Rjukanfossen

Rjukanfossen to wodospad w zachodniej części doliny Vestfjorddalen, w gminie Tinn w norweskim regionie Telemark. Spada rzeką Måna, około pięciu kilometrów na zachód od miasteczka Rjukan. Najczęściej podaje się wysokość 104 metrów, choć w różnych źródłach pojawiają się inne liczby, bo zależą od tego, skąd mierzy się spadek rzeki. Wodospad jest jednak czymś więcej niż widokiem: to miejsce, od którego zaczęła się przemysłowa historia całej okolicy.

Dlaczego Rjukanfossen jest dziś zwykle spokojny?

Na początku XX wieku przedsiębiorca Sam Eyde i spółka Norsk Hydro wykorzystali siłę rzeki do produkcji energii elektrycznej, potrzebnej w wytwórni nawozów sztucznych. Większość wody skierowano do elektrowni Vemork, ukończonej jesienią 1911 roku, która należała wówczas do największych na świecie. W efekcie sam wodospad płynie mocno tylko od czasu do czasu, a latem bywa niemal suchy. Warto o tym pamiętać, planując wizytę: nie każdego dnia zobaczysz potężną kaskadę.

Co jeszcze łączy się z tym miejscem?

W czasach, gdy wodospad miał pełny przepływ, był atrakcją turystyczną i jednym z pierwszych wodospadów oświetlanych reflektorami, zasilanymi prądem z jego własnej wody. Sąsiedni Vemork zapisał się też w historii II wojny światowej. Niemcy zorganizowali tam produkcję ciężkiej wody, a w 1943 roku brytyjscy i norwescy sabotażyści, zrzuceni w górach, zniszczyli instalację ładunkami wybuchowymi. Dziś w dawnej elektrowni działa Norweskie Muzeum Pracowników Przemysłu, opowiadające o rozwoju hydroenergetyki i dziedzictwie przemysłowym Rjukan. Krajobraz przemysłowy Rjukan i Notodden znajduje się od 2015 roku na liście światowego dziedzictwa UNESCO.

Jak dojechać i skąd najlepiej patrzeć?

Najlepszy widok zapewnia dojazd drogą Rv37 na zachód od miasta. Samochód zostawia się tuż przed tunelem, około 9,5 km od centrum Rjukan, a do punktu widokowego prowadzi krótki, około 200-metrowy spacer. Dla chętnych na dłuższy ruch istnieje trasa pętlowa z Våer, łącząca pierwszą elektrownię Norsk Hydro z wodospadem: około 3,2 km i około 120 m przewyższenia, oceniana jako umiarkowana.

Kiedy jechać?

Latem wodospad może być bardzo skąpy w wodę, zwłaszcza w okresach, gdy cała woda płynie do elektrowni. Zimą zamarznięty spadek przyciąga wspinaczy lodowych, a okolica zmienia się w scenerię typową dla norweskich gór. Jeśli zależy ci na efektownym widoku, sprawdź przed wyjazdem aktualne warunki.

Najczęstsze pytania

Gdzie leży Rjukanfossen? W dolinie Vestfjorddalen, w gminie Tinn, w Telemarku, około 5 km na zachód od Rjukan.

Jak wysoki jest wodospad? Zwykle podaje się 104 metry, choć inne źródła szacują wysokość różnie, zależnie od metody pomiaru.

Czy wodospad zawsze płynie? Nie. Większość wody trafia do elektrowni Vemork, więc przepływ bywa niewielki, szczególnie latem.

Czy można tu wejść na szlak? Tak. Do punktu widokowego dojdziesz krótkim spacerem od drogi Rv37, a dłuższa pętla zaczyna się w Våer i ma około 3,2 km.

Co warto zobaczyć w pobliżu? Dawną elektrownię Vemork z muzeum oraz inne obiekty wpisane na listę UNESCO w okolicy Rjukan.