New Castle in Votice

Nowy Zamek w Voticach stoi na południowym skraju historycznego centrum miasta, pomiędzy Starym Zamkiem a klasztorem franciszkanów, i wraz z nimi tworzy jeden z rozpoznawalnych zespołów zabytkowych tej niewielkiej miejscowości w powiecie Benešov, w środkowoczeskim regionie, około 60 km na południe od Pragi. Mimo nazwy budynek nie powstał jako rezydencja szlachecka, lecz jako mieszczański dom, który dopiero z czasem awansował do roli dworu.

Jak zaczęła się historia budynku?

Budynek pod numerem katastralnym 2 był pierwotnie domem mieszczańskim należącym do Víta Paseckiego, wójta (burmistrza) Votic w 1614 roku. Do posiadłości należał wówczas znaczny majątek – liczne grunty oraz dwa stawy rybne, co świadczy o pozycji, jaką Pasecký zajmował w lokalnej społeczności. Na parterze budynku zachowały się do dziś ładne sklepienia z tego wczesnego okresu, będące jednym z niewielu widocznych świadectw pierwotnej, mieszczańskiej fazy budowy.

Kto przejął dom po Paseckim?

Sytuacja zmieniła się w 1625 roku, gdy Pasecký musiał opuścić miasto w obliczu prześladowań religijnych – okres ten przypada na czas pobitwohorskiej rekatolicyzacji Czech. Jego dom i majątek przejął wówczas Sezima z Vrtby. Kolejne lata przyniosły dalsze zmiany właścicieli: w 1627 roku posiadłość przeszła na regenta Jana Košického, a około 1631 roku – na Bohuslava Kořenského z Terešova. Rodzina Kořenských pozostała właścicielem budynku aż do połowy XVIII wieku, co oznacza, że to właśnie w ich rękach dom funkcjonował najdłużej w swojej historii.

Kiedy dom stał się zamkiem?

Przełom nastąpił, gdy nieruchomość odkupił Daniel Štorch, zarządca majątku, który w latach 1766–1768 przebudował budynek w stylu barokowym. To właśnie ta przebudowa nadała obiektowi charakter, który mieszkańcy zaczęli nazywać "panskim domem" – dworem pańskim, choć formalnie wciąż nie był to zamek w pełnym znaczeniu tego słowa. W 1775 roku posiadłość kupił Ernest František z Vrtby, który ponownie uczynił z niej rezydencję dworską, przywracając budynkowi funkcję reprezentacyjną.

Co działo się z zamkiem w XX wieku?

Po 1948 roku, w wyniku nacjonalizacji majątku prywatnego przez władze komunistyczne, w budynku ulokowano zakład państwowego przedsiębiorstwa Tesla. Produkcyjne przeznaczenie obiektu na długie dekady odsunęło go od pierwotnej, rezydencjonalnej funkcji. Po zakończeniu działalności przemysłowej budynek przez wiele lat stał niewykorzystany i podupadał, aż w 2017 roku został wystawiony na sprzedaż w bardzo złym stanie technicznym.

Co dzieje się z Nowym Zamkiem obecnie?

Nieruchomość kupiło małżeństwo mieszkające za granicą, związane jednak z Pragą. Nowi właściciele zadeklarowali chęć konsultacji z architektami i konserwatorami zabytków w sprawie możliwej rekonstrukcji budynku oraz odnowienia przylegającego do niego parku. Zamek pozostaje więc obiektem w trakcie przemiany – z opuszczonej fabrycznej hali z bogatą, wielowiekową historią własnościową, w kierunku odrestaurowanej rezydencji.

Najczęstsze pytania

Czy Nowy Zamek w Voticach jest dostępny do zwiedzania? Obiekt znajduje się w rękach prywatnych i przechodzi proces planowanej rekonstrukcji, dlatego nie funkcjonuje jako otwarta atrakcja turystyczna – warto sprawdzać aktualne informacje na miejscu przed odwiedzinami.

Czym różni się Nowy Zamek od Starego Zamku w Voticach? Stary Zamek to odrębny obiekt w tej samej części miasta, o innej historii architektonicznej; Nowy Zamek wyrósł z domu mieszczańskiego przebudowanego w XVIII wieku w stylu barokowym.

Dlaczego budynek nazywano "panskim domem"? Po barokowej przebudowie w latach 1766–1768 i przekształceniu w rezydencję szlachecką w 1775 roku mieszkańcy Votic zaczęli nieformalnie określać budynek jako dwór pański, mimo że formalnie funkcjonował pod nazwą Nowy Zamek.

Co znajdowało się w budynku po 1948 roku? W zamku działał zakład należący do państwowego przedsiębiorstwa Tesla, co było typowym losem wielu dworów i zamków przejętych przez władze komunistyczne w Czechosłowacji.