Cueva de Cambriles

Cueva de Cambriles to ukryta grota skalna w paśmie Los Morrones, niedaleko wsi Ladruñán w gminie Castellote (region Maestrazgo, prowincja Teruel). Miejsce zawdzięcza sławę nie formacjom naskalnym, a dramatycznej historii z czasów wojny domowej — to jedno z najbardziej poruszających schronień cywilnych w Aragonii.

Jak odkryto jaskinię?

Grotę znalazł pasterz z Ladruñán, Domingo Folch, który zaobserwował orła regularnie znoszącego zdobycz w to samo miejsce skały. Podążając za ptakiem, natrafił na wejście prowadzące do rozległej, dotąd nieznanej komory skalnej. Odkrycie to — z przełomu lat 20. i 30. XX wieku — okazało się kluczowe kilka lat później.

Co wydarzyło się podczas wojny domowej?

Od 1936 do 1938 roku Cueva de Cambriles stała się schronieniem dla osób prześladowanych przez stronę republikańską — mieszkańców Ladruñán, Alcorisy, Alcañiz, Dos Torres, Santolei i okolicznych miejscowości. Ukrywający się zorganizowali się w tajne stowarzyszenie o nazwie „La Caverna", z własną strukturą przywódczą: prezesem Vidalem Royo Iranzo, wiceprezesem Domingo Folchem (odkrywcą jaskini) i sekretarzem Anicetem Breą. Prowadzili dziennik, ustalili regulamin i podział obowiązków — organizacja przypominała małą społeczność funkcjonującą w ukryciu przez ponad rok. Ewakuacje kolejnych grup, w miarę zmiany sytuacji na froncie, zaczęły się od jesieni 1937 roku.

Co zobaczysz w jaskini?

Wnętrze to system kilku komór połączonych wąskim, trudno dostępnym przejściem wejściowym — ta trudność dostępu była kluczowa dla bezpieczeństwa schronienia. W jaskini zachowała się podziemna cysterna mogąca gromadzić około 3000 litrów wody z naturalnego przesiąkania skały, a także pozostałości latryn i drewnianych prycz, na których spali ukrywający się. Po zakończeniu wojny przy wejściu do jaskini postawiono kapliczkę z figurą Matki Bożej z Pilar jako pamiątkę po wydarzeniach.

Jak dotrzeć do Cueva de Cambriles?

Jaskinia leży w trudno dostępnym, częściowo zamaskowanym terenie skalnym Los Morrones, w okolicach Ladruñán — miejscowości należącej do gminy Castellote. Dojście prowadzi pieszymi szlakami górskimi typowymi dla regionu Maestrazgo; ze względu na skalny, nierówny teren warto zaplanować odpowiednie obuwie trekkingowe i uwzględnić czas na podejście. Okolica łączy walory historyczne z krajobrazem typowym dla wyżyny teruelskiej — wapiennymi ścianami, wąwozami i widokiem na dolinę.

Kiedy przyjechać?

Najlepszym okresem na zwiedzanie są wiosna i jesień, gdy temperatury w Maestrazgo są umiarkowane, a szlaki dojściowe nie są rozgrzane letnim słońcem. Lato w tej części Teruel bywa bardzo gorące, co utrudnia podejście po skałach, zimą z kolei trasy mogą być śliskie po opadach.

Najczęstsze pytania

Czy Cueva de Cambriles jest oficjalnie oznakowana jako atrakcja turystyczna? Miejsce ma przede wszystkim wartość historyczną, związaną z wydarzeniami wojny domowej, i jest znane lokalnie jako punkt pamięci — warto zapytać o aktualny stan szlaku w Ladruñán lub Castellote przed wizytą.

Ile osób ukrywało się w jaskini? Źródła mówią o kilkudziesięciu do ponad stu osobach z Ladruñán i okolicznych miejscowości, które w różnych okresach lat 1936–1938 znajdowały w niej schronienie.

Czy wewnątrz jaskini są jeszcze widoczne pozostałości po tamtym okresie? Tak — zachowały się m.in. cysterna na wodę, pozostałości prycz i latryn oraz kapliczka przy wejściu, postawiona po wojnie.

Jak jaskinia została odkryta? Dzięki obserwacji orła znoszącego zdobycz do tego samego miejsca na skale — pasterz Domingo Folch podążył za ptakiem i znalazł wejście do groty.