Zlín Castle

Zámek Zlín stoi w samym centrum miasta, otoczony rozległym parkiem w angielskim stylu, i mimo że Zlín kojarzy się przede wszystkim z funkcjonalistyczną architekturą epoki Baťi, to właśnie ta budowla jest najstarszym zabytkiem miasta. Renesansowo-barokowa bryła z czterema skrzydłami skupionymi wokół dziedzińca dziś pełni funkcję centrum kultury i miejsca spotkań, a nie — jak przez dekady — siedziby muzeum.

Jak zaczęła się historia zamku?

Na miejscu obecnego zamku już w XV wieku stała ufortyfikowana warownia z gotyckim pałacem, należąca kolejno do kilku możnych rodów. W 1571 roku ówczesny właściciel, Jan Kropáč z Nevědomí, przebudował siedzibę w duchu renesansu — dodano arkadowy dziedziniec, a na wschodniej fasadzie do dziś można zobaczyć kamienną tablicę z herbami Kropáča i jego żony Veroniky z Leskovce, opatrzoną tą właśnie datą. W drugiej połowie XVIII wieku kolejni właściciele nadali budowli barokowy wygląd, który w dużej mierze zachował się do dziś, mimo późniejszych przebudów.

Co zmieniło się na przełomie XIX i XX wieku?

Na początku XX wieku zamek przeszedł istotną modernizację — przebudowano wnętrza, dodano reprezentacyjną klatkę schodową i otwarto budynek na otaczający park za pomocą balkonów i tarasów. Sam park, wcześniej ukształtowany jako regularne założenie ogrodowe, w XIX wieku zaczął przybierać formę swobodnego, krajobrazowego parku angielskiego.

Jaką rolę odegrał zamek w czasach Baťi?

Przełomowym momentem był rok 1929, kiedy ostatni prywatny właściciel sprzedał zamek miastu Zlín — a pieniądze na zakup przekazał ówczesny burmistrz Tomáš Baťa. Rok później obiekt wydzierżawiono funduszowi socjalnemu firmy Baťa, który urządził w nim klubowy dom wzorowany na modelach angielskich — z kawiarnią, restauracją i salami na spotkania kulturalne. Otaczający park przeprojektowano wówczas na przestrzeń rekreacyjną dla mieszkańców, usuwając dawne stawy i zabudowania gospodarcze. W latach 1931–1933 w zamku działała nawet niewielka wystawa poświęcona historycznemu i egzotycznemu obuwiu — nawiązanie do przemysłu, który zbudował nowoczesny Zlín.

Co mieściło się w zamku przez większość XX wieku?

Od 1958 roku zamek na ponad pięćdziesiąt lat stał się siedzibą Muzeum Południowo-Wschodniej Moraw oraz magazynów Krajowej Galerii Sztuk Pięknych. Obie instytucje opuściły budynek wiosną 2013 roku, przenosząc się do zrekonstruowanego dawnego budynku fabrycznego kompleksu Baťi przy ulicy Vavrečkova.

Co jest w zamku dziś?

Latem 2021 roku ruszyła kompleksowa rekonstrukcja obiektu. Obecnie w zamku działają centrum kulturalno-kreatywne Živý Zlín, galeria sztuki, biuro architekta miejskiego oraz kawiarnia. Sale na pierwszym piętrze można wynająć na wydarzenia, a po zakończeniu prac planowane jest też otwarcie restauracji, cukierni i piekarni rzemieślniczej oraz ekspozycji poświęconej historii miasta.

Najczęstsze pytania

Czy w zamku można dziś zwiedzać muzeum? Nie — dawne muzeum regionalne opuściło budynek w 2013 roku i działa dziś w innej lokalizacji na terenie dawnej fabryki Baťi. W samym zamku planowana jest w przyszłości nowa ekspozycja poświęcona historii Zlína.

Jaki styl architektoniczny reprezentuje zamek? Bryła łączy elementy gotyckie, renesansowe (przebudowa z 1571 roku) i barokowe (druga połowa XVIII wieku), z dodatkową modernizacją na początku XX wieku.

Czy wokół zamku jest park? Tak, zamek otacza rozległy park w stylu angielskim, przeprojektowany w 1930 roku jako przestrzeń rekreacyjna dla mieszkańców Zlína.

Jak zamek jest wykorzystywany obecnie? Jako centrum kultury: mieści galerię sztuki, centrum kreatywne Živý Zlín, biuro architekta miejskiego oraz kawiarnię, a sale można wynająć na wydarzenia.