Jaskinia Žitného

Jaskinia Žitného to niewielka jaskinia krasowa w Krasie Morawskim (Moravský kras), położona na lewym zboczu Doliny Křtinskiej (Křtinské údolí) w pobliżu wsi Březina, w kraju południowomorawskim w Czechach. Leży na terenie Obszaru Chronionego Krajobrazu Moravský kras i, w przeciwieństwie do słynnych jaskiń udostępnionych turystom w tym samym regionie, pozostaje obiektem znanym przede wszystkim badaczom i miłośnikom speleologii, a nie masowej turystyce.

Gdzie leży jaskinia Žitného?

Jaskinia znajduje się w sercu Krasu Morawskiego – wapiennego regionu krasowego rozciągającego się na północ od Brna, obejmującego powierzchnię około 94 km² i ponad 1600 udokumentowanych jaskiń. Ochronę tego terenu jako obszaru krajobrazu chronionego wprowadzono w 1956 roku. Współrzędne geograficzne jaskini Žitného to w przybliżeniu 49,290248 N, 16,728433 E, co umiejscawia ją na zboczu doliny Křtinskiej, jednej z licznych dolin krasowych przecinających ten teren. Z czterech-pięciu jaskiń Krasu Morawskiego udostępnionych do zwiedzania – Punkevní, Kateřinskiej, Balcarki, Jaskiń Sloupsko-šošůvských oraz Výpustku – żadna nie jest tożsama z jaskinią Žitného, co potwierdza jej status obiektu poza głównym szlakiem turystycznym.

Skąd pochodzi nazwa jaskini?

Nazwa jaskini upamiętnia postać A. Žitnego, gajowego (leśniczego) działającego na tym terenie, który w 1883 roku brał udział w pracach komisji prehistorycznej Akademii Nauk w Wiedniu. To właśnie zaangażowanie w badania prowadzone przez wiedeńskich uczonych sprawiło, że jego nazwiskiem nazwano odkryty lub badany wówczas obiekt jaskiniowy. Tego rodzaju nazewnictwo – od nazwisk leśniczych, gajowych czy lokalnych badaczy uczestniczących w pionierskich wyprawach naukowych – jest typowe dla wielu mniejszych jaskiń Krasu Morawskiego, gdzie prace eksploracyjne prowadzono intensywnie już w drugiej połowie XIX wieku.

Co archeolodzy znaleźli w jaskini Žitného?

Głównym powodem, dla którego jaskinia Žitného pojawia się w literaturze naukowej, jest jej znaczenie archeologiczne. W jaskini natrafiono na ślady osadnictwa prehistorycznego, a odnalezione narzędzia i artefakty łączone są z okresem magdaleńskim – końcową fazą górnego paleolitu, przypadającą na czas mniej więcej 17 do 12 tysięcy lat temu, gdy na terenach dzisiejszej Europy Środkowej żyły grupy łowiecko-zbierackie polujące między innymi na renifery i konie stepowe. Znaleziska z jaskini Žitného zostały udokumentowane w klasycznej monografii Karela Absolona pt. „Moravský kras" – fundamentalnym dziele naukowym poświęconym całemu regionowi krasowemu, którego autor, wybitny czeski archeolog i speleolog, jest też odkrywcą Jaskiń Punkevních i badaczem przepaści Macocha. Obecność jaskini Žitného w tym opracowaniu świadczy o jej miejscu w historii badań prehistorii Moraw, nawet jeśli sama jaskinia nigdy nie stała się obiektem masowej turystyki.

Czy jaskinię Žitného można zwiedzić?

Jaskinia Žitného nie należy do jaskiń udostępnionych do zwiedzania z przewodnikiem – w przeciwieństwie do pobliskich Jaskiń Punkevních czy Jaskini Kateřinskiej, nie prowadzą do niej wyznaczone trasy turystyczne ani infrastruktura wejściowa. Osoby zainteresowane odwiedzeniem okolicy powinny nastawić się raczej na pieszą wędrówkę po Dolinie Křtinskiej i okolicznych szlakach Krasu Morawskiego niż na zwiedzanie samego wnętrza jaskini.

Najczęstsze pytania

Gdzie dokładnie znajduje się jaskinia Žitného? Na lewym zboczu Doliny Křtinskiej w Krasie Morawskim, w pobliżu wsi Březina, w kraju południowomorawskim.

Czy jaskinia Žitného jest otwarta dla turystów? Nie – nie jest to jedna z jaskiń udostępnionych do zwiedzania z przewodnikiem, w przeciwieństwie do Punkevních czy Kateřinskiej.

Dlaczego jaskinia Žitného jest ważna naukowo? Ze względu na znaleziska archeologiczne łączone z okresem magdaleńskim, udokumentowane w pracach Karela Absolona.

Skąd wzięła się nazwa jaskini? Od nazwiska gajowego A. Žitnego, uczestnika prac komisji prehistorycznej Akademii Nauk w Wiedniu w 1883 roku.