zamek w Vrchotovych Janovicach

Zamek w Vrchotovych Janovicach to zabytkowa rezydencja w powiecie Benešov, w środkowych Czechach, znana z bogatej historii właścicieli i malowniczego parku krajobrazowego prowadzonego dziś przez Muzeum Narodowe.

Jak stary jest zamek w Vrchotovych Janovicach?

Historia miejsca sięga XIII wieku — pierwsza wzmianka o Janovicach pochodzi z 1243 roku i wiąże się z Kunrátem z Janovic, protoplastą rodu panów z Janovic pieczętujących się orłem. Ich siedziba przetrwała aż do 1453 roku, kiedy majątek objął Štěpán Vrchota z Vrchotic — to od jego nazwiska wieś, a wraz z nią zamek, przyjęły dzisiejszą nazwę. Rdzeń dzisiejszej budowli stanowi wodna warownia (tvrz) wzniesiona w XV i XVI wieku, którą kolejni właściciele, panowie z Říčan, przebudowali w duchu renesansu.

Kto zmieniał wygląd zamku na przestrzeni wieków?

Największą metamorfozę przeszła rezydencja w połowie XVIII wieku, gdy w latach 1750–1766 Arnošt František z Vrtby, przedstawiciel votickiej gałęzi rodu hrabiów Vrtbů, nadał jej rokokowy charakter — zarówno na zewnątrz, jak i we wnętrzach. W 1807 roku majątek kupił hrabia František Josef Vratislav z Mitrovic, a jego potomkowie w połowie XIX wieku przeprowadzili ostatnią gruntowną przebudowę całego założenia, nadając zamkowi obecny neogotycki wygląd. Wtedy też barokowy ogród ustąpił miejsca rozległemu parkowi krajobrazowemu.

Jaką rolę odegrała baronowa Sidonie Nádherná?

W 1879 roku dobra janowickie nabył rycerz Karel Nádherný z Borutína, a park zaczęto przekształcać według koncepcji architekta Eduarda Fiali. Ostatnią prywatną właścicielką zamku była jego córka, baronowa Sidonie Nádherná — mecenaska sztuki i organizatorka życia kulturalnego, która uczyniła z Vrchotovych Janovic miejsce spotkań wybitnych postaci epoki. Do jej gości należeli między innymi pisarze Rainer Maria Rilke i Karl Kraus, a sama baronowa z zaangażowaniem, wspólnie z bratem, rozwijała otaczający zamek park.

Co dziś mieści się w zamku?

Od 1958 roku obiekt należy do Muzeum Narodowego w Pradze, które udostępnia go zwiedzającym wraz z parkiem. We wnętrzach można zobaczyć ekspozycje poświęcone życiu społeczeństwa czeskiego w XIX wieku oraz pamiątki związane z rodziną Nádherných i ich salonem kulturalnym. Zamek łączy w architekturze ślady kolejnych epok — gotyckie portale, elementy renesansowe oraz neogotycki wystrój elewacji — co czyni go interesującym przykładem wielowarstwowej przebudowy szlacheckiej rezydencji.

Jak zaplanować zwiedzanie?

Zamek znajduje się we wsi Vrchotovy Janovice w powiecie Benešov, w Kraju Środkowoczeskim, w rozsądnej odległości od Pragi, co pozwala połączyć wizytę z jednodniową wycieczką po regionie. Zwiedzanie wnętrz odbywa się zwykle sezonowo, z przewodnikiem, a spacer po otaczającym parku krajobrazowym warto zarezerwować sobie dodatkowy czas — to integralna część założenia, nad którą pracowała sama baronowa Nádherná.

Najczęstsze pytania

Skąd wzięła się nazwa "Vrchotovy Janovice"? Od Štěpána Vrchoty z Vrchotic, który przejął majątek w 1453 roku — jego przydomek na trwałe połączył się z nazwą wcześniejszej osady Janovice.

Kto ostatni prywatnie posiadał zamek? Baronowa Sidonie Nádherná, znana mecenaska sztuki, która prowadziła w zamku salon odwiedzany m.in. przez Rainera Marię Rilkego i Karla Krausa.

Od kiedy zamek należy do Muzeum Narodowego? Od 1958 roku, kiedy przejęło ono obiekt wraz z parkiem i udostępniło go zwiedzającym.

Jaki styl architektoniczny dominuje w zamku? Obecny wygląd to głównie efekt neogotyckiej przebudowy z połowy XIX wieku, choć budowla zachowała też ślady wcześniejszego rokoka i renesansu.