Natura — Hiszpania

Estanyets Amagats

la Torre de Cabdella

Estanyets Amagats to niewielkie, ukryte jeziorka polodowcowe w gminie la Torre de Cabdella, w dolinie Vall Fosca (Pallars Jussà, Pireneje katalońskie). Nazwa dosłownie znaczy „ukryte jeziorka" — i rzeczywiście, leżą w bocznych zakamarkach wysokogórskiego terenu, z dala od głównych szlaków turystycznych, przez co odwiedza je znacznie mniej osób niż popularne estany w tym regionie. Gdzie to jest? Estanyets Amagats znajdują się w wyższej części Vall Fosca, w otoczeniu skalistego, wysokogórskiego krajobrazu typowego dla centralnych Pirenejów. Obszar leży w strefie przyległej do Parku Narodowego Aigüestortes i Estany de Sant Maurici — jednego z najcenniejszych przyrodniczo zakątków Katalonii, znanego z gęstej sieci jezior polodowcowych połączonych potokami i, w tym przypadku, częściowo podziemnymi kanałami. Cała górna część doliny to system kilkudziesięciu wysokogórskich jezior, których wody spływają w kierunku Estany Gento — zbiornika o dużym znaczeniu historycznym dla regionu, bo to właśnie stąd od 1912 roku zasilana była elektrownia wodna w Cabdella, jedna z pierwszych tego typu instalacji w Pirenejach. Od 1985 roku system połączono także z elektrownią szczytowo-pompową i zbiornikiem Sallente. Jak dotrzeć? Punktem wyjścia dla większości szlaków w tej części Vall Fosca jest la Torre de Cabdella lub pobliski zespół zbiorników i stacji elektrowni wodnych, skąd prowadzą górskie ścieżki w głąb doliny. Ze względu na wysokogórski charakter terenu i znaczące różnice wysokości, dojście do Estanyets Amagats wymaga kondycji i odpowiedniego przygotowania — solidnego obuwia trekkingowego, wody oraz sprawdzenia prognozy pogody, która w Pirenejach potrafi się gwałtownie zmieniać nawet latem. To nie jest miejsce dla spaceru w klapkach — to prawdziwa wysokogórska wędrówka. Region jest na tyle znany wśród miłośników trekkingu, że istnieje dedykowana trasa nosząca nazwę „Ruta dels Estanys Amagats", prowadząca właśnie do tych ukrytych zbiorników wodnych — potwierdza to, że miejsce jest celowo odwiedzane przez osoby szukające mniej zatłoczonych zakątków Pirenejów. Co zobaczysz? Krajobraz to typowa wysokogórska sceneria centralnych Pirenejów: skaliste granie, alpejskie łąki, kosodrzewina i granitowe bloki otaczające niewielkie, czyste jeziorka o intensywnie niebiesko-zielonej barwie wody. W przeciwieństwie do bardziej znanych estanys w okolicy, Estanyets Amagats zachowują kameralny, dziki charakter — brak tłumów oznacza ciszę, odbicia szczytów w tafli wody i poczucie odosobnienia, które w bardziej uczęszczanych częściach Pirenejów trudno dziś znaleźć. Kiedy przyjechać? Najlepszym okresem na wędrówkę w tym rejonie jest lato — od czerwca do września, gdy szlaki wysokogórskie są wolne od śniegu, a pogoda najbardziej stabilna. Wczesne lato to czas, gdy jeziorka wciąż mogą być otoczone resztkami śniegu, co dodaje krajobrazowi dramatyzmu, natomiast wrzesień przynosi spokojniejsze, jesienne barwy i mniejszy ruch turystyczny. Poza sezonem letnim wysokogórskie odcinki mogą być niedostępne lub niebezpieczne ze względu na śnieg i lód. Najczęstsze pytania Czy do Estanyets Amagats można dojechać samochodem? Nie — to wysokogórskie jeziorka dostępne wyłącznie pieszo, szlakami wychodzącymi z okolic la Torre de Cabdella i doliny Vall Fosca. Czy trasa jest trudna? Ze względu na wysokogórski teren i przewyższenia trasa wymaga dobrej kondycji i doświadczenia w górskich wędrówkach; to nie jest łatwy spacer rodzinny. Czy w okolicy jest coś jeszcze warte zobaczenia? Tak — Vall Fosca to obszar z dziesiątkami jezior polodowcowych oraz historyczną infrastrukturą hydroelektryczną (Estany Gento, zbiornik Sallente), a także bliskość Parku Narodowego Aigüestortes i Estany de Sant Maurici. Skąd pochodzi nazwa? „Amagats" po katalońsku znaczy „ukryte" — nazwa odnosi się do położenia jeziorek w bocznych, mniej widocznych zakątkach wysokogórskiego terenu doliny.

Estany Tapat

la Torre de Cabdella

Estany Tapat Estany Tapat to górskie jezioro polodowcowe położone w gminie La Torre de Cabdella, w dolinie Vall Fosca, w komarce Pallars Jussà w prowincji Lleida. Leży na wysokości 2154 m n.p.m., w obrębie cyrku lodowcowego Cogomella, zbudowanego ze skał metamorficznych. To jeden z licznych zbiorników wodnych rozsianych w tej części katalońskich Pirenejów, gdzie dawne lodowce pozostawiły po sobie dziesiątki podobnych jezior. Gdzie dokładnie leży Estany Tapat? Jezioro znajduje się w północno-zachodniej części gminy Cabdella, w górnej partii doliny Vall Fosca. Teren ten leży w strefie peryferyjnej Parku Narodowego Aigüestortes i Estany de Sant Maurici, choć samo jezioro znajduje się poza granicami ścisłej ochrony parku. Estany Tapat zasilany jest wodami spływającymi z sąsiednich zbiorników — Estany Morera od strony północno-wschodniej i Estany Salado od północnego zachodu. Odpływ prowadzi na południowy wschód, przez Barranc de les Maineres, w kierunku rzeki Riqüerna, do której zlewni należy cały ten system jezior. Co zobaczysz nad jeziorem? Estany Tapat ma powierzchnię około 5,35 hektara, długość niespełna 400 metrów i szerokość około 200 metrów — to zbiornik średniej wielkości jak na warunki tego regionu. Otoczenie stanowią typowe dla wysokogórskich Pirenejów skalne granie i strome zbocza, pozbawione drzew powyżej pewnej wysokości, za to bogate w roślinność alpejską w cieplejszych miesiącach. Widoki obejmują panoramę na okoliczne szczyty oraz sąsiednie jeziora tworzące razem malowniczy ciąg zbiorników polodowcowych w górnej części doliny. Jak dotrzeć do Estany Tapat? Punktem wyjścia dla większości pieszych wypraw jest miejscowość Cabdella. Popularna trasa prowadzi stamtąd do jezior Estany Tapat i Estany de Francí — cała pętla liczy około 17,7 km i wymaga pokonania sumarycznie ponad 1350 metrów przewyższenia, co przekłada się na niespełna 6 godzin marszu w jedną i drugą stronę. Szlak oceniany jest jako umiarkowanie trudny i wymaga dobrej kondycji oraz odpowiedniego obuwia trekkingowego. Ze względu na wysokość (ponad 2100 m n.p.m.) i charakter terenu, wędrówkę najlepiej planować z uwzględnieniem aktualnych warunków pogodowych w górach. Kiedy przyjechać? Najlepszym okresem na odwiedziny jest lato, od czerwca do września, kiedy szlaki są wolne od śniegu, a dni wystarczająco długie na pokonanie całej trasy. Wczesną wiosną i późną jesienią wyższe partie doliny mogą być jeszcze pokryte śniegiem lub lodem, co znacząco utrudnia dojście do jeziora. Warto zaplanować wyprawę na wczesne godziny poranne, by zdążyć wrócić przed wieczornym ochłodzeniem i ewentualnymi burzami, które w Pirenejach latem pojawiają się głównie po południu. Najczęstsze pytania Czy dojazd do Estany Tapat jest trudny? Sam dojazd samochodem kończy się w Cabdelli, skąd dalej trzeba iść pieszo. Trasa trekkingowa do jeziora jest oceniana jako umiarkowanie wymagająca, głównie ze względu na przewyższenie ponad 1350 m. Ile trwa wędrówka do jeziora i z powrotem? Pełna pętla obejmująca Estany Tapat i sąsiednie Estany de Francí zajmuje około 5 godzin 48 minut przy dystansie niespełna 18 km. Czy w pobliżu są inne jeziora warte odwiedzenia? Tak. Estany Tapat sąsiaduje z Estany Morera i Estany Salado, a szlak prowadzi też w stronę Estany de Francí — to część większego systemu jezior polodowcowych w górnej Vall Fosca. Czy jezioro leży na terenie parku narodowego? Estany Tapat znajduje się w strefie peryferyjnej Parku Narodowego Aigüestortes i Estany de Sant Maurici, tuż przy jego granicach.

Lagoa Sacra de Olives

Forcarei

Lagoa Sacra de Olives to niewielkie, otoczone legendą jeziorko na pograniczu gmin Forcarei, A Estrada i Silleda, w prowincji Pontevedra w Galicii. Leży na wysokości około 700 m n.p.m. i zajmuje zaledwie 1,3 hektara, ale to, co wyróżnia je na tle innych galicyjskich zbiorników wodnych, to jego niezwykła, sezonowa natura oraz otaczające je torfowiska. Co zobaczysz na miejscu? Lagoa Sacra de Olives to w rzeczywistości jezioro efemeryczne — nie ma stałego lustra wody przez cały rok. Napełnia się wyłącznie w szczególnie deszczowe zimy, kiedy opady podnoszą poziom wód gruntowych na tyle, by wypełnić nieckę terenu. W suchszych okresach w tym miejscu widać przede wszystkim rozległą łąkę i torfowisko, a nie klasyczne jezioro. To właśnie ta zmienność sprawia, że miejscowi nazywają je czasem „magiczną lagunę". Teren wokół należy do obszaru ochrony Brañas de Xestoso, włączonego do sieci Natura 2000 w 2001 roku. To jeden z najcenniejszych przyrodniczo zakątków Galicii — znajduje się tu największe skupisko kwaśnych torfowisk w całym regionie, których geneza sięga czasów neolitu. Roślinność stanowią rozległe wrzosowiska i podmokłe łąki, a wśród fauny można spotkać płazy, gady i liczne gatunki ptaków, a także ssaki takie jak lisy czy wilki, dla których te odludne tereny są naturalnym ostoiskiem. Nazwa „Sacra" (święta) wiąże się z legendą o dawnej bitwie — miejscowe podania mówią o starciu, w którym poległo tak wielu ludzi, że ciała wrzucono do jeziora, a samo miejsce ogrodzono, by chronić je przed profanacją. Niektóre wersje opowieści wspominają nawet o bitwie między Maurami a chrześcijanami. Historycy wskazują jednak na bardziej prozaiczne wytłumaczenie — nazwa może pochodzić od pobliskiego sanktuarium Santa María de Meda de Olives, które od wieków było celem lokalnych pielgrzymek. Jak dotrzeć? Lagoa Sacra de Olives znajduje się w głębi galicyjskiego interioru, około pół godziny jazdy samochodem od Santiago de Compostela. To miejsce dla osób lubiących spokojną turystykę przyrodniczą z dala od tłumów — dojazd prowadzi przez wiejskie drogi łączące Forcarei, A Estradę i Silledę, a ostatni odcinek najlepiej pokonać pieszo lub w ramach krótkiego spaceru po okolicznych brañas (podmokłych łąkach). Kiedy przyjechać? Jeśli zależy Wam na zobaczeniu samego jeziora z wodą, najlepszą porą jest zima i wczesna wiosna po obfitych opadach — to wtedy tafla wody pojawia się najpełniej. W pozostałych porach roku warto przyjechać dla samego krajobrazu torfowisk i obserwacji ptaków, co jest równie atrakcyjne dla miłośników przyrody, szczególnie wiosną i jesienią, gdy aktywność ptactwa jest największa. Najczęstsze pytania Czy Lagoa Sacra de Olives to jezioro widoczne przez cały rok? Nie, to zbiornik sezonowy — napełnia się wodą głównie w bardzo deszczowe zimy, a w suchszych okresach teren przypomina raczej podmokłą łąkę i torfowisko. Skąd wzięła się nazwa „Sacra" (święta)? Według legendy miejsce to było świadkiem krwawej bitwy, po której poległych wrzucono do jeziora i ogrodzono je, by chronić przed profanacją. Inna teoria łączy nazwę z pobliskim sanktuarium Santa María de Meda de Olives. Jakie zwierzęta można tu spotkać? Obszar Brañas de Xestoso, w którym leży jezioro, jest domem dla płazów, gadów, wielu gatunków ptaków oraz ssaków, w tym lisów i wilków. Jak daleko jest stąd do Santiago de Compostela? Około pół godziny jazdy samochodem, co czyni to miejsce łatwym celem jednodniowej wycieczki dla osób odwiedzających stolicę Galicii.

Laguna de la Veguilla

Alcázar de San Juan

Laguna de la Veguilla to płytkie jezioro na obrzeżach Alcázar de San Juan, w prowincji Ciudad Real, w regionie Kastylia-La Mancha. To jedna z trzech sąsiadujących ze sobą lagun tworzących tzw. Complejo Lagunar de Alcázar de San Juan – pas podmokłych terenów rozciągający się na około pięciu kilometrach pomiędzy Alcázar de San Juan a Villafranca de los Caballeros, w samym sercu historycznej Manchy Húmeda. Gdzie się znajduje? Laguna de la Veguilla leży najbliżej centrum Alcázar de San Juan spośród wszystkich lagun kompleksu, co czyni ją najłatwiej dostępnym i zarazem najczęściej odwiedzanym punktem całego obszaru. Otaczają ją typowe dla regionu winnice, gaje oliwne oraz pola nawadniane, więc krajobraz łączy w sobie naturalny mokradłowy ekosystem z rolniczą panoramą Manchy. Powierzchnia lagun szacowana jest na około 136 hektarów. Cały kompleks lagunowy objęty jest ochroną w ramach europejskiej sieci Natura 2000 – teren ma status obszaru o znaczeniu wspólnotowym (LIC) oraz obszaru specjalnej ochrony ptaków (ZEPA). To właśnie ranga przyrodnicza tego miejsca przyciąga miłośników ornitologii z całej Hiszpanii i spoza jej granic. Co zobaczysz? To, co wyróżnia La Veguillę na tle pozostałych lagun kompleksu, to stały poziom wody przez cały rok. Dzieje się tak dzięki dopływowi oczyszczonej wody z pobliskiej oczyszczalni ścieków Alcázar de San Juan – w efekcie, w przeciwieństwie do sąsiednich, sezonowych zbiorników, La Veguilla nie wysycha nawet w najbardziej suchych miesiącach lata. To sprawia, że jest ona najpewniejszym miejscem obserwacji ptaków wodnych w całej okolicy przez cały rok. Wśród gatunków, które można tu zaobserwować, na pierwszy plan wysuwa się flaming różowy – widywany na lagunie przez cały rok, a niekiedy w towarzystwie znacznie rzadszego flaminga mniejszego. W trzcinowiskach i na wodzie gniazdują też kaczka białogłowa oraz wodnik zielonogłowy (purpurowy), a laguna uchodzi za jedno z lepszych miejsc do obserwacji kaczki krakwiastej marmurkowej – gatunku silnie zagrożonego wyginięciem w Europie. Dla obserwatorów ptaków, którzy odwiedzają lagunę, władze gminy uruchomiły niedawno nową, dostępną dla osób o ograniczonej mobilności platformę obserwacyjną, dostosowaną do otaczającego krajobrazu. Kiedy przyjechać? Ze względu na stały poziom wody laguna nadaje się do odwiedzenia praktycznie o każdej porze roku, w przeciwieństwie do sezonowych lagun kompleksu, które latem często wysychają. Najlepsze warunki do obserwacji ptaków panują wczesnym rankiem, gdy ruch jest najmniejszy, a ptactwo najbardziej aktywne. Wiosna i jesień to okresy przelotów, kiedy liczba gatunków bywa największa, natomiast latem upały Manchy dają się mocno we znaki, więc warto zaplanować wizytę na chłodniejsze godziny dnia. Jak dotrzeć? Laguna de la Veguilla znajduje się na trasie oznakowanej ścieżki pieszej i rowerowej łączącej lagunę z okolicami Villafranca de los Caballeros, znanej lokalnie jako Ruta La Veguilla, promowanej przez urząd gminy Alcázar de San Juan. Ze względu na bliskość centrum miasta dojazd jest wygodny zarówno samochodem, jak i rowerem czy pieszo dla osób zatrzymujących się w samym Alcázar de San Juan. Warto zabrać lornetkę – to teren typowo obserwacyjny, gdzie największą atrakcją jest cierpliwe wypatrywanie ptactwa, a nie infrastruktura turystyczna. Najczęstsze pytania Czy laguna wysycha latem? Nie – w odróżnieniu od sąsiednich lagun kompleksu, La Veguilla utrzymuje wodę przez cały rok dzięki dopływowi oczyszczonych ścieków z pobliskiej oczyszczalni. Jakie ptaki można zobaczyć na miejscu? Najbardziej charakterystyczny jest flaming różowy, obecny przez cały rok. Można też spotkać kaczkę białogłową, wodnika purpurowego oraz rzadką kaczkę marmurkową. Czy laguna jest chroniona prawnie? Tak, wchodzi w skład sieci Natura 2000 jako obszar o znaczeniu wspólnotowym i specjalna ochrona ptaków (ZEPA). Czy jest tam infrastruktura dla turystów? Tak, na miejscu znajduje się dostępna platforma obserwacyjna dla ptaków, dostosowana do potrzeb osób o ograniczonej mobilności.

Pozo Curavacas

Cervera de Pisuerga

Pozo Curavacas to górskie jezioro polodowcowe leżące u podnóża szczytu Curavacas, w gminie Triollo, niedaleko Cervera de Pisuerga, w prowincji Palencia (Kastylia i León). Zbiornik powstał w wyniku działania lodowca, który ukształtował okoliczne granitowe zbocza, a dziś stanowi jeden z charakterystycznych punktów Montaña Palentina — górzystej, północnej części prowincji. Gdzie dokładnie leży Pozo Curavacas? Jezioro znajduje się w masywie, którego dominuje szczyt Curavacas o wysokości 2524 m n.p.m. — jeden z najbardziej rozpoznawalnych wierzchołków regionu, obok pobliskiego Espigüete. Cały obszar administracyjnie należy do gminy Triollo, a najbliższym większym punktem orientacyjnym dla podróżnych jest Cervera de Pisuerga, miasteczko leżące w górskiej części Palencii. Współrzędne geograficzne jeziora to w przybliżeniu 42,98°N, -4,68°W, co plasuje je głęboko w paśmie Kordyliery Kantabryjskiej. Jak dotrzeć do Pozo Curavacas? Punktem wyjścia dla większości odwiedzających jest Cervera de Pisuerga — stąd prowadzą szlaki w głąb Montaña Palentina, w kierunku masywu Curavacas. Ze względu na wysokogórski charakter terenu i wysokość samego szczytu, dotarcie do jeziora wymaga pieszej wędrówki górskiej; nie jest to miejsce dostępne bezpośrednio samochodem. Przed wyprawą warto zaplanować trasę z wyprzedzeniem, sprawdzić aktualne warunki pogodowe i stan szlaków, ponieważ teren ma charakter typowo górski, z dużymi różnicami wysokości. Co zobaczysz na miejscu? Pozo Curavacas to przede wszystkim krajobraz ukształtowany przez lodowiec — jezioro osadzone w skalnej niecce, otoczone stromymi zboczami masywu Curavacas. Tego typu zbiorniki, powszechne w wysokich partiach Kordyliery Kantabryjskiej, są świadectwem dawnej aktywności lodowców, które rzeźbiły tutejsze granitowe podłoże tysiące lat temu. Widok na sam szczyt Curavacas, wznoszący się nad taflą wody, należy do najbardziej charakterystycznych obrazów Montaña Palentina i jest częstym celem wypraw miłośników górskiej turystyki pieszej w tym regionie Kastylii i León. Kiedy przyjechać? Wysokogórskie położenie jeziora oznacza, że warunki do wędrówek są najlepsze w cieplejszej części roku, gdy szlaki są wolne od śniegu, a pogoda w górach bardziej przewidywalna. Zimą i wczesną wiosną wysokie partie masywu Curavacas mogą być trudno dostępne lub niebezpieczne dla nieprzygotowanych turystów, dlatego decyzję o terminie wyprawy warto opierać na aktualnych informacjach lokalnych i prognozie pogody, a nie wyłącznie na porze roku. Najczęstsze pytania Czy Pozo Curavacas to jezioro naturalne? Tak, to jezioro polodowcowe — powstało w wyniku działania dawnego lodowca, który wyrzeźbił nieckę w granitowym podłożu u podnóża szczytu Curavacas. Jak daleko jest Pozo Curavacas od Cervera de Pisuerga? Cervera de Pisuerga to najbliższa większa miejscowość służąca jako punkt wyjścia w głąb gór; samo jezioro leży wyżej, w obrębie gminy Triollo, w wysokogórskiej części masywu. Czy trzeba iść pieszo, żeby zobaczyć jezioro? Tak, ze względu na górski, wysokogórski charakter terenu dotarcie do zbiornika wymaga wędrówki pieszej — nie ma bezpośredniego dojazdu samochodem. Czy szczyt Curavacas jest widoczny znad jeziora? Tak, jezioro leży u podnóża szczytu Curavacas (2524 m n.p.m.), który jest jednym z najbardziej rozpoznawalnych wierzchołków Montaña Palentina, obok pobliskiego Espigüete.

Laguna del Salobral

Luque

Laguna del Salobral to słone jezioro sezonowe położone w gminie Luque, w prowincji Kordoba, w regionie Andaluzja. Znana też jako Laguna del Conde, jest największym ze zbiorników wodnych okresowych w całej prowincji Kordoba i stanowi jeden z ciekawszych przystanków dla miłośników przyrody odwiedzających Subbétikę Kordobańską. Gdzie dokładnie leży laguna? Zbiornik znajduje się około 6 km na wschód od miejscowości Luque, niedaleko granicy prowincji Kordoba z prowincją Jaén. Dojazd prowadzi drogą N-432, w okolicach kilometra 345 tej trasy. To lokalizacja typowa dla wnętrza Andaluzji — otwarty, rolniczy krajobraz z charakterystycznymi dla Subbétiki wzniesieniami w tle. Jak dotrzeć na miejsce? Najwygodniej dojechać samochodem — droga N-432 łączy okolice z większymi miastami regionu, a sam odcinek przy km 345 prowadzi bezpośrednio w sąsiedztwo laguny. Z Luque dojazd zajmuje kilkanaście minut. Warto zaplanować wizytę z odpowiednim obuwiem, ponieważ teren wokół zbiornika bywa grząski, zwłaszcza po opadach. Co zobaczysz na miejscu? Laguna del Salobral zajmuje powierzchnię 46,6 hektara, co czyni ją największym sezonowym zbiornikiem wodnym w prowincji Kordoba. Woda jest wyraźnie zasolona (stąd nazwa „Salobral”, od hiszpańskiego słowa oznaczającego zasolenie gleby) i płytka — średnia głębokość wynosi około 1,20 metra, a maksymalna nie przekracza 2 metrów. Zbiornik zasilany jest wodami opadowymi, spływem powierzchniowym oraz wodami gruntowymi. Gdy woda paruje w suchych miesiącach, na powierzchni gruntu odkłada się wysokie stężenie soli — to zjawisko charakterystyczne dla wielu sezonowych lagun andaluzyjskich. Teren objęty jest ochroną od 1984 roku, kiedy to podmokłe obszary południowej Kordoby uznano za rezerwaty integralne. W 1989 roku status zmieniono na Rezerwat Naturalny, a laguna trafiła do Inwentarza Obszarów Chronionych Andaluzji. Od 2006 roku Laguna del Salobral figuruje na liście konwencji ramsarskiej (Ramsar) jako część zespołu mokradeł określanego zbiorczo jako „Jeziora Południowej Kordoby” — to międzynarodowe wyróżnienie dla terenów wodno-błotnych o szczególnym znaczeniu ekologicznym. Obszar posiada również status strefy specjalnej ochrony ptaków. Słonawe wody i bogata roślinność przybrzeżna przyciągają liczne gatunki ptactwa wodnego — obserwować tu można czaple, kaczki i inne gatunki związane ze środowiskiem podmokłym. To miejsce docenią przede wszystkim miłośnicy birdwatchingu oraz osoby zainteresowane ekosystemami sezonowych lagun śródlądowych, rzadkimi w skali całej Europy. Kiedy przyjechać? Wygląd laguny zmienia się w ciągu roku w zależności od poziomu wody. Po okresie deszczowym, zazwyczaj zimą i wczesną wiosną, zbiornik wypełnia się wodą i najlepiej prezentuje swój charakter jako żywy ekosystem — to też najlepszy moment na obserwację ptaków. W suchych miesiącach letnich poziom wody znacząco spada, a na osuszonych fragmentach dna widoczne są osady solne, co samo w sobie stanowi ciekawy widok geologiczny i krajobrazowy. Najczęstsze pytania Czy można się kąpać w Laguna del Salobral? Nie — to obszar chroniony jako Rezerwat Naturalny i strefa ochrony ptaków, kąpiel oraz inne formy niepokojenia fauny nie są tu wskazane ani zgodne z celem ochrony terenu. Jak duża jest laguna? Zajmuje powierzchnię 46,6 hektara, co czyni ją największym sezonowym zbiornikiem wodnym w prowincji Kordoba. Dlaczego woda jest słona? Zbiornik zasilany jest wodami opadowymi i gruntowymi, a w okresach suszy woda paruje, pozostawiając wysokie stężenie soli w glebie i na powierzchni — stąd nazwa „Salobral”. Czy laguna ma jeszcze inną nazwę? Tak, lokalnie znana jest również jako Laguna del Conde.

estanh dera Lòssa

Naut Aran

Estanh dera Lòssa to niewielkie jezioro polodowcowe w gminie Naut Aran, w katalońskich Pirenejach, w górnej części doliny Val d'Aran. Leży na wysokości typowej dla tutejszych cyrków lodowcowych, otoczone skalistymi zboczami i alpejskimi łąkami, które latem zamieniają się w naturalne pastwiska dla owiec i koni. Gdzie dokładnie leży jezioro? Estanh dera Lòssa znajduje się w obrębie Circ de Colomèrs — jednego z najbardziej znanych cyrków lodowcowych Val d'Aran, sąsiadującego z Parc Nacional d'Aiguestortes i Estany de Sant Maurici. To właśnie stąd wywodzi się popularna wśród turystów "Ruta dels 7 Estanys" (Trasa Siedmiu Jezior), łącząca Estanh dera Lòssa z sąsiednimi zbiornikami: Estanh Major, Estanh de Colomèrs, Estanh Mort, Estanh Garguilhs de Jos, Estanh de Cabidornats i Estanh Long. Jak dotrzeć? Punktem wyjścia do zwiedzania okolic Naut Aran jest zwykle Vielha, stolica Val d'Aran, skąd można dojechać w kierunku górnej części doliny. Alternatywną drogą dojazdu jest przełęcz Port de la Bonaigua, łącząca Val d'Aran z resztą Katalonii od strony wschodniej. Z parkingu przy wjeździe do doliny Circ de Colomèrs trzeba liczyć się z kilkugodzinnym podejściem pieszym — teren jest górski, a szlaki prowadzą przez kamieniste odcinki i drewniane kładki nad podmokłymi fragmentami terenu, które pojawiają się w pobliżu niektórych jezior tego cyrku. Co zobaczysz na miejscu? Estanh dera Lòssa to jeden z mniejszych zbiorników w łańcuchu jezior Circ de Colomèrs, ale jego urok tkwi właśnie w kameralnym charakterze — w przeciwieństwie do większych, bardziej uczęszczanych jezior tego cyrku, tutaj łatwiej o chwilę spokoju. Otoczenie tworzą typowe dla wysokogórskich Pirenejów formacje skalne, pozostałości po zlodowaceniu oraz roślinność alpejska. W trakcie wędrówki po okolicznych szlakach można natrafić na drewniane kładki, ułatwiające przejście przez podmokłe partie terenu między poszczególnymi jeziorami. Kiedy przyjechać? Najlepszym okresem na odwiedziny jest lato, od czerwca do września, kiedy szlaki są wolne od śniegu, a pogoda w wysokich partiach Pirenejów jest najbardziej stabilna. Wiosną i wczesnym latem w otoczeniu jeziora może wciąż zalegać śnieg, co wydłuża i utrudnia podejście. Jesienią dni robią się krótsze, a warunki pogodowe bardziej zmienne, dlatego warto zaplanować wyjście z odpowiednim zapasem czasu na powrót przed zmrokiem. Najczęstsze pytania Czy Estanh dera Lòssa jest częścią znanego szlaku pieszego? Tak, jezioro leży na trasie Circ de Colomèrs, znanej też jako Ruta dels 7 Estanys, łączącej siedem jezior tego cyrku lodowcowego. Czy dojazd samochodem jest możliwy bezpośrednio do jeziora? Nie — do samego jeziora prowadzi wyłącznie szlak pieszy. Dojazd samochodem kończy się przy wjeździe do doliny, skąd rozpoczyna się piesza część trasy. Jak długo trwa dojście do jeziora? Czas zależy od kondycji i wybranego wariantu trasy, ale ze względu na górski charakter terenu warto zarezerwować na wycieczkę cały dzień. Czy w okolicy są inne jeziora warte zobaczenia? Tak, w bezpośrednim sąsiedztwie znajdują się m.in. Estanh Major, Estanh de Colomèrs i Estanh Mort — wszystkie połączone jednym szlakiem w ramach Circ de Colomèrs.

Estanhets deth Pòrt

Naut Aran

Estanhets deth Pòrt to niewielkie jeziorka polodowcowe w gminie Naut Aran, w katalońskiej części Pirenejów, leżące w obrębie cyrku lodowcowego Colomèrs (Circ de Colomèrs) na terenie Parku Narodowego Aigüestortes i Estany de Sant Maurici. Ich aranska nazwa dosłownie oznacza "małe jeziorka przełęczy" – "estanhets" to zdrobnienie od "estanh" (jezioro), a "pòrt" w języku aranskim oznacza górską przełęcz. Gdzie dokładnie leżą? Zbiorniki znajdują się na wysokości około 2388 m n.p.m., w skalistym, granitowym terenie typowym dla wysokogórskich cyrków polodowcowych Val d'Aran. Współrzędne przybliżone to 42,6076 N, 0,9214 E. To obszar, w którym dolina nosi wyraźne ślady działalności lodowca – progi skalne, moreny i liczne zagłębienia wypełnione wodą, z których Estanhets deth Pòrt są jednym z licznych "estanys" (jezior) rozsianych po Circ de Colomèrs. Jak dotrzeć? Cyrk Colomèrs to jeden z najbardziej rozpoznawalnych punktów wyjściowych do wysokogórskich szlaków po aranskiej stronie Pirenejów. Dojazd odbywa się zwykle od miejscowości leżących w dolinie Val d'Aran, skąd prowadzą szlaki piesze w kierunku cyrku i jego licznych jezior. Ze względu na wysokość i skalisty teren, dotarcie do samych Estanhets deth Pòrt wymaga kondycji górskiej i odpowiedniego obuwia trekkingowego – to nie jest miejsce dostępne bezpośrednio z drogi asfaltowej. Co zobaczysz? Charakter tego miejsca wyznacza surowy, wysokogórski krajobraz: granitowe skały, strome ściany cyrku lodowcowego i kilka mniejszych zbiorników wodnych o intensywnie niebiesko-zielonym odcieniu, typowym dla jezior zasilanych wodą z topniejącego śniegu i lodowca. Otoczenie jest niemal pozbawione roślinności wysokiej – dominują trawy, porosty i nagie skały, co podkreśla wrażenie surowości i odosobnienia. Sam Circ de Colomèrs uchodzi za jeden z bardziej malowniczych cyrków lodowcowych w tej części Pirenejów, a Estanhets deth Pòrt stanowią jego mniej znaną, kameralną część – w przeciwieństwie do większych, bardziej uczęszczanych jezior tego regionu. Kiedy przyjechać? Ze względu na wysokość (blisko 2400 m n.p.m.) sezon dostępności jest ograniczony do miesięcy letnich – od czerwca/lipca do września. Wcześniej i później w roku obszar bywa zasypany śniegiem, a szlaki mogą być nieprzejezdne lub niebezpieczne bez odpowiedniego sprzętu zimowego. Najlepsze warunki do pieszej wędrówki i obserwacji jezior przypadają na pełnię lata, kiedy śnieg stopniał, a poziom wody w jeziorkach jest stabilny. Najczęstsze pytania Czym są Estanhets deth Pòrt? To grupa niewielkich jezior polodowcowych położonych w cyrku Colomèrs, w gminie Naut Aran, na terenie Parku Narodowego Aigüestortes i Estany de Sant Maurici. Na jakiej wysokości leżą jeziorka? Na wysokości około 2388 m n.p.m., w skalistym, granitowym terenie wysokogórskim. Czy dojazd jest łatwy? Nie – to miejsce dostępne wyłącznie pieszo, szlakiem górskim prowadzącym przez cyrk Colomèrs, wymagające dobrej kondycji i odpowiedniego przygotowania. Kiedy najlepiej wybrać się w tę okolicę? Najlepszy okres to lato, od czerwca/lipca do września, kiedy szlaki są wolne od śniegu, a jeziorka najpiękniej prezentują swój charakterystyczny kolor.

Estany petit de Saburó

la Torre de Cabdella

Estany petit de Saburó to niewielkie jezioro polodowcowe położone na wysokości 2582 m n.p.m., w górnej części doliny Vall Fosca, w gminie la Torre de Cabdella (Pallars Jussà, Pireneje katalońskie). Zbiornik leży na północny wschód od wsi Cabdella, w surowym, wysokogórskim krajobrazie typowym dla tej części Pirenejów. Gdzie dokładnie leży? Jezioro znajduje się w zlewni ukształtowanej przez grzbiety na południowy zachód od szczytu Tuc de Saburó, pomiędzy formacjami znanymi jako Clots de Saburó i Pales de Colomina. To teren wysokogórski, otwarty, pozbawiony drzew — typowa sceneria dla najwyższych partii Vall Fosca. Co warto wiedzieć o tym jeziorze? Estany petit de Saburó nie jest odosobnionym zbiornikiem — należy do grupy około dwudziestu sześciu jezior polodowcowych położonych w źródliskowej części rzeki Flamisell. Jeziora te są ze sobą powiązane, częściowo powierzchniowo, częściowo podziemnie, tworząc rozległy system hydrologiczny charakterystyczny dla tej doliny. Rolę regulatora całego systemu pełni pobliski, większy Estany Gento. Sama nazwa ("petit", czyli "mały") odróżnia ten zbiornik od sąsiednich, większych jezior tego samego kompleksu — to jeden z licznych, mniejszych akwenów rozsianych w tej części Pirenejów, gdzie krajobraz ukształtowały dawne lodowce. Jak dotrzeć w ten rejon? Punktem odniesienia dla całej okolicy jest infrastruktura związana z elektrownią wodną Estany Gento–Sallente. W 1990 roku uruchomiono tam kolejkę linową (telefèric), zbudowaną przez FECSA na potrzeby budowy tej elektrowni — łączy ona zbiornik Sallente (1770 m) z jeziorem Estany Gento (2573 m), a więc z wysokością bardzo zbliżoną do tej, na której leży Estany petit de Saburó. To właśnie ten rejon — górna część Vall Fosca powyżej Cabdelli — stanowi naturalny punkt wyjścia do zwiedzania całego systemu jezior polodowcowych, w tym opisywanego zbiornika. Ze względu na wysokość (ponad 2500 m) i charakter terenu, dotarcie na miejsce wymaga kondycji i odpowiedniego przygotowania górskiego — to nie jest miejsce dostępne bezpośrednio z drogi. Kiedy przyjechać? Wysokogórskie położenie oznacza, że jezioro i otaczające je szlaki są realnie dostępne przede wszystkim od późnej wiosny do wczesnej jesieni. Poza tym okresem w rejonie mogą zalegać śnieg i lód, a warunki pogodowe potrafią się gwałtownie zmieniać, co typowe jest dla wysokich partii Pirenejów Katalońskich. Najczęstsze pytania Czy Estany petit de Saburó to duże jezioro? Nie — jak sugeruje nazwa, to jeden z mniejszych zbiorników w obrębie rozległego systemu jezior polodowcowych źródliskowej części Flamisell, gdzie największą rolę odgrywa sąsiedni Estany Gento. W jakiej gminie leży jezioro? W gminie la Torre de Cabdella, w powiecie Pallars Jussà, na północny wschód od wsi Cabdella. Czy w pobliżu jest jakaś infrastruktura turystyczna? W okolicy, w rejonie zbiornika Sallente i jeziora Estany Gento, działa kolejka linowa wybudowana pierwotnie na potrzeby elektrowni wodnej, uruchomiona w 1990 roku. Czy to jezioro jest połączone z innymi? Tak — należy do grupy około dwudziestu sześciu jezior polodowcowych w górnej części doliny, powiązanych ze sobą powierzchniowo i podziemnie, z Estany Gento jako głównym regulatorem systemu.

Laguna de Almodóvar

Almodóvar del Campo

Laguna de Almodóvar to niewielkie jezioro wulkanicznego pochodzenia leżące tuż przy Almodóvar del Campo, w prowincji Ciudad Real, w Kastylii-La Manczy. Zajmuje dawny krater wygasłego wulkanu, na którego zboczu rozciąga się dziś sama miejscowość — to właśnie od okrągłego kształtu laguny wywodzi się nazwa Almodóvar, pochodząca od arabskiego określenia Al-Mudawwar, czyli „okrągły". Gdzie dokładnie leży laguna? Zbiornik znajduje się na wschodnim krańcu gminy Almodóvar del Campo, w miejscu gdzie stykają się dwa historyczne regiony: Campo de Calatrava i Valle de Alcudia. Cała okolica wchodzi w skład Parku Naturalnego Valle de Alcudia y Sierra Madrona, jednego z najlepiej zachowanych fragmentów śródziemnomorskiego lasu na Półwyspie Iberyjskim. Almodóvar del Campo to piąta co do wielkości gmina w Hiszpanii pod względem powierzchni (ponad 1200 km²) i największa w całej Kastylii-La Manczy, mimo że mieszka w niej niespełna 6 tysięcy osób. Jak dotrzeć? Almodóvar del Campo leży w południowo-zachodniej części prowincji Ciudad Real. Sama laguna sąsiaduje bezpośrednio z zabudową miasteczka, więc najwygodniej dotrzeć do niej pieszo z centrum — nie jest to odległy cel wymagający dłuższej wyprawy terenowej. Warto zaplanować wizytę jako część dłuższego spaceru po okolicy, bo w promieniu kilku kilometrów znajdują się kolejne ślady wulkanicznej przeszłości regionu. Co zobaczysz na miejscu? Krajobraz wokół laguny to typowy dla Campo de Calatrava teren wulkaniczny — łagodne wzniesienia, skaliste podłoże i zbiornik wodny wypełniający dawny komin wulkaniczny. Nieopodal, w gminie Bienvenida, znajduje się formacja Los Castillejos de la Bienvenida, uznana za pomnik przyrody i jeden z bardziej rozpoznawalnych śladów wulkanicznej aktywności w regionie — dobry punkt odniesienia, jeśli interesuje was geologia tych terenów. W samym Almodóvar del Campo warto wejść na wzgórze z eremitażem Santa Brígida, skąd rozciąga się widok na miasteczko i okoliczne wzgórza, w tym na sam krater z laguną. Region nosi ślady wielowiekowego osadnictwa — Iberowie, Rzymowie, muzułmanie, Żydzi i chrześcijanie zostawili swój ślad w układzie ulic i zabudowie Almodóvar del Campo, co czyni spacer po miasteczku ciekawym uzupełnieniem wizyty przy lagunie. Kiedy przyjechać? Kastylia-La Mancza ma klimat kontynentalny, z gorącymi latami i chłodnymi zimami, dlatego najprzyjemniejsze warunki do zwiedzania panują wiosną i jesienią, gdy temperatury są łagodniejsze, a krajobraz wokół laguny bardziej zielony. Latem upały bywają dotkliwe, co warto uwzględnić planując dłuższy spacer po okolicy. Najczęstsze pytania Czy Laguna de Almodóvar to jezioro wulkaniczne? Tak, znajduje się w dawnym kraterze wygasłego wulkanu, na którego zboczu leży miasteczko Almodóvar del Campo. Skąd wzięła się nazwa Almodóvar del Campo? Nazwa pochodzi od arabskiego Al-Mudawwar („okrągły") i nawiązuje właśnie do okrągłego kształtu wulkanicznej laguny. Czy w pobliżu są inne atrakcje geologiczne? Tak, niedaleko leży formacja Los Castillejos de la Bienvenida, oficjalnie uznana za pomnik przyrody i jeden z ważniejszych śladów wulkanicznej przeszłości Campo de Calatrava. Czy laguna leży na terenie chronionym? Okolice Almodóvar del Campo znajdują się w granicach Parku Naturalnego Valle de Alcudia y Sierra Madrona, chroniącego jeden z najlepiej zachowanych fragmentów śródziemnomorskiego lasu w regionie.

Laguna del Longar

Lillo

Laguna del Longar to słone jezioro śródlądowe leżące tuż przy miejscowości Lillo, w prowincji Toledo, w Kastylii-La Mancha. Wchodzi w skład Rezerwatu Przyrody Lagunas de El Longar, Altillo Grande y Altillo Chica – kompleksu trzech słonych lagun, który z powierzchnią około 400 hektarów jest największym i najważniejszym skupiskiem śródlądowych jezior słonych na całym Półwyspie Iberyjskim. Co to za miejsce? Laguna del Longar jest jeziorem endoreicznym, czyli bezodpływowym – woda nie odpływa z niej żadną rzeką, tylko odparowuje, co z czasem podnosi zasolenie. Basen powstał w wyniku procesów tektonicznych oraz rozpuszczania pokładów gipsu w podłożu, a zasilają go wody opadowe, spływ powierzchniowy z otaczających pól La Manchy oraz kontakt z wodami podziemnymi. Latem poziom wody wyraźnie się obniża, odsłaniając białawe, zasolone brzegi porośnięte roślinnością halofilną – gatunkami przystosowanymi do życia w słonym środowisku, które nadają temu krajobrazowi charakterystyczny, niemal księżycowy wygląd. Jak dotrzeć? Z Toledo najwygodniej jechać drogą CM-410 w kierunku Lillo. Same lagun kompleksu, w tym Laguna del Longar, dostępne są z drogi CM-3001, łączącej Lillo z Villacañas. Wyjeżdżając z Lillo w stronę Villacañas, tuż za stacją benzynową i ostatnimi zabudowaniami miejscowości, w prawo odchodzi utwardzona droga dojazdowa – samo jezioro widać już z głównej trasy. Wstęp na teren rezerwatu jest wolny i bezpłatny, a spacer wzdłuż brzegów to najlepszy sposób na zwiedzanie tego miejsca. Co zobaczysz? Laguna del Longar słynie przede wszystkim wśród miłośników ptaków. To jedno z niewielu miejsc w regionie, gdzie gniazduje kolonia rybitw wielkodziobych, a przez cały rok można tu spotkać ohary – charakterystyczne kaczki o biało-rudo-czarnym upierzeniu. W zależności od pory roku między lagunami kompleksu przemieszczają się także flamingi, co bywa jednym z najbardziej efektownych widoków w okolicy. Na miejscu znajduje się obserwatorium ornitologiczne z tablicami informacyjnymi, ułatwiające obserwację ptaków bez płoszenia ich – warto zabrać ze sobą lornetkę. Same brzegi laguny, z pasami słonolubnej roślinności i otwartymi, płaskimi przestrzeniami typowymi dla krajobrazu La Manchy, same w sobie stanowią atrakcję dla osób szukających spokoju z dala od typowych szlaków turystycznych. Kiedy przyjechać? Najlepszą porą na obserwację ptactwa wodnego jest wiosna oraz jesień, gdy poziom wody bywa wyższy, a lagun odwiedzają gatunki wędrowne. Latem, wraz z parowaniem wody, teren przybiera bardziej pustynny charakter – wtedy najlepiej widać zjawisko zasolenia gleby, choć samych ptaków bywa mniej. Warto planować wizytę w godzinach porannych lub przedwieczornych, kiedy aktywność ptaków jest największa, a upał mniej dokuczliwy. Najczęstsze pytania Czy wstęp na teren rezerwatu jest płatny? Nie, dostęp do Laguna del Longar i pozostałych lagun rezerwatu jest całkowicie wolny i bezpłatny. Jakie ptaki można tu zobaczyć? Rezerwat jest znany z kolonii rybitw wielkodziobych oraz stałej obecności ohar, a sezonowo pojawiają się tu również flamingi przemieszczające się między lagunami kompleksu. Czy trzeba mieć własny transport, żeby dotrzeć na miejsce? Tak, najwygodniej jest dojechać samochodem – jezioro leży przy drodze CM-3001 łączącej Lillo z Villacañas, a dojazd oznaczony jest bocznym zjazdem tuż za Lillo. Czy laguna wygląda tak samo przez cały rok? Nie – latem woda paruje i odsłania zasolone dno, a jesienią i wiosną poziom wody jest zwykle wyższy, co sprzyja większej liczbie ptaków wodnych.

estanyol de Flamisella

Lladorre

Estanyol de Flamisella to niewielkie górskie jezioro pochodzenia lodowcowego w gminie Lladorre, w komarce Pallars Sobirà, w katalońskich Pirenejach. Zbiornik leży na wysokości około 2200–2280 m n.p.m., w obrębie Parku Naturalnego Alt Pirineu, u źródlisk rzeki Noguera de Cardós. Gdzie dokładnie leży? Estanyol de Flamisella znajduje się w wysokogórskiej części gminy Lladorre, w sercu Pallars Sobirà — jednego z najbardziej górzystych regionów Katalonii. Jezioro jest częścią sieci wysokogórskich estanys (jak nazywa się tu górskie jeziora) rozsianych po terenie Parku Naturalnego Alt Pirineu, chronionego obszaru obejmującego jedne z najwyższych szczytów katalońskich Pirenejów. Nazwa Flamisella odnosi się w okolicy nie tylko do samego jeziora, ale też do pobliskiego szczytu i cieku wodnego noszących tę samą nazwę. Jak dotrzeć? Dostęp do jeziora prowadzi szlakami pieszymi wychodzącymi z doliny Lladorre, w głąb terenu Parku Naturalnego Alt Pirineu. To typowa wysokogórska wędrówka pirenejska — warto zaopatrzyć się w aktualną mapę turystyczną regionu i sprawdzić stan szlaku przed wyjściem, ponieważ w wysokich partiach gór pogoda potrafi zmieniać się gwałtownie nawet latem. Park dysponuje oznakowanymi trasami dochodzącymi do okolicznych estanys, w tym do Flamisella, co czyni tę wycieczkę popularną wśród miłośników trekkingu wysokogórskiego odwiedzających Pallars Sobirà. Co zobaczysz? Estanyol de Flamisella to kameralne, dzikie jezioro otoczone typowym dla tej wysokości krajobrazem: skalistymi grzbietami, murawami alpejskimi i rzadką roślinnością wysokogórską. Woda pochodzi z topniejących śniegów i lodowcowej przeszłości tego regionu — stąd charakterystyczna, czysta i chłodna toń. Jezioro leży w obszarze uznawanym za jedno z najcenniejszych przyrodniczo w Pirenejach katalońskich, w otoczeniu ciszy i przestrzeni typowej dla wysokogórskich estanys tego pasma. W jeziorze prowadzony jest regulowany połów ryb łososiowatych (głównie pstrąga) — wędkarstwo rekreacyjne jest tu dozwolone zgodnie z lokalnymi przepisami parku naturalnego, co przyciąga także wędkarzy poszukujących mniej uczęszczanych łowisk wysokogórskich. Kiedy przyjechać? Najlepszym okresem na odwiedziny jest lato oraz wczesna jesień (od czerwca do września), kiedy szlaki wysokogórskie są wolne od śniegu, a warunki pogodowe najbardziej sprzyjają wędrówkom. Poza tym sezonem dostęp może być utrudniony lub niebezpieczny ze względu na zalegający śnieg i niską temperaturę na wysokości ponad 2000 m n.p.m. Warto planować wyjście na wczesne godziny poranne, by uniknąć popołudniowych burz, częstych latem w wysokich partiach Pirenejów. Najczęstsze pytania Czy można się kąpać w Estanyol de Flamisella? Jezioro leży na dużej wysokości i ma bardzo zimną wodę pochodzenia lodowcowo-śnieżnego, dlatego nie jest to typowe miejsce do kąpieli — odwiedzający przyjeżdżają tu głównie na piesze wędrówki i obserwację przyrody. Czy wolno tu łowić ryby? Tak, w jeziorze dozwolony jest rekreacyjny połów ryb łososiowatych, zgodnie z regulaminem obowiązującym na terenie Parku Naturalnego Alt Pirineu — warto jednak sprawdzić aktualne limity i zasady przed wyjazdem. Czy trasa jest trudna? To wycieczka wysokogórska prowadząca powyżej 2000 m n.p.m., wymagająca dobrej kondycji i odpowiedniego przygotowania — solidnego obuwia, odzieży na zmienną pogodę i orientacji w terenie. Czy w pobliżu są inne jeziora? Tak, okolice Lladorre i Parku Naturalnego Alt Pirineu obfitują w liczne estanys wysokogórskie, co pozwala łączyć wizytę przy Flamisella z innymi punktami trekkingowymi w regionie Pallars Sobirà.

laguna de los Claveles

Alameda del Valle

Laguna de los Claveles to niewielkie jezioro polodowcowe leżące w Parku Narodowym Sierra de Guadarrama, w Wspólnocie Madrytu, niedaleko miejscowości Alameda del Valle w dolinie Lozoya. Zbiornik powstał w wyniku działania lodowca i dziś stanowi jeden z kilku podobnych, wysokogórskich jezior rozsianych po tej części pasma. Gdzie dokładnie leży laguna? Laguna de los Claveles znajduje się w obrębie cyrku polodowcowego Pepe Hernando, w wyższych partiach Sierra de Guadarrama. Nazwa jeziora wiąże się z pobliskim skalnym urwiskiem Risco de los Claveles, które góruje nad okolicą i jest dobrze widoczne z wielu punktów szlaku. To tylko jedno z kilku jezior polodowcowych skupionych w tej części masywu — obok Laguna Grande, Lagunillas, Cinco Lagunas oraz Laguna de los Pájaros, ułożonych w pewnej odległości od siebie, licząc od strony przełęczy Puerto de Cotos. Jak dotrzeć na miejsce? Wyjściowym punktem dla większości tras w tej części parku jest przełęcz Puerto de Cotos, skąd prowadzi ścieżka w głąb masywu, w stronę cyrku Pepe Hernando. Warto zaznaczyć, że w tym rejonie krzyżuje się wiele innych szlaków, dlatego łatwo zboczyć z właściwej trasy — dobra mapa lub aplikacja GPS to obowiązkowe wyposażenie. Fragmenty trasy prowadzą przez kamieniste, skaliste odcinki, gdzie przydają się kijki trekkingowe, a w niektórych miejscach trzeba liczyć się z elementami wspinaczkowymi. Po drodze nie ma źródeł wody pitnej, więc zapas trzeba zabrać ze sobą od początku wędrówki. Alameda del Valle, leżąca w dolinie Lozoya, to dogodny punkt orientacyjny i baza wypadowa dla osób planujących dłuższy pobyt w tej części Sierra de Guadarrama. Co zobaczysz na miejscu? Sama laguna to spokojna, górska tafla wody otoczona skalnym krajobrazem charakterystycznym dla wysokogórskich partii Guadarramy — nagie granitowe grzbiety, skąpa roślinność wysokogórska i widoki na sąsiednie szczyty masywu Peñalara, najwyższego w tym paśmie. To miejsce docenią przede wszystkim miłośnicy pieszych wędrówek szukający ciszy z dala od bardziej uczęszczanych tras oraz osoby zainteresowane geologią i śladami dawnego zlodowacenia, które ukształtowało tutejsze cyrki i doliny. Kiedy przyjechać? Ze względu na wysokość i skalisty charakter terenu najlepszym momentem na wędrówkę do laguny jest okres od późnej wiosny do wczesnej jesieni, gdy szlak jest wolny od śniegu, a warunki pogodowe bardziej stabilne. Zimą i wczesną wiosną w wyższych partiach mogą utrzymywać się pokrywy śnieżne i lód, co znacząco podnosi wymagania techniczne trasy — warto to uwzględnić przy planowaniu wyprawy. Najczęstsze pytania Czy laguna nadaje się na rodzinny spacer? Ze względu na skaliste odcinki i elementy wymagające pewności w terenie górskim, trasa jest bardziej odpowiednia dla doświadczonych piechurów niż dla rodzin z małymi dziećmi. Skąd najlepiej wyruszyć na szlak? Najczęstszym punktem startowym w tej części parku jest przełęcz Puerto de Cotos, choć Alameda del Valle w dolinie Lozoya stanowi dogodną bazę noclegową dla osób planujących dłuższe wypady w góry. Czy po drodze można uzupełnić wodę? Nie — na trasie nie ma źródeł wody pitnej, dlatego cały zapas należy zabrać ze sobą przed wyruszeniem. Dlaczego jezioro nazywa się „de los Claveles”? Nazwa nawiązuje do sąsiedniego skalnego urwiska Risco de los Claveles, które wznosi się nad laguną i jest jednym z charakterystycznych punktów orientacyjnych w tej części masywu.

Laguna del Águila

Cartaya

Laguna del Águila to niewielkie jezioro położone w gminie Cartaya, w prowincji Huelva, w Andaluzji. Znajduje się w śródlądowej części gminy, w otoczeniu typowej dla tego regionu roślinności śródziemnomorskiej i sosnowych zagajników ciągnących się w stronę wybrzeża Costa de la Luz. Laguna nie jest samodzielną, odizolowaną atrakcją — stanowi część większego zespołu podmokłych terenów Cartayi, obejmującego również Lagunę de las Borreras oraz torfowiska Las Turberas del Lancón. Cały ten kompleks wodno-błotny został objęty ochroną jako Obszar Mający Znaczenie dla Wspólnoty (LIC) oraz Obszar Specjalnej Ochrony Ptaków (ZEPA), wpisany do rejestru w 2002 roku. Znajduje się też w Andaluzyjskim Inwentarzu Terenów Podmokłych, co potwierdza jego wartość przyrodniczą w skali regionu. Jak dotrzeć? Laguna del Águila leży w granicach administracyjnych Cartayi, miasta oddalonego o kilkanaście kilometrów od stolicy prowincji, Huelvy. Najwygodniej dotrzeć tu samochodem — lokalne drogi łączą centrum Cartayi z terenami rolniczymi i naturalnymi na obrzeżach gminy, gdzie rozciąga się ten obszar podmokły. Warto zaplanować trasę z wyprzedzeniem, ponieważ jest to teren o charakterze przyrodniczym, a nie typowo turystycznym punktem z rozbudowaną infrastrukturą dojazdową. Co zobaczysz? Krajobraz wokół laguny to mozaika zbiorników wodnych, szuwarów i suchszych partii porośniętych roślinnością typową dla śródziemnomorskiej strefy klimatycznej. Ze względu na status ochrony ptaków (ZEPA) obszar ten pełni ważną funkcję w ekosystemie regionu — tereny podmokłe Huelvy są znane jako miejsca odpoczynku i żerowania dla ptactwa wodnego, zarówno gatunków osiadłych, jak i migrujących wzdłuż zachodniego wybrzeża Andaluzji. Sama nazwa laguny — nawiązująca do orła — sugeruje związek z lokalną tradycją obserwacji ptaków drapieżnych, choć dokładna etymologia pozostaje częścią lokalnej historii. To miejsce docenią przede wszystkim osoby zainteresowane przyrodą, fotografią krajobrazową i spokojnym wypoczynkiem z dala od zatłoczonych plaż wybrzeża. Nie należy oczekiwać rozbudowanej infrastruktury turystycznej — to przede wszystkim naturalny ekosystem, a nie zagospodarowany park. Kiedy przyjechać? Najlepszym momentem na odwiedziny terenów podmokłych w okolicach Cartayi są miesiące jesienno-zimowe oraz wczesna wiosna, kiedy poziom wody w lagunach jest zazwyczaj wyższy, a aktywność ptaków — zarówno gatunków zimujących, jak i przelotnych — najbardziej widoczna. Latem, typowym dla klimatu śródziemnomorskiego z suchym i gorącym sezonem, poziom wody w mniejszych zbiornikach tego typu może się znacząco obniżać. Warto też pamiętać o ochronie przed słońcem i odpowiednim obuwiu, jeśli planuje się dłuższy spacer po okolicznych terenach. Najczęstsze pytania Czy Laguna del Águila jest otwarta dla zwiedzających? Teren ma charakter naturalny i znajduje się pod ochroną jako obszar cenny przyrodniczo (ZEPA/LIC), dlatego zwiedzanie powinno odbywać się z poszanowaniem lokalnych zasad ochrony przyrody, bez ingerencji w środowisko. Czy w pobliżu laguny można obserwować ptaki? Tak, obszar wchodzi w skład sieci terenów podmokłych Cartayi objętych ochroną jako Obszar Specjalnej Ochrony Ptaków, co czyni go interesującym miejscem dla amatorów birdwatchingu. Jak daleko jest Laguna del Águila od centrum Cartayi? Laguna znajduje się w granicach administracyjnych gminy Cartaya, w jej śródlądowej, naturalnej części — dokładna trasa zależy od punktu wyjścia, warto skorzystać z nawigacji GPS. Czy warto łączyć wizytę z innymi atrakcjami Cartayi? Tak — okolica oferuje inne tereny podmokłe (Laguna de las Borreras, torfowiska Lancón) oraz bliskość wybrzeża Costa de la Luz, co pozwala zaplanować dzień łączący przyrodę i wypoczynek nadmorski.

Laguna de Gamonales

Punta Umbría

Laguna de Gamonales to niewielkie słodkowodne jezioro położone na terenie gmin Gibraleón i Punta Umbría, w prowincji Huelva, w Andaluzji. Stanowi część otuliny (strefy ochronnej) Rezerwatu Przyrody Laguna de El Portil, obejmującej łącznie około 1300 hektarów podmokłych terenów nadmorskiej równiny Huelvy. Gdzie się znajduje i jak dotrzeć? Laguna de Gamonales leży w głębi lądu względem wybrzeża Punta Umbría, wśród mozaiki mniejszych zbiorników wodnych i terenów piaszczystych typowych dla tej części prowincji Huelva. Okolica jest częścią szerszego kompleksu przyrodniczego, przez który prowadzą lokalne szlaki piesze i rowerowe łączące poszczególne laguny tego obszaru. Najwygodniej dotrzeć tu pieszo lub rowerem, korzystając z tras wytyczonych w rejonie Punta Umbría i sąsiedniego El Portil — to popularny kierunek wśród osób szukających kontaktu z przyrodą z dala od plażowego zgiełku. Co warto zobaczyć? To, co wyróżnia Gamonales, to jej sezonowy charakter. Jezioro nie jest zbiornikiem stałym — wypełnia się wodą w okresach deszczowych, a latem zwykle wysycha, odsłaniając dno porośnięte roślinnością charakterystyczną dla śródziemnomorskich mokradeł efemerycznych. Ten rytm — od pełnej wody po suchą nieckę — decyduje o tym, jak wygląda i co można tu zaobserwować w danej porze roku. Gamonales wchodzi w skład powiązanego systemu podmokłego, który pełni funkcję miejsca odpoczynku, żerowania i lęgów dla wielu gatunków ptaków. To właśnie ptactwo wodne i migrujące jest głównym powodem, dla którego przyrodnicy i obserwatorzy ptaków odwiedzają ten obszar — laguny takie jak Gamonales tworzą sieć przystanków dla ptaków przemieszczających się wzdłuż wybrzeża Atlantyku. Warto zabrać lornetkę, poruszać się cicho i trzymać się wyznaczonych ścieżek, by nie płoszyć zwierząt ani nie niszczyć wrażliwej roślinności brzegowej. Krajobraz wokół jeziora jest płaski, otwarty, z widokiem na okoliczne pinie i zarośla śródziemnomorskie — kontrastuje to z gęściej zabudowanym pasem nadmorskim Punta Umbría, oferując spokojniejszą alternatywę na wycieczkę o innym charakterze niż plażowanie. Kiedy przyjechać? Najlepszym momentem na odwiedziny jest okres jesienno-zimowy oraz wczesna wiosna, kiedy opady zasilają lagunę i zbiornik faktycznie zawiera wodę — wtedy też aktywność ptaków jest największa, bo to czas migracji i zimowania wielu gatunków. Latem jezioro zwykle wysycha, więc jeśli celem wizyty jest obserwacja tafli wody i ptactwa wodnego, warto zaplanować wyjazd poza sezon wakacyjny. Dla osób, które i tak wybierają się do Punta Umbría latem, spacer czy przejażdżka rowerowa w rejon Gamonales wciąż ma sens jako uzupełnienie pobytu — krajobraz suchej laguny też ma swój specyficzny urok. Najczęstsze pytania Czy w Laguna de Gamonales zawsze jest woda? Nie. To jezioro okresowe — napełnia się w porach deszczowych, a latem najczęściej wysycha. Ilość wody zależy od opadów w danym roku. Jak dotrzeć do Laguna de Gamonales z Punta Umbría? Najlepiej pieszo lub rowerem, korzystając z lokalnych szlaków łączących laguny tego obszaru. To teren typowo przyrodniczy, bez rozbudowanej infrastruktury turystycznej. Czy Laguna de Gamonales jest częścią obszaru chronionego? Tak, znajduje się w strefie ochronnej (otulinie) Rezerwatu Przyrody Laguna de El Portil, obejmującego łącznie około 1300 hektarów terenów podmokłych w gminach Gibraleón i Punta Umbría. Co można zobaczyć nad Laguna de Gamonales? Przede wszystkim ptactwo wodne i migrujące korzystające z lokalnego systemu lagun jako miejsca odpoczynku i żerowania, a także typową roślinność mokradeł śródziemnomorskich — inne od plaż Punta Umbría oblicze tej okolicy.

Ibón de Bucuesa

Sabiñánigo

Ibón de Bucuesa to górskie jezioro w Pirenejach Aragońskich, w gminie Sabiñánigo (prowincja Huesca). Leży na wysokości około 2100–2150 m n.p.m., w kotle polodowcowym zamykającym dolinę Acumuer, tam gdzie graniczą ze sobą doliny Canfranc i Tena. To właśnie stąd bierze początek rzeka Aurín, dopływ Gállego, który dalej płynie przez Serrablo w kierunku Sabiñánigo. Gdzie dokładnie leży ibón? Zbiornik znajduje się u podnóża urwisk Sierra de Partacua, w otoczeniu szczytów takich jak Peña Retona, Peña Nevera i pobliska Collarada. To odosobnione, dzikie miejsce, rzadko odwiedzane poza sezonem letnim, cenione przez górskich wędrowców z regionu Alto Gállego właśnie za swój surowy, mało przekształcony charakter. Jak dotrzeć? Punktem wyjścia do ibónu jest Acumuer — niewielka, częściowo opustoszała wieś należąca do Sabiñánigo, do której dojeżdża się drogą prowadzącą przez Larrés. Z Acumuer szlak prowadzi najpierw drogą gruntową, a potem górską ścieżką w głąb doliny, aż pod sam kocioł polodowcowy. Trasa jest długa (liczona w dziesiątkach kilometrów w obie strony) i wymaga sporego wysiłku — spodziewaj się kilkuset metrów podejścia i całodniowej wycieczki. Ostatni odcinek bywa eksponowany, momentami wąski, z krótkimi fragmentami wymagającymi pewnej stopy — osoby z lękiem wysokości powinny rozważyć inną trasę. Szlak jest nieprzejezdny zimą i wczesną wiosną, gdy zalega śnieg, dlatego najlepiej wybrać się latem lub wczesną jesienią. Co zobaczysz na miejscu? Nagrodą za podejście jest niewielkie, spokojne jezioro o czystej, zimnej wodzie, otoczone skalistymi granią i halami, którymi tradycyjnie wypasane są owce dochodzące aż do przełęczy Collado de Bucuesa. Widać stąd charakterystyczne masywy Collarady i Peña Telery, a cisza i brak infrastruktury turystycznej podkreślają dziki charakter tego zakątka Pirenejów. To miejsce bardziej dla doświadczonych wędrowców szukających spokoju niż dla przypadkowych spacerowiczów. Kiedy przyjechać? Najlepszy okres to lato i wczesna jesień, kiedy szlak jest w pełni odśnieżony i przejezdny. Wiosną w wyższych partiach może wciąż zalegać śnieg, a zimą trasa jest praktycznie nie do przejścia bez odpowiedniego doświadczenia i sprzętu wysokogórskiego. Warto wyruszyć wcześnie rano, biorąc pod uwagę długość trasy i zmienną pogodę typową dla wysokich Pirenejów. Najczęstsze pytania Jak długa jest trasa do Ibón de Bucuesa? Wycieczka zaczyna się w Acumuer i liczy w obie strony ponad 20 km, z około tysiącem metrów podejścia, co oznacza pełny dzień w górach. Czy trasa jest odpowiednia dla początkujących? Nie do końca — to wymagający, długi szlak z eksponowanym odcinkiem końcowym. Zalecany raczej doświadczonym wędrowcom, dobrze przygotowanym kondycyjnie. Skąd bierze się nazwa i skąd wypływa rzeka Aurín? Ibón de Bucuesa leży w kotle u źródeł rzeki Aurín, która płynie przez dolinę Acumuer i łączy się z Gállego w okolicach Sabiñánigo. Czy można dojechać samochodem prawie pod jezioro? Nie — dojazd kończy się we wsi Acumuer, a dalej prowadzi już wyłącznie pieszy szlak górski przez teren skalisty i pastwiska.

Gorgutes mountain lake

Benasque

Ibón de Gorgutes to górskie jezioro polodowcowe położone w gminie Benasque, w aragońskich Pirenejach, w prowincji Huesca. Leży na wysokości 2339 m n.p.m., już blisko granicy z Francją, w sercu Parku Naturalnego Posets-Maladeta. Jak dotrzeć? Punktem wyjścia jest Benasque. Drogą wzdłuż doliny rzeki Ésera dojeżdża się w kierunku Hospital de Benasque, gdzie kończy się asfalt i zaczyna szlak pieszy. Stąd trasa prowadzi wzdłuż potoku Gorgutes, jest dobrze oznakowana i uchodzi za jedną z bardziej przystępnych dróg do wysokogórskiego jeziora w tej części Pirenejów — nie trzeba pokonywać wielokilometrowego podejścia od samej doliny, bo samochodem podjeżdża się już spory kawałek w górę. Mimo to jest to trasa górska: potrzebne są solidne buty, odpowiednie tempo i uwaga na zmienną pogodę powyżej 2000 m. Co zobaczysz? Ibón de Gorgutes to jedno z najchętniej odwiedzanych jezior w dolinie Benasque, szczególnie popularne wśród rodzin z dziećmi — właśnie dzięki stosunkowo łagodnemu podejściu i wyraźnemu szlakowi. Otoczenie to typowy krajobraz wysokogórski: łąki, skaliste zbocza i widoki otwierające się na wyższe partie Posets-Maladeta. Woda jeziora ma charakterystyczny dla ibonów pirenejskich chłodny, przejrzysty odcień, a cisza tego miejsca kontrastuje z ruchem panującym latem w samym Benasque. Dla tych, którzy chcą przedłużyć wycieczkę, szlak biegnie dalej w stronę Puerto de la Glera (Przełęczy Glera) — punktu, z którego rozciąga się widok na wyraźnie odmienne oblicza obu stoków Pirenejów: bardziej surowe i skaliste od strony hiszpańskiej oraz łagodniejsze, bardziej zalesione po stronie francuskiej. To naturalny cel dla osób szukających pełnodniowej wyprawy górskiej z Benasque. Kiedy przyjechać? Najlepszy okres na wyprawę do Ibón de Gorgutes to lato, od czerwca do września, kiedy szlak jest wolny od śniegu, a pogoda w wysokich partiach gór najbardziej stabilna. Wcześniej wiosną w wyższych partiach mogą utrzymywać się płaty śniegu, co wydłuża i utrudnia przejście, zwłaszcza w okolicach przełęczy. Jesienią dni są krótsze, więc warto wyruszać odpowiednio wcześnie, by zdążyć wrócić przed zmrokiem. Zimą teren jest zasypany śniegiem i wymaga zupełnie innego przygotowania. Niezależnie od pory roku warto wyruszać rano — zarówno ze względu na typowe dla gór popołudniowe burze, jak i na to, by mieć czas na spokojny odpoczynek nad jeziorem przed powrotem. Najczęstsze pytania Czy trasa do Ibón de Gorgutes jest odpowiednia dla dzieci? Tak, to jedna z najpopularniejszych tras rodzinnych w dolinie Benasque, właśnie ze względu na krótszy dystans pieszy po dojechaniu samochodem do miejsca, gdzie kończy się droga. Ile czasu zajmuje dotarcie na miejsce? Czas zależy od kondycji i tempa grupy, ale trasa jest traktowana jako średnio wymagająca wycieczka jednodniowa — warto zaplanować kilka godzin z powrotem, szczególnie jeśli planuje się kontynuację do Puerto de la Glera. Czy można dotrzeć do jeziora bezpośrednio samochodem? Nie do samego jeziora — dojeżdża się drogą wzdłuż Ésera do miejsca przy Hospital de Benasque, gdzie kończy się asfalt, a dalej trzeba iść pieszo oznakowanym szlakiem. Czy w pobliżu jeziora jest coś jeszcze do zobaczenia? Tak, szlak można przedłużyć do Puerto de la Glera, skąd rozciąga się widok na francuską stronę Pirenejów i wyraźnie inny charakter krajobrazu po obu stronach granicy.

Laguna de Santa Olalla

Almonte

Laguna de Santa Olalla to największa laguna Parku Narodowego Doñana, położona w gminie Almonte, w prowincji Huelva, w Andaluzji. Przez dziesięciolecia była jedną z niewielu spośród ponad 3000 lagun Doñany, która utrzymywała wodę przez cały rok — dziś jej losy są jednym z najbardziej obserwowanych wskaźników kondycji całego parku. Dlaczego ta laguna jest wyjątkowa? Doñana słynie z mozaiki sezonowych rozlewisk, które latem niemal całkowicie wysychają. Santa Olalla przez długi czas była wyjątkiem — jako największy zbiornik permanentny dawała wodnemu ptactwu i innym gatunkom schronienie nawet w najgorętszych miesiącach. W ostatnich latach sytuacja się zmieniła: laguna wysychała kilka lat z rzędu latem, co naukowcy z CSIC (Hiszpańska Rada Najwyższa ds. Badań Naukowych) wiążą z suszą i nadmiernym poborem wód gruntowych, w tym przez pobliski kompleks turystyczny Matalascañas. Dla przyrodników to sygnał alarmowy — brak letniego "azylu" wodnego oznacza mniej miejsc, w których fauna i flora mogą przetrwać do jesiennych deszczy. Jak dotrzeć? Laguna leży w głębi terenów chronionych Parku Narodowego Doñana, a swobodne wejście na jej tereny nie jest możliwe — to obszar o ścisłej ochronie, dostępny głównie dla badaczy i w ramach nadzorowanych tras. Turyści poznają ten fragment Doñany najlepiej za pośrednictwem autoryzowanych wycieczek terenowych (np. trasami 4x4) organizowanych z okolicznych miejscowości, takich jak El Rocío czy Sanlúcar de Barrameda, albo odwiedzając centra informacyjne parku — takie jak José Antonio Valverde, La Rocina czy El Acebuche — skąd prowadzą oznakowane ścieżki i punkty widokowe na tereny marizmy. Almonte, jako najbliższa większa miejscowość, jest naturalnym punktem wypadowym i miejscem, gdzie warto zasięgnąć aktualnych informacji o dostępności tras. Co zobaczysz? Nawet z dystansu krajobraz wokół Santa Olalli robi wrażenie: rozległa marizma, wydmy i zarośla śródziemnomorskie tworzą tło typowe dla Doñany, jednego z najważniejszych obszarów wodno-błotnych Europy. To teren kluczowy dla ptaków wędrownych — Doñana leży na szlaku migracji między Europą a Afryką, a obecność wody w takich lagunach jak Santa Olalla bezpośrednio wpływa na liczebność gatunków, które można tu zaobserwować. Sama laguna, gdy ma wodę, przyciąga ptactwo wodne; gdy wysycha, jej dno staje się widocznym świadectwem zmian klimatycznych i presji na zasoby wodne regionu. Kiedy przyjechać? Najlepsze szanse na zaobserwowanie laguny z wodą daje okres zimowo-wiosenny, po sezonie deszczowym, zanim letnie upały doprowadzą do odparowania. Lato bywa okresem krytycznym — to właśnie wtedy w ostatnich latach dochodziło do całkowitego wyschnięcia zbiornika. Planując wizytę w Doñanie, warto wcześniej sprawdzić u lokalnych organizatorów wycieczek, jaki jest aktualny stan lagun, ponieważ zmienia się on z roku na rok w zależności od opadów. Najczęstsze pytania Czy można dojść do laguny pieszo samodzielnie? Nie — teren wokół Santa Olalli należy do strefy ścisłej ochrony Parku Narodowego Doñana i jest dostępny wyłącznie w ramach autoryzowanych wycieczek lub dla badaczy. Dlaczego laguna czasem jest sucha? W ostatnich latach susza oraz nadmierna eksploatacja wód gruntowych, między innymi na potrzeby pobliskiego kompleksu turystycznego Matalascañas, doprowadziły do jej całkowitego wyschnięcia przez kilka kolejnych lat. Jaka jest ranga tej laguny w Doñanie? To największa laguna w parku i historycznie jedna z niewielu, które utrzymywały wodę przez cały rok, co czyniło ją kluczowym schronieniem dla fauny w porze letniej. Skąd najlepiej wyruszyć w kierunku Doñany? Almonte oraz sąsiednie miejscowości, takie jak El Rocío, to najczęstsze punkty startowe dla zorganizowanych wycieczek do parku.

Laguna del Acebuche

Almonte

Laguna del Acebuche to jedno z najbardziej dostępnych mokradeł Parku Narodowego Doñana, położone tuż przy miejscowości Almonte, w prowincji Huelva, w samym sercu Andaluzji. To właśnie przy tej lagunie stoi główne centrum informacyjne parku – El Acebuche – które od dziesięcioleci pełni rolę bramy wjazdowej dla osób chcących poznać jeden z najważniejszych ekosystemów wodno-błotnych Europy. Jak dotrzeć do Laguna del Acebuche? Centrum wraz z laguną leży przy drodze A-483, przy zjeździe w okolicy kilometra 37,5. Po wjeździe na teren ośrodka trzeba pokonać jeszcze około 1,5 km dojazdową drogą, zanim dotrze się do parkingu. Lokalizacja jest wygodna dla turystów zatrzymujących się w Matalascañas, oddalonym stąd o zaledwie kilka kilometrów, dlatego wielu odwiedzających łączy wizytę w Doñanie z pobytem na wybrzeżu. Co zobaczysz na miejscu? Sama laguna to niewielki, lecz niezwykle ważny zbiornik wodny, wokół którego urządzono ścieżki i punkty obserwacyjne. W samym centrum El Acebuche znajduje się ekspozycja przedstawiająca mozaikę ekosystemów Doñany – plaże, bagna, lasy i wydmy oraz strefę przejściową między lądem a morzem. Wystawa multimedialna z prezentacjami audiowizualnymi pomaga zrozumieć, dlaczego ten obszar uznawany jest za jedno z kluczowych mokradeł kontynentu. Wzdłuż lagun rozstawione są punkty obserwacji ptaków (observatorios), z których można obserwować gatunki wodno-błotne bez płoszenia ich. To właśnie ptaki są głównym powodem, dla którego przyrodnicy z całej Europy odwiedzają to miejsce – teren stanowi przystanek i miejsce lęgowe dla wielu gatunków migrujących. Dodatkową atrakcją jest ośrodek hodowli rysia iberyjskiego, prowadzony na terenie El Acebuche w ramach programu ochrony tego zagrożonego gatunku. Odwiedzający mogą na żywo zobaczyć zwierzęta uczestniczące w programie reprodukcyjnym, co czyni to miejsce wyjątkowym punktem na mapie ochrony przyrody w Hiszpanii. Na terenie centrum działa również sklep z pamiątkami i literaturą przyrodniczą oraz kawiarnia, gdzie można odpocząć po spacerze wśród ścieżek. Z tego miejsca wyruszają także zorganizowane wycieczki terenowymi pojazdami 4x4, które pozwalają zobaczyć różnorodne ekosystemy parku – ruchome wydmy, bagna i zarośla – na trasie liczącej około 70 km. Kiedy przyjechać? Najlepszym momentem na wizytę są miesiące jesienno-zimowe oraz wiosenne, gdy poziom wody w lagunach jest wyższy, a populacje ptaków migrujących osiągają szczyt liczebności. Latem laguna bywa częściowo wyschnięta, co ogranicza liczbę widocznych gatunków, choć samo centrum i ekspozycja pozostają dostępne przez cały rok. Warto zaplanować wizytę na godziny poranne, gdy aktywność ptaków jest największa, a temperatury jeszcze nie tak wysokie jak w środku dnia. Najczęstsze pytania Czy wstęp do centrum El Acebuche i na teren laguny jest płatny? Zasady i ewentualne opłaty mogą się zmieniać, dlatego przed wizytą warto sprawdzić aktualne informacje w oficjalnych kanałach parku narodowego Doñana. Czy da się zobaczyć rysia iberyjskiego bez rezerwacji? Ośrodek hodowlany przy El Acebuche oferuje możliwość obserwacji zwierząt uczestniczących w programie ochrony, jednak dokładne zasady dostępu warto zweryfikować przed przyjazdem, ponieważ mogą wymagać wcześniejszego zgłoszenia. Czy z Matalascañas da się dojechać bez samochodu? Odległość kilku kilometrów sprawia, że dotarcie pieszo lub rowerem jest możliwe dla osób przygotowanych na taką trasę, choć własny transport znacznie ułatwia zwiedzanie. Ile czasu warto zarezerwować na zwiedzanie? Sama wizyta w centrum i przy lagunie zajmuje zwykle od godziny do dwóch, natomiast dołączenie do wycieczki terenowej pojazdem 4x4 wydłuża pobyt o kilka kolejnych godzin.

Lago de Isoba

Puebla de Lillo

Lago de Isoba to górskie jezioro pochodzenia lodowcowego leżące w gminie Puebla de Lillo, w północnej części prowincji León, w Kastylii i León. Zbiornik znajduje się u podnóża Peña San Justo, w otoczeniu lasów sosnowych, brzozowych, dębowych, bukowych i ostrokrzewowych, i stanowi jeden z charakterystycznych punktów tej górskiej okolicy, niedaleko przełęczy Puerto de San Isidro. Gdzie leży i jak dojechać? Jezioro położone jest na wysokości około 1120 m n.p.m., kilka kilometrów od centrum Puebla de Lillo, w kierunku wsi Isoba i przełęczy Puerto de San Isidro. To jeden z górskich obszarów regionu León, gdzie doliny, pastwiska i wapienne formacje skalne przeplatają się z lasami. Dojazd odbywa się drogami lokalnymi prowadzącymi od Puebla de Lillo w stronę stacji narciarskiej San Isidro; najwygodniej dotrzeć tu samochodem, a ostatni odcinek do samego jeziora pokonuje się pieszo szlakiem. Co zobaczysz nad jeziorem? Lago de Isoba wyróżnia się niewielką głębokością — na dużej części powierzchni woda sięga zaledwie kilkudziesięciu centymetrów, co sprawia, że w słoneczne dni tafla jeziora mieni się różnymi odcieniami zieleni i błękitu. Otoczenie tworzą lasy liściaste i iglaste, a teren nosi ślady dawnej działalności górniczej — w pobliżu znajdowały się historyczne wyrobiska po wydobyciu talku w rejonie San Andrés. To dodaje okolicy krajobrazowego, ale i historycznego charakteru. W okolicznych lasach i na pobliskich halach można natrafić na ślady dzikiej fauny typowej dla gór Kantabryjskich, w tym głuszca, wilka, żbika i wydry, choć bezpośrednie spotkanie z tymi zwierzętami jest rzadkością. Zimą jezioro często pokrywa się lodem i śniegiem, przybierając niemal alpejski wygląd, latem natomiast zieleń otaczających wzgórz kontrastuje z błękitem wody. Szlak PR-LE 17 i inne trasy Najpopularniejszym sposobem dotarcia do jeziora pieszo jest oznakowany szlak PR-LE 17, prowadzący z Puebla de Lillo przez tereny dawnych wyrobisk i lasy dębowe. Trasa uchodzi za łatwą lub umiarkowaną i nadaje się dla osób o przeciętnej kondycji, choć dokładny czas przejścia i długość zależą od wybranego wariantu i punktu startu. W okolicy, od strony stacji narciarskiej San Isidro (od parkingu Cebolledo), prowadzi też szlak do pobliskiego Lago Ausente — jeziora, które bywa łączone w jedną wycieczkę z Lago de Isoba przez osoby planujące dłuższy dzień w górach. Kiedy przyjechać? Najlepszym okresem na odwiedziny jest wiosna i lato, kiedy szlaki są w pełni dostępne, a temperatura sprzyja dłuższym spacerom — niektórzy odwiedzający zabierają nawet strój kąpielowy, choć warto wcześniej sprawdzić aktualne warunki na miejscu. Jesień to czas kolorowych lasów liściastych wokół jeziora. Zimą region bywa zasypany śniegiem, a dojście do jeziora wymaga odpowiedniego przygotowania i sprawdzenia prognozy pogody, ponieważ opady śniegu w tej części Kordyliery Kantabryjskiej są częste. Najczęstsze pytania Jak daleko jest Lago de Isoba od Puebla de Lillo? Jezioro leży kilka kilometrów od miejscowości, w kierunku wsi Isoba i przełęczy Puerto de San Isidro; dojazd samochodem, a ostatni odcinek pieszo szlakiem. Czy jezioro nadaje się do kąpieli? Ze względu na niewielką głębokość i górski klimat woda bywa chłodna, a warunki zmienne w zależności od pory roku — przed wizytą warto sprawdzić aktualną sytuację na miejscu. Jaki szlak prowadzi do jeziora? Najbardziej znany jest oznakowany szlak PR-LE 17 z Puebla de Lillo, prowadzący przez dawne tereny górnicze i lasy dębowe. Czy w pobliżu są inne atrakcje? Tak, niedaleko znajduje się jezioro Lago Ausente oraz stacja narciarska Puerto de San Isidro, popularne wśród turystów odwiedzających ten region gór Kantabryjskich.

estany gran de Setut

Lles de Cerdanya

Estany Gran de Setut to wysokogórskie jezioro polodowcowe w gminie Lles de Cerdanya, w katalońskich Pirenejach (Cerdanya, Baixa Cerdanya), tuż przy granicy z Andorą. Zbiornik leży na wysokości około 2550–2560 m n.p.m., na zachodnim stoku szczytu Tossa Plana de Lles, poniżej wierzchołków Setut i Tossal Bovinar. Jego powierzchnia to około 1 hektara, a głębokość dochodzi do 8 metrów — to niewielkie, ale malownicze jezioro typowe dla wysokogórskiej rzeźby polodowcowej Pirenejów. Jak dotrzeć na estany Gran de Setut? Punktem wyjścia większości szlaków jest okolica Cap de Rec, skąd prowadzi trasa w kierunku jezior Setut. Region obsługuje też słynny szlak dalekobieżny GR10-11, który przebiega w pobliżu tego obszaru, łącząc go z innymi punktami Cerdanyi i pasma granicznego z Andorą. Podejście ma charakter górski — liczy się dobra kondycja, odpowiednie obuwie trekkingowe i orientacja w terenie, zwłaszcza że trasa prowadzi powyżej 2000 m n.p.m. przez długie odcinki. Jedna z popularnych tras łączy Tossa Plana de Lles, estany Gran de Setut i schronisko refugi del Pradell, co pozwala zaplanować dłuższą pętlę górską z odwiedzeniem jeziora jako jednego z punktów pośrednich. Co zobaczysz na miejscu? Estany Gran de Setut jest częścią większego zespołu jezior znanych jako estanys de Setut — w bliskim sąsiedztwie znajduje się także estany de l'Orri. Cała okolica nosi wyraźne ślady działalności dawnych lodowców, które przez tysiąclecia rzeźbiły głowice pirenejskich dolin: strome granie, kotły polodowcowe i skaliste grzbiety otaczające taflę wody. Widoki obejmują panoramę na Tossa Plana de Lles — jeden z wyższych szczytów tej części Pirenejów — oraz otwarte, surowe krajobrazy wysokogórskie, typowe dla granicznego pasma katalońsko-andorskiego. To miejsce dla osób szukających ciszy, kontaktu z alpejską przyrodą i widoków z dala od typowych szlaków turystycznych. Kiedy przyjechać? Ze względu na wysokość (ponad 2500 m n.p.m.) najlepszym okresem na wędrówkę są miesiące letnie — od czerwca/lipca do września, kiedy śnieg topnieje i szlaki są przejezdne. Wczesną wiosną i późną jesienią trasa może być trudna lub niebezpieczna ze względu na zalegający śnieg i lód na podejściach. Najczęstsze pytania Czy to jezioro nadaje się do kąpieli? Ze względu na wysokogórskie położenie i niską temperaturę wody, estany Gran de Setut nie jest typowym miejscem do kąpieli — to raczej cel wędrówki i punkt widokowy. Ile trwa dojście do jeziora? Czas zależy od wybranej trasy i punktu startowego (np. Cap de Rec), ale ze względu na wysokość i przewyższenie warto zaplanować całodniową wycieczkę górską. Czy w pobliżu są inne jeziora? Tak, estany Gran de Setut leży w sąsiedztwie innych zbiorników z grupy estanys de Setut, w tym estany de l'Orri, co pozwala połączyć zwiedzanie kilku jezior w jednej trasie. Czy potrzebny jest przewodnik? Nie jest to wymagane, ale szlak prowadzi przez wysokogórski, odosobniony teren — zalecane jest doświadczenie w górskiej turystyce pieszej, dobra mapa lub GPS oraz sprawdzenie warunków pogodowych przed wyjściem.

Estany Petit de la Pera

Lles de Cerdanya

Estany Petit de la Pera to niewielkie jezioro polodowcowe w gminie Lles de Cerdanya, w katalońskich Pirenejach, w regionie Cerdanya. Leży w niewielkim cyrku lodowcowym u szczytu doliny Arànser, w zlewni potoku Riu del Molí, u stóp szczytu Pic de Perafita (2752 m), pomiędzy pasmami Serra de Sirvent i Serra Airosa. Jego nazwa — „petit”, czyli „mały” po katalońsku — odróżnia je od sąsiedniego, większego Estany Gran de la Pera, z którym tworzy parę jezior znanych łącznie jako Estanys de la Pera. Jak dotrzeć? Wyjściem do trasy jest zwykle okolica Lles de Cerdanya lub pobliskiego schroniska Refugi Estanys de la Pera. Estany Petit widoczne jest z leśnej drogi prowadzącej w głąb doliny, jeszcze przed dotarciem do samego schroniska, natomiast do Estany Gran trzeba zejść krótką ścieżką odchodzącą od tej drogi w pobliżu refugium. Cała pętla do obu jezior liczy około 5,5 km i wymaga pokonania w sumie około 280 metrów przewyższenia — to jedna z najbardziej znanych i najczęściej uczęszczanych tras spacerowych w Cerdanyi, poleca się ją nawet rodzinom z dziećmi od około 5. roku życia. Warto zaplanować wyjście na kilka godzin, w wygodnym obuwiu trekkingowym, zwłaszcza że część trasy prowadzi przez teren górski o zmiennej nawierzchni. Co zobaczysz? Estany Petit de la Pera zachwyca przede wszystkim spokojem i kameralnym charakterem — w przeciwieństwie do wielu bardziej turystycznych jezior pirenejskich, tutaj wciąż można liczyć na chwilę ciszy, zwłaszcza poza sezonem letnim. Otoczenie tworzą strome zbocza porośnięte lasem iglastym, które ustępują miejsca skalistym granią w wyższych partiach, w kierunku Pic de Perafita. Tafla wody odbija okoliczne szczyty, a całość tworzy typowy dla Cerdanyi krajobraz wysokogórski, łączący łagodne doliny z surowszym, alpejskim charakterem grani. Co ciekawe, okolice Estanys de la Pera przez długie lata pełniły funkcję szlaku przemytniczego między Hiszpanią a Andorą — dziś trudno to sobie wyobrazić, patrząc na spokojną, rodzinną trasę spacerową, ale historia przemytu wciąż jest częścią lokalnej tożsamości tego zakątka Pirenejów. Kiedy przyjechać? Najlepszym okresem na odwiedziny jest późna wiosna, lato i wczesna jesień, gdy szlaki są w pełni dostępne, a śnieg stopniał z wyższych partii doliny. Latem trasa bywa popularna wśród rodzin i turystów szukających łagodnego, ale malowniczego spaceru w górach, dlatego warto wyruszyć wcześnie rano, by uniknąć tłumów i cieszyć się ciszą jeziora. Jesienią okoliczne lasy nabierają złocistych barw, co dodatkowo podnosi walory widokowe trasy. Zimą dostęp do jeziora może być utrudniony ze względu na śnieg i warunki górskie, dlatego wyprawę w tym okresie warto zaplanować wyłącznie z odpowiednim przygotowaniem i doświadczeniem. Najczęstsze pytania Czy Estany Petit de la Pera nadaje się na wycieczkę z dziećmi? Tak, cała trasa do obu jezior (Petit i Gran) liczy około 5,5 km z niewielkim przewyższeniem rzędu 280 m, dzięki czemu jest polecana rodzinom z dziećmi już od około 5. roku życia. Czym różni się Estany Petit od Estany Gran de la Pera? To dwa sąsiadujące jeziora polodowcowe w tym samym cyrku lodowcowym — Petit jest mniejsze i widoczne bezpośrednio z leśnej drogi, natomiast do Gran trzeba zejść krótką boczną ścieżką w pobliżu schroniska. Czy w pobliżu jest jakieś schronisko? Tak, w okolicy znajduje się Refugi Estanys de la Pera, które stanowi naturalny punkt orientacyjny i odpoczynku na trasie między obydwoma jeziorami. Jaka jest historia tego miejsca? Region Estanys de la Pera przez wiele lat służył jako szlak przemytniczy między Hiszpanią a Andorą, co dziś stanowi ciekawy element lokalnej historii tej części Cerdanyi.

Estany Gran de la Pera

Lles de Cerdanya

Estany Gran de la Pera to górskie jezioro polodowcowe w gminie Lles de Cerdanya, w katalońskich Pirenejach, leżące na wysokości około 2360 m n.p.m. na południowym stoku grani oddzielającej Andorę od Cerdanyi. Co to za miejsce? Estany Gran de la Pera to większe z pary jezior polodowcowych — obok niego, nieco niżej (ok. 2310 m n.p.m.), leży mniejszy Estany Petit de la Pera. Oba zbiorniki wypełniają niewielki cyrk polodowcowy u źródeł doliny Arànser, w zlewni potoku zasilającego rzekę Riu del Molí. Estany Gran zajmuje powierzchnię około 2,4 hektara i osiąga maksymalnie 6,3 metra głębokości — to więc jezioro kameralne, ale o wyjątkowo czystej, górskiej wodzie, otoczone skalistym, surowym krajobrazem wysokogórskim. Cały teren wchodzi w skład obszaru Natura 2000 „Tossa Plana de Lles – Puigpedrós", co oznacza, że okoliczne łąki, skały i wody podlegają ochronie przyrody. W jeziorze żyją pstrągi potokowe i tęczowe (wprowadzone tu na potrzeby wędkarstwa), a w płytszych partiach można spotkać charakterystyczną czerwoną żabę górską. To miejsce ciche, dalekie od tłumów, odwiedzane głównie przez turystów górskich i wędkarzy. Jak dotrzeć? Dojście do jeziora prowadzi szlakiem pieszym z doliny Arànser, jednej z bocznych dolin gminy Lles de Cerdanya. Trasa ma charakter górski i wymaga dobrego przygotowania kondycyjnego oraz odpowiedniego obuwia — prowadzi przez teren skalisty, na dużej wysokości, więc warto zaplanować wyjście z odpowiednim zapasem czasu i sprawdzić prognozę pogody, zanim wyruszy się w drogę. W okolicy jezior stoi górskie schronisko Estanys de la Pera, wybudowane w 1957 roku, które od dekad służy wędrowcom jako punkt orientacyjny i miejsce odpoczynku na trasie. Co zobaczysz? Krajobraz wokół Estany Gran de la Pera to typowa wysokogórska sceneria Pirenejów Wschodnich — nagie granie, skaliste zbocza i lodowcowa misa, w której osadziła się turkusowo-szara toń jeziora. Warto zwrócić uwagę na kontrast między surowością otoczenia a spokojną, lustrzaną powierzchnią wody. Ciekawostką historyczną jest to, że przez wieki okolice jezior Pera stanowiły jeden ze szlaków przemytniczych między Cerdanyą a Andorą — grań, na której leży zbiornik, była naturalną granicą wykorzystywaną przez przemytników przemieszczających towary poza kontrolą celną. Kiedy przyjechać? Ze względu na wysokość (ponad 2300 m n.p.m.) najlepszym okresem na wędrówkę do jeziora jest lato i wczesna jesień, kiedy szlak jest wolny od śniegu, a pogoda w wysokich partiach gór bardziej przewidywalna. Wiosną i zimą teren bywa zaśnieżony i wymaga doświadczenia górskiego oraz odpowiedniego sprzętu. Najczęstsze pytania Czy w Estany Gran de la Pera można łowić ryby? Tak, w jeziorze żyją pstrągi potokowe i tęczowe, wprowadzone tu z myślą o wędkarstwie — warto jednak sprawdzić lokalne przepisy dotyczące łowienia na terenach chronionych Natura 2000. Jak wysoko leży jezioro? Estany Gran de la Pera znajduje się na wysokości około 2360 m n.p.m., a leżący obok Estany Petit de la Pera — na wysokości około 2310 m n.p.m. Czy przy jeziorze jest gdzie przenocować? W pobliżu stoi górskie schronisko Estanys de la Pera, wzniesione w 1957 roku, tradycyjnie wykorzystywane przez wędrowców jako punkt na trasie. Czy to jezioro jest chronione? Tak, obszar wokół jezior Pera wchodzi w skład sieci Natura 2000 pod nazwą „Tossa Plana de Lles – Puigpedrós", co obejmuje ochronę lokalnej flory i fauny, w tym czerwonej żaby górskiej.

Laguna de los Patos

Hellín

Laguna de los Patos to niewielkie jezioro położone na obrzeżach Hellín, miasta w prowincji Albacete, w Kastylii-La Manczy. Zbiornik znajduje się około 3,5 km na południowy zachód od centrum miasta, przy drodze prowadzącej w kierunku Mingogil. Owalna laguna ma długość około 400 metrów i szerokość 300 metrów, a jej maksymalna głębokość nie przekracza 2 metrów. Całkowita powierzchnia obszaru to około 25 hektarów. Miejsce jest objęte ochroną ze względu na wartość przyrodniczą i edukacyjną i figuruje jako teren o znaczeniu dla lokalnej społeczności. Co zobaczysz na miejscu? Największą atrakcją laguny jest bogactwo ptactwa wodnego, które przyciąga zarówno amatorów, jak i doświadczonych obserwatorów ptaków. Wśród gatunków kaczek najliczniej występuje krzyżówka, ale można też spotkać płaskonosa, głowienkę, rożeńca oraz kaczkę rdzawoszyją. Poza kaczkami na wodzie i wokół niej żyją łyski, kokoszki wodne, wodniki, derkacze, czaple białe, czaple złotawe, biegusy, szczudłaki oraz bekasy. Dla ułatwienia obserwacji na terenie laguny wybudowano punkty obserwacyjne (obserwatoria ornitologiczne), z których można podglądać ptaki bez płoszenia ich. Działa tu również klasa przyrody — miejsce o charakterze edukacyjnym, przeznaczone m.in. dla grup szkolnych. Wokół laguny prowadzi także wytyczona trasa rowerowa (BTT), co czyni to miejsce atrakcyjnym nie tylko dla miłośników przyrody, ale i osób szukających aktywnego wypoczynku na świeżym powietrzu. Jak dotrzeć? Laguna leży na obrzeżach Hellín, w odległości kilku kilometrów od centrum miasta, przy trasie w stronę miejscowości Mingogil. Wejście na teren laguny jest bezpłatne i dostępne przez całą dobę, siedem dni w tygodniu, co pozwala dostosować wizytę do własnego planu dnia. Ze względu na charakter miejsca (obserwacja dzikiego ptactwa) warto zaplanować dojazd własnym środkiem transportu, ponieważ lokalizacja znajduje się poza ścisłym centrum miasta. Kiedy przyjechać? Najlepszą porą na obserwację ptactwa wodnego są zazwyczaj godziny poranne oraz wczesnowieczorne, kiedy ptaki są najbardziej aktywne. Warto pamiętać, że liczba i różnorodność gatunków może się zmieniać w zależności od pory roku, co wynika z sezonowych migracji ptaków wodnych i błotnych typowych dla tego typu ekosystemów śródlądowych w Hiszpanii. Najczęstsze pytania Czy wstęp na teren laguny jest płatny? Nie, dostęp do laguny jest bezpłatny i możliwy przez całą dobę. Jakie ptaki można zobaczyć nad Laguna de los Patos? Najliczniejsza jest krzyżówka, ale spotkać można też płaskonosa, głowienkę, rożeńca, kaczkę rdzawoszyją, łyski, kokoszki wodne, wodniki, derkacze, czaple i szczudłaki. Czy na miejscu są jakieś udogodnienia dla zwiedzających? Tak, na terenie laguny znajdują się punkty obserwacyjne dla ptaków oraz klasa przyrody o charakterze edukacyjnym. Czy laguna nadaje się na rodzinny wypad rowerowy? Tak, wokół laguny prowadzi wytyczona trasa rowerowa (BTT), co czyni to miejsce odpowiednim również dla osób szukających aktywności na świeżym powietrzu.

Natura w Hiszpanii

Estanyets Amagats

Estany Tapat

Lagoa Sacra de Olives

Laguna de la Veguilla

Pozo Curavacas

Laguna del Salobral

estanh dera Lòssa

Estanhets deth Pòrt

Estany petit de Saburó

Laguna de Almodóvar

Laguna del Longar

estanyol de Flamisella

laguna de los Claveles

Laguna del Águila

Laguna de Gamonales

Ibón de Bucuesa

Gorgutes mountain lake

Laguna de Santa Olalla

Laguna del Acebuche

Lago de Isoba

estany gran de Setut

Estany Petit de la Pera

Estany Gran de la Pera

Laguna de los Patos

Zbieraj odznaki za odwiedzane miejsca