wspinaczy lodowych, a okolica zmienia się w scenerię typową dla norweskich gór. Jeśli zależy ci na efektownym widoku, sprawdź przed wyjazdem aktualne warunki. Najczęstsze pytania Gdzie leży Rjukanfossen? W dolinie Vestfjorddalen, w gminie Tinn, w Telemarku, około 5 km na zachód od Rjukan. Jak wysoki jest wodospad? Zwykle podaje się 104 metry, choć inne źródła szacują wysokość różnie, zależnie od metody pomiaru. Czy wodospad zawsze płynie? Nie. Większość wody trafia do elektrowni Vemork, więc przepływ bywa niewielki, szczególnie latem. Czy można tu wejść na szlak? Tak. Do punktu widokowego dojdziesz krótkim spacerem od drogi Rv37, a dłuższa pętla zaczyna się w Våer i ma około 3,2 km. Co warto zobaczyć w pobliżu? Dawną elektrownię Vemork z muzeum oraz inne obiekty wpisane na listę UNESCO w okolicy Rjukan.

Vøringfossen

Eidfjord

Vøringfossen (także Vøringsfossen) to jeden z najsłynniejszych wodospadów Norwegii, położony w gminie Eidfjord w regionie Vestland, na krawędzi doliny Måbødalen. Woda spada tu z płaskowyżu Hardangervidda w głęboki kanion, a widok z tarasów należy do największych atrakcji trasy między Oslo a Bergen. Jak duży jest wodospad Vøringfossen? Całkowita wysokość spadku wynosi 182 metry, z czego główny, pionowy stopień ma około 163 metrów. Pod względem wysokości całkowitej wodospad zajmuje 83. miejsce w Norwegii, ale pod względem popularności uchodzi za numer jeden w kraju. Strumień wpada do wąskiego, stromego wąwozu, a hałas wody słychać z daleka, zwłaszcza w okresie roztopów. Gdzie leży i jak dojechać? Wodospad znajduje się na szczycie doliny Måbødalen, tuż przy drodze krajowej nr 7, łączącej Oslo z Bergen. To naturalny przystanek dla osób jadących z płaskowyżu Hardangervidda w stronę fiordu Hardangerfjord. Najbliższa miejscowość to Eidfjord, położona w dole doliny. Dojazd samochodem jest prosty, a przy punktach widokowych działa parking, który w sezonie letnim jest bezpłatny (warto sprawdzić aktualne zasady przed wyjazdem). Gdzie są najlepsze punkty widokowe? Klasyczny widok oferuje okolica historycznego hotelu Fossli, założonego w 1891 roku, który stoi na krawędzi doliny i patrzy prosto na kaskadę. W ostatnich latach rejon rozbudowano: pierwszy etap prac, zakończony w 2018 roku, przyniósł tarasy widokowe, ścieżki, parking i budynek usługowy poniżej hotelu. W sierpniu 2020 roku otwarto kładkę schodową nad kanionem, o rozpiętości 47 metrów i 99 stopniach, z której patrzy się na wodospad z bliska. Czy można tu pochodzić? Tak. Dolina Måbødalen ciągnie się od Eidfjord aż na Hardangervidda. Można przejść jej fragment starą drogą z 1916 roku, dostępną dla pieszych i rowerzystów. Od drogi głównej do wodospadu idzie się mniej więcej pół godziny. Trasy są nietrudne, ale zejścia bywają strome i mokre, więc przydadzą się dobre buty. Kiedy najlepiej odwiedzić Vøringfossen? Najobfitszy jest wiosną i na początku lata, gdy topnieje śnieg na płaskowyżu. Latem wodospad nadal robi wrażenie, a dni są długie, co ułatwia łączenie wizyty z innymi przystankami w okolicy fiordu Hardangerfjord. Poza sezonem część infrastruktury, taka jak toalety czy parking, może być niedostępna. Najczęstsze pytania Ile wysokości ma Vøringfossen? Całkowity spadek to 182 metry, w tym główny stopień około 163 metrów. Gdzie leży wodospad? W gminie Eidfjord, w regionie Vestland, na szczycie doliny Måbødalen przy drodze krajowej nr 7. Czy jest tu kładka widokowa? Tak, schodowa kładka o rozpiętości 47 metrów i 99 stopniach została otwarta w sierpniu 2020 roku. Czy jest gdzieś w pobliżu jedzenie? Przy hotelu Fossli działają kawiarnia i restauracja. Czy wejście jest płatne? Oglądanie wodospadu z głównych punktów widokowych nie wymaga biletu, ale zasady parkowania warto sprawdzić na miejscu.

Storforsen

Älvsbyns kommun

Storforsen to rezerwat przyrody w północnej Szwecji, w regionie Norrbotten, chroniący jedno z najpotężniejszych bystrzy w Europie. Leży nad rzeką Pite, w gminie Älvsbyn, około 38–40 km na północny zachód od miasteczka Älvsbyn. Czym jest Storforsen? Rzeka Pite pokonuje tu odcinek o długości około 5 km, na którym opada o 82 metry. Aż 60 z nich to jeden ciągły wodospad. Przepływ wody należy do największych wśród górskich bystrzy kontynentu. Średnio szacuje się go na kilkaset metrów sześciennych na sekundę, a podczas wiosennych roztopów bywa wielokrotnie większy. Różnice w podawanych wartościach wynikają z innych metod pomiaru i okresów, więc traktuj liczby orientacyjnie. Obszar objęto ochroną w 1971 roku i włączono do europejskiej sieci Natura 2000. Rocznie odwiedza go około 150 tysięcy osób, co czyni go jedną z ważniejszych atrakcji przyrodniczych regionu. Co można tu robić? Przy bystrzach poprowadzono ścieżki z drewnianymi pomostami i punktami widokowymi. Część tras i miejsc na ogniska jest dostosowana do osób poruszających się na wózkach. Latem działają kawiarnia i letnia scena plenerowa. Zimą organizowane są wędrówki z pochodniami oraz wycieczki z przewodnikiem na skuterach śnieżnych poza granicami rezerwatu. Ciekawostką jest tzw. Martwy Wodospad, czyli dawne koryto rzeki, które wyschło. Można po nim przejść po gładkich skałach, oglądając ślady działania wody. Jak dojechać? Zjazd do rezerwatu znajduje się przy drodze 374, nieco poniżej 40 km na północ od Älvsbyn i około 6 km od miejscowości Vidsel. Na miejscu jest duży parking. Tuż za granicą rezerwatu stoi Hotell Storforsen, z którego prowadzi kładka bezpośrednio na tereny chronione. Zasady i bezpieczeństwo W całym rezerwacie obowiązuje zakaz jazdy skuterami śnieżnymi. Ogniska i namioty są dozwolone wyłącznie w wyznaczonych miejscach. Woda jest bardzo silna, a w pobliżu brzegu istnieje ryzyko utonięcia. Trzymaj się szlaków i barierek. Niektóre odcinki ścieżki przy bystrzach bywają zamknięte z powodu stanu pomostów i konstrukcji kamiennych. Przed wyjazdem sprawdź aktualne informacje zarządcy obszaru. Najczęstsze pytania Gdzie leży Storforsen? W gminie Älvsbyn, w regionie Norrbotten, na rzece Pite, około 40 km na północny zachód od Älvsbyn. Czy Storforsen to jeden wodospad? Nie. To długie bystrze o długości około 5 km, w którym jeden z odcinków tworzy 60-metrowy wodospad. Czy wstęp jest płatny? Z dostępnych informacji nie wynika, by za wejście do rezerwatu pobierano opłatę, a parking jest duży. Opłaty za usługi, jak kawiarnia czy wycieczki, ustala ich organizator. Kiedy najlepiej jechać? Wiosną, gdy topniejący śnieg daje największy przepływ, latem dla pełnej infrastruktury, a zimą dla wędrówek z pochodniami. Czy to miejsce jest dostępne dla osób z niepełnosprawnościami? Część ścieżek i miejsc na ogniska jest przystosowana do wózków, ale sprawdź aktualny stan tras przed wizytą.

Brekkefossen

Flåm

Brekkefossen to wodospad nad miejscowością Flåm w Norwegii, do którego prowadzi krótki, ale stromy szlak z widokiem na dolinę i fiord. To jedna z najpopularniejszych niedługich wycieczek pieszych w okolicy, idealna dla osób, które mają kilka godzin między przypłynięciem statku lub przyjazdem pociągiem a dalszą podróżą. Gdzie leży Brekkefossen i jak się tam dostać? Wodospad znajduje się tuż obok Flåm, w głębi Aurlandsfjorden, jednej z odnóg Sognefjordu. Szlak zaczyna się w samej miejscowości, więc nie potrzebujesz samochodu ani transportu. Z centrum idzie się najpierw asfaltową drogą wzdłuż rzeki Flåmselvi, a po około półtora kilometra zaczyna się właściwe podejście. Jak wygląda trasa? Cała pętla ma około 5 kilometrów w obie strony, a suma przewyższeń to około 150 metrów. Pierwszy odcinek jest płaski i spokojny, prowadzi wśród gospodarstw i łąk. Dopiero potem szlak skręca w górę i staje się stromy oraz kamienisty. Podejście zajmuje zwykle około 30 minut. Na górze czeka trawiasta półka widokowa, z której widać dolinę Flåm i zabudowania miasteczka w dole. Przy spokojnym tempie cała wycieczka z przerwami na zdjęcia zajmuje od niecałych dwóch do około trzech godzin. Część turystów idzie samodzielnie, inni wybierają wycieczkę z przewodnikiem, organizowaną z portu we Flåm. Jak się przygotować? Załóż porządne buty trekkingowe, bo kamienisty odcinek bywa śliski, zwłaszcza po deszczu. Zabierz wodę i warstwę przeciwdeszczową, bo pogoda w fiordach zmienia się szybko. Pamiętaj, że okolica leży w obszarze chronionego krajobrazu Nærøyfjorden, wpisanego na listę światowego dziedzictwa UNESCO, dlatego obowiązują tu zasady ochrony przyrody: nie zostawiaj śmieci i trzymaj się szlaku. Dzieci poradzą sobie z trasą, jeśli są przyzwyczajone do chodzenia po górach. Organizatorzy wycieczek polecają ją od około 6 lat. Kiedy najlepiej odwiedzić wodospad? Najwięcej wody jest zwykle późną wiosną i na początku lata, gdy topnieje śnieg w górach. Latem pogoda sprzyja spacerom, a dni są długie. Zimą szlak bywa śliski i mało przyjazny, więc warto wtedy zachować większą ostrożność lub wybrać inną trasę. Najczęstsze pytania Czy Brekkefossen jest trudny? Trasa jest krótka, ale podejście jest strome i kamieniste. Osoby w przeciętnej kondycji dadzą sobie radę, trzeba jednak liczyć się z wysiłkiem. Ile czasu potrzeba? Zwykle od około dwóch do trzech godzin w obie strony, razem z odpoczynkiem i zdjęciami. Czy można dojść bez przewodnika? Tak, szlak zaczyna się w miejscowości i jest dobrze dostępny. Wycieczka z przewodnikiem to tylko wygodna opcja dla osób, które wolą dołączyć do grupy. Czy warto, jeśli mam mało czasu we Flåm? Tak. To jedna z najkrótszych tras, która mimo to daje szeroki widok na dolinę, rzekę i fiord, a do tego pozwala zobaczyć z bliska norweską przyrodę. Brekkefossen łączy łatwy dojazd, niewielką odległość i nagrodę w postaci widoku. To dobry wybór na pierwszy spacer po fiordowym krajobrazie, zanim ruszysz na dłuższe szlaki w okolicy Flåm, Aurland i Gudvangen.

Älgafallet

Vassbotten

Älgafallet to wodospad o łącznej różnicy poziomów 46 metrów, który leży dokładnie na granicy szwedzko-norweskiej. Po szwedzkiej stronie należy do gminy Tanum w regionie Bohuslän, po norweskiej do okręgu Østfold. Po norwesku nazywa się Elgåfossen. Najbliższą miejscowością jest Vassbotten, przy samej granicy. Gdzie leży Älgafallet i czym się wyróżnia? Wodospad znajduje się na niewielkim dopływie rzeki Enningdalsälven, a sam nurt wyznacza fragment linii granicznej między dwoma państwami. Dzięki temu to jedno z tych miejsc, gdzie spacer kończy się na pograniczu, a woda spada właściwie z jednego kraju do drugiego. Wysokość 46 metrów sprawia, że uchodzi za najwyższy wodospad w Bohuslän, czyli w historycznej prowincji na zachodnim wybrzeżu Szwecji. W ocenach z różnych źródeł pojawia się też informacja, że to jeden z największych wodospadów w całej Szwecji, jednak tu bezpieczniej trzymać się ustalenia, że w swoim regionie nie ma sobie równych. Jak dojechać do wodospadu? Najwygodniej dojechać samochodem. Od trasy E6 kieruje się drogą nr 163 w stronę Bullarebygden, a w okolicy wsi Östad skręca na drogę nr 165 w kierunku Halden. W Vassbotten, po przekroczeniu granicy, trzeba przejechać jeszcze około kilometra, by dotrzeć do parkingu. Opisy dojazdu w różnych źródłach nieco się różnią, dlatego przed wyjazdem warto sprawdzić aktualną mapę i oznakowanie na miejscu. Czy da się dojść pieszo? Tak. Wodospad leży przy trasie Bohusleden, długiego szlaku pieszego Bohuslän. Etap 23, prowadzący z Nornäs do Vassbotten, ma około 13 kilometrów i kończy się właśnie w pobliżu Älgafallet. Dla osób, które nie planują całego etapu, wodospad bywa celem krótszego spaceru od parkingu. Nad górną krawędzią wodospadu znajduje się kładka piesza, która według opisów szlaku pełni rolę oficjalnego przejścia granicznego, więc można tu przejść z jednego kraju do drugiego. Kiedy jechać, żeby zobaczyć najwięcej wody? Ilość wody zmienia się w ciągu roku i to ona decyduje o wrażeniach. Najlepszy czas to wiosna i jesień, a także dni po obfitych opadach, gdy nurt jest silny i głośny. Latem, w suchych okresach, strumień potrafi zmienić się w niewielką strużkę. Nadal jest to urokliwy widok, ale trudno mówić o spektakularnym wodospadzie. Jeśli zależy Ci na efekcie, zaplanuj wizytę po deszczach. Praktyczne wskazówki Załóż porządne buty, bo ścieżki przy wodospadzie i na odcinkach Bohusleden bywają mokre i kamieniste. Zabierz dokument tożsamości na wypadek, gdyby podczas wyprawy samochodem trzeba było przekraczać granicę między krajami. Zaplanuj więcej czasu, jeśli chcesz połączyć wizytę z fragmentem szlaku Bohusleden lub przejściem przez kładkę na stronę norweską. Sprawdź prognozę pogody i ostatnie opady, żeby wiedzieć, jak duży przepływ możesz zastać. Najczęstsze pytania Jak wysoki jest Älgafallet? Całkowita różnica poziomów wynosi 46 metrów. W jakim kraju leży wodospad? Na granicy Szwecji i Norwegii: w gminie Tanum po stronie szwedzkiej i w okręgu Østfold po stronie norweskiej. Czy wodospad ma inną nazwę? Tak, po norwesku to Elgåfossen. Czy latem wodospad wygląda równie efektownie? Niekoniecznie. W suchym lecie przepływ bywa bardzo mały, dlatego lepiej wybrać wiosnę, jesień albo czas po deszczu. Czy można dojść tu szlakiem? Tak, wodospad znajduje się przy etapie 23 szlaku Bohusleden, między Nornäs a Vassbotten.

Sarp Falls

Sarpsborg

Sarp Falls (norw. Sarpsfossen) to wodospad na rzece Glomma w Sarpsborgu, w norweskim okręgu Østfold. Pod względem przepływu wody jest drugim największym wodospadem w Europie, ustępując jedynie Wodospadowi Reńskiemu. To dobry przystanek dla każdego, kto jedzie z Oslo w stronę granicy ze Szwecją i chce zobaczyć potęgę natury tuż przy mieście. Dlaczego Sarpsfossen jest tak potężny? Wodospad leży na końcu Glommy, najdłuższej rzeki Norwegii. Zlewnia powyżej Sarpsborga obejmuje ponad 41 tys. km², więc do jednego progu spływa woda z ogromnej części wschodniej Norwegii. Średni przepływ wynosi około 577 m³ na sekundę, a podczas wiosennych roztopów i powodzi bywa wielokrotnie większy. To ostatni wodospad na Glommie, zanim rzeka wpadnie do fiordu Oslofjord. Jak wysoki jest wodospad? Źródła podają różne wartości, zwykle od około 19,5 do 23 metrów spadku. Nie jest to więc wodospad rekordowy pod względem wysokości, ale ilość spadającej wody robi duże wrażenie: w pobliżu słychać huk, a w powietrzu unosi się mgiełka. Historia i energia z wody Lokalna tradycja wiąże okolicę z królem Olafem Haraldssonem, który w 1016 roku miał założyć tu osadę Borg. Nazwa Sarpsborg pochodzi od dawnej nazwy wodospadu (Sarpr) i słowa „borg". Przez wieki spadająca woda napędzała młyny i tartaki, a od końca XIX wieku stała się ważnym źródłem energii dla przemysłu. Do dziś z wodospadu korzystają trzy elektrownie: Borregaard, Hafslund i Sarp. Dlatego widok nie jest całkiem dziki — obok natury widać ślady przemysłowej historii miasta. Co zobaczyć w okolicy Nad wodospadem przerzucono most; pierwszy powstał w 1854 roku, obecny pochodzi z 1942 roku. Z mostu i brzegów rzeki można obserwować kaskady z kilku punktów. Wodospad jest widoczny z pobliskich ścieżek spacerowych, a w centrum Sarpsborga znajdziesz kawiarnie i ślady średniowiecznej historii miasta. Najczęstsze pytania Czy Sarp Falls to największy wodospad w Europie? Nie pod względem wysokości, ale pod względem przepływu jest drugi w Europie po Wodospadzie Reńskim. Ile wody spada w Sarpsfossen? Średnio około 577 m³ na sekundę; w czasie powodzi znacznie więcej. Kiedy najlepiej go odwiedzić? Wiosną, w czasie roztopów, przepływ jest największy, a widok najbardziej widowiskowy. Latem wodospad jest spokojniejszy, ale wciąż robi wrażenie. Czy wodospad służy do produkcji prądu? Tak. Trzy elektrownie – Borregaard, Hafslund i Sarp – wykorzystują jego energię. Gdzie leży? W centrum Sarpsborga, w regionie Østfold, w południowo-wschodniej Norwegii, nieco ponad godzinę jazdy od Oslo.

Tvindefossen

Voss

Tvindefossen to wodospad w gminie Voss, w norweskim regionie Vestland, położony przy trasie E16 prowadzącej do Flåm. Od miejscowości Vossevangen dzieli go około 12 kilometrów w kierunku północnym, więc łatwo go zobaczyć w trakcie przejazdu między Voss a fiordami. Gdzie leży Tvindefossen i jak tam dojechać? Wodospad znajduje się tuż przy drodze E16, około 12 km (7,5 mili) na północ od Vossevangen. Trasa łączy okolice Voss z Flåm, jedną z najpopularniejszych miejscowości nad Sognefjordem, dlatego przystanek przy wodospadzie dobrze pasuje do popularnego przejazdu przez zachodnią Norwegię. Dojazd samochodem jest prosty, a w sezonie zatrzymują się tu także autobusy. Jak wysoki jest wodospad? W przewodnikach często pojawia się wysokość 152 metrów, ale to liczba zawyżona. Wikipedia podaje łączną wysokość 116 metrów (381 stóp), a pomiar laserowy wykonany przez jednego z odwiedzających wskazał około 109 metrów dla głównego progu. Doliczając dolny odcinek, na którym woda spływa kaskadami, wychodzi właśnie około 116 metrów. Część serwisów turystycznych powtarza wartość 110 metrów. Rozbieżności wynikają z tego, co uznać za początek i koniec spadku. Jak wygląda wodospad? Tvindefossen jest wodospadem wielostrumieniowym. Wodę niesie strumień Kroelvi, który spada ze skalnego progu i rozlewa się na kilka nitek. W okresie obfitszych opadów lub wiosennych roztopów widok jest szczególnie efektowny, bo masy wody dobrze widać z poziomu drogi. Co jest na miejscu? Przy wodospadzie działa parking, kamping, kiosk i sklep z pamiątkami, a ze stanowiska postojowego do podstawy wodospadu prowadzi krótkie przejście. To dobry przystanek na kilkanaście minut: wystarczy czas na zdjęcia, krótki spacer i drobne zakupy. Ciekawostki Wodospad ma reputację źródła młodości. Pod koniec lat 90. ponoć nawet 200 tysięcy osób rocznie, głównie z USA, Japonii i Rosji, przyjeżdżało tu, by nabrać wodę do pojemników. Tvindefossen pojawia się też w sztuce: w 1830 roku namalował go norweski malarz Johan Christian Dahl. Najczęstsze pytania Czy Tvindefossen ma 152 metry? Nie. Wiarygodniejsza wartość to około 116 metrów łącznie, z czego główny próg to około 109 metrów. Ile kosztuje wejście? Nie ma tu bramki, a wodospad widać z miejsca przy drodze. Za parking i usługi na miejscu zasady mogą się różnić, więc warto sprawdzić aktualne informacje. Ile czasu potrzeba na zwiedzanie? Zwykle wystarczy krótki postój, bo od parkingu do wodospadu jest niedaleko. Czy to dobry przystanek w drodze do Flåm? Tak, leży bezpośrednio przy E16, około 12 km od Vossevangen, więc nie wymaga żadnego objazdu.

Leirfossen

Oslo

Leirfossen to wodospad na rzece Alna w dzielnicy Grorud, w północno-wschodniej części Oslo. Miejsce łączy w sobie kawałek miejskiej przyrody, ślady przemysłowej przeszłości i ważny epizod z historii narciarstwa w Norwegii. Gdzie leży Leirfossen i jak wygląda? Wodospad znajduje się na górnym odcinku Alny, mniej więcej półtora kilometra w dół rzeki od centrum Grorud, w okolicy Grorudveien. Woda spada w stronę Hølaløkka. Źródła podają różną wysokość progu: jedne mówią o 16 metrach, inne o około 20. Niezależnie od liczby jest to jeden z najwyższych wodospadów w stolicy Norwegii i najwyższy na górnym biegu Alny. Jaka jest historia wodospadu? Siła spadającej wody przez długi czas napędzała lokalny przemysł. Najbardziej znanym zakładem była Grorud Textilfabrik, fabryka włókiennicza działająca tu od 1867 roku. Dzięki rzece rozwijała się osada robotnicza, z której wyrosła dzisiejsza dzielnica. W latach 70. XX wieku, z powodu zanieczyszczenia, wodospad wraz z fragmentem rzeki ukryto w rurach pod ziemią. Sytuacja zmieniła się po 1985 roku, gdy rada miasta uchwaliła, że rzek w Oslo nie należy już zamykać w kanałach. Leirfossen wrócił do naturalnego koryta, a w 2011 roku teren został udostępniony odwiedzającym i odpowiednio zagospodarowany. Dlaczego Leirfossen jest ważny dla historii narciarstwa? 16 lutego 1862 roku, na zamarzniętym wodospadzie, odbyły się zawody znane jako Skiløbermøtet på Grorud. Była to rywalizacja łącząca zjazd ze skokami. Dziś uznaje się ją za pierwszy zorganizowany nowoczesny wyścig narciarski w rejonie stolicy, wcześniejszy o kilkanaście lat od słynniejszych zawodów Husebyrennet z 1879 roku. Relację z wydarzenia opublikowano w piśmie Illustrert Nyhedsblad 30 marca 1862 roku; artykuł podpisano literą „I", a źródła wspominają, że mógł go napisać Henrik Ibsen, choć nie jest to pewne. Stulecie i pół od zawodów uczczono 16 lutego 2012 roku z udziałem władz miasta i przedstawicieli świata narciarskiego. Dla kogo to miejsce? Leirfossen to dobry cel na krótki, spokojny spacer dla osób interesujących się historią, przemysłowym dziedzictwem lub po prostu szukających zieleni i szumu wody poza turystycznym centrum Oslo. Warto połączyć wizytę ze spacerem wzdłuż Alny i obejrzeniem okolic Grorudparken. Najczęstsze pytania Czy wejście do Leirfossen jest płatne? Z dostępnych informacji wynika, że teren został w 2011 roku przygotowany dla publiczności jako otwarta przestrzeń miejska. Nie ma wzmianek o opłatach. Czy Leirfossen z Oslo to ten sam wodospad co w Trondheim? Nie. W Trondheim, na rzece Nidelva, istnieją osobne progi o podobnej nazwie z elektrowniami wodnymi. Opisywany tu wodospad leży na Alnie w Oslo. Dlaczego wodospad był kiedyś niewidoczny? W latach 70. XX wieku, ze względu na zanieczyszczenie, poprowadzono go w rurach. Po zmianie polityki miasta w 1985 roku rzekę stopniowo odsłaniano, a Leirfossen ponownie otwarto w 2011 roku. Co się tu wydarzyło w 1862 roku? Odbyły się zawody narciarskie uznawane za pierwsze zorganizowane nowoczesne zawody tego typu w okolicach Oslo.

Reiårsfossen

Ose

Reiårsfossen to wodospad w dolinie Setesdal w południowej Norwegii, w gminie Bygland w regionie Agder. Leży tuż na południe od wsi Ose, bezpośrednio przy norweskiej drodze krajowej nr 9, więc jest jednym z tych miejsc, które trudno przeoczyć podczas podróży przez dolinę. Jak duży jest Reiårsfossen? Według Wikipedii wodospad ma około 230 metrów wysokości (ok. 750 stóp), co plasuje go wśród imponujących kaskad regionu. Warto wiedzieć, że różne źródła podają nieco inne wartości: część przewodników mówi o około 180 metrach spadku, inne o ponad 200 metrach. Różnice wynikają zwykle z odmiennego sposobu mierzenia całkowitego spadku wody. Niezależnie od liczby, wrażenie robi sam charakter miejsca: woda spada po stromym zboczu doliny, a nie z niewielkiego progu. Gdzie dokładnie leży? Wodospad znajduje się w Setesdal, długiej dolinie rzecznej w hrabstwie Agder, na południe od miejscowości Ose. Współrzędne to około 58,941° N i 7,685° E. Woda spływa krótkim potokiem i wpada do północnego krańca fiordu Åraksfjorden. Dojazd jest prosty, bo wodospad widać z drogi nr 9, głównej trasy prowadzącej doliną. Jak go zobaczyć? Przy drodze znajduje się parking, z którego można podziwiać wodospad bez schodzenia z asfaltu. Drzewa potrafią jednak zasłaniać widok na dolną część kaskady. Chcąc podejść bliżej, można skorzystać ze ścieżki, która zaczyna się od południowej strony parkingu, na krótko wspina się do nieformalnego rozwidlenia i prowadzi w stronę podstawy wodospadu. Jest to krótka wycieczka, ale teren bywa nierówny i wilgotny, więc przyda się porządne obuwie. Kiedy jechać? Ilość wody zmienia się w zależności od pory roku. Wiosną i na początku lata, gdy topnieją śniegi, wodospad zwykle prezentuje się najbardziej efektownie. Latem trzeba się też liczyć z komarami, które w niektórych miejscach występują licznie, więc warto zabrać repelent. Ochrona przyrody Okolica, w której znajduje się wiele strumieni i rzek, została objęta ochroną prawną w 1973 roku. To powód, by zachować się odpowiedzialnie: nie śmiecić, nie schodzić ze ścieżek i nie niszczyć roślinności wokół wodospadu. Najczęstsze pytania Czy Reiårsfossen jest widoczny z drogi? Tak. Wodospad leży przy drodze krajowej nr 9, a z przydrożnego parkingu można go obejrzeć, choć drzewa mogą częściowo ograniczać widok na dolną część. Ile ma wysokości? Wikipedia podaje około 230 metrów. Inne źródła wymieniają wartości od około 180 do ponad 200 metrów, zależnie od sposobu pomiaru. Gdzie wpada woda z wodospadu? Krótki potok prowadzi do północnego końca fiordu Åraksfjorden. Kiedy najlepiej odwiedzić wodospad? Najlepiej wiosną lub na początku lata, kiedy przepływ wody jest największy. Latem miej przy sobie środek na komary. Co jeszcze zobaczyć w okolicy? Setesdal to dolina pełna krajobrazów rzecznych i górskich; pobliska wieś Ose to naturalny punkt postoju w trasie wzdłuż drogi nr 9. Wśród innych wodospadów w dolinie często wymienia się Gloppefossen, położony około 48 km na północ tą samą drogą.

Natura w Norwegii

Labrofossen

Skrikjofossen

Pikefossen

Valursfossen

Park Narodowy Femundsmarka

Presterødkilen

Hanshelleren Cave

Troll Wall

Preikestolen

Marmorslottet

Język trolla

Trollpikken

Grønligrotta

Jordbrugrotta

Svarthola

Rjukanfossen

Vøringfossen

Storforsen

Brekkefossen

Älgafallet

Sarp Falls

Tvindefossen

Leirfossen

Reiårsfossen

Zbieraj odznaki za odwiedzane miejsca