Zamek w Lemberku

Zamek w Lemberku to jeden z najstarszych grodów północnych Czech — warownia założona w XIII wieku, która przez wieki zmieniała właścicieli i wygląd, a dziś stoi jako zabytek narodowy kilka kilometrów od Jablonné v Podještědí, w kraju libereckim. Miejsce zawdzięcza sławę nie tylko architekturze, lecz przede wszystkim pani tego zamku, świętej Zdzisławie z Lemberka.

Kto założył zamek w Lemberku?

Pierwotną warownię wzniósł w połowie XIII wieku Havel z Markvartic, rycerz służący na dworze króla Wacława I, a potem jego syna, Przemysła Otakara II. Z tamtego okresu do dziś przetrwała najstarsza część założenia — masywna wieża główna, wokół której z czasem rozrosła się reszta zamku. Ród panów z Lemberka władał posiadłością aż do końca XIV wieku.

Jaki związek z zamkiem ma święta Zdzisława?

Żoną Havla była Zdzisława z Lemberka, pochodząca z morawskiego Křižanova. To właśnie ona uczyniła to miejsce znanym daleko poza regionem — w 1995 roku papież Jan Paweł II ogłosił ją świętą. Po ślubie zamieszkała na Lemberku i razem z mężem wspierała rozwój pobliskiego miasteczka Jablonné, gdzie ufundowali kościół oraz klasztory dominikańskie, powstałe też w Turnovie. Zdzisława wyróżniała się jak na owe czasy niezwykłą wrażliwością społeczną: opiekowała się ubogimi i chorymi, finansowo i osobiście wspierała klasztorny szpital i przytułek w Jablonném, a także zabiegała o powstanie szpitala przy klasztorze joannitów w Českim Dubie.

Jak zmieniali się właściciele zamku po średniowieczu?

W XV wieku, w czasie wojen husyckich, zamek często przechodził z rąk do rąk — panowali tu głównie przedstawiciele szlachty łużyckiej i saskiej. Stopniowo tracił surowy, wczesnogotycki charakter, ustępując miejsca przebudowom w duchu renesansu. Ta niestabilność własnościowa trwała aż do połowy XVII wieku.

Kiedy zamek zyskał dzisiejszy, barokowy wygląd?

Przełom nastąpił w 1647 roku, gdy dobra lemberskie nabył generał Jan Rudolf Breda, który postanowił odnowić podupadłą rezydencję. W latach 1660–1680, za rządów rodu Bredów, zamek przeszedł gruntowną przebudowę w stylu wczesnobarokowym — pracowali przy niej artyści i budowniczowie sprowadzeni z Włoch i Niderlandów. Powstało wówczas zamknięte dziedzińce ozdobione sztukaterią, kaplica Zesłania Ducha Świętego z figurami świętych niewiast i okazałym ołtarzem, a także reprezentacyjna sala pełna stiuków i fresków. To właśnie ten kształt zamek zachował w dużej mierze do dziś.

Co działo się z zamkiem od XVIII wieku?

W 1726 roku posiadłość przeszła w ręce rodu Gallasów, a później spokrewnionych z nimi Clam-Gallasów, którzy pozostali właścicielami aż do 1945 roku. Od połowy XVIII stulecia nie przeprowadzano już żadnych większych przebudów — kolejni właściciele skupiali się głównie na bieżącej konserwacji i drobnych naprawach, dzięki czemu barokowa forma zamku przetrwała w niemal niezmienionym kształcie.

Co warto zobaczyć na miejscu dzisiaj?

Zwiedzający mogą dziś podziwiać wnętrza noszące ślady kilku stuleci historii — od średniowiecznej wieży, przez renesansowe fragmenty, po bogato zdobione barokowe sale i kaplicę związaną z kultem świętej Zdzisławy. Zamek figuruje na liście zabytków narodowych Republiki Czeskiej, co potwierdza jego wyjątkową wartość historyczną i architektoniczną, a bliskość Jablonné v Podještědí czyni go łatwym celem wycieczki po Górach Łużyckich.

Najczęstsze pytania

Kto zbudował zamek w Lemberku? Warownię założył w połowie XIII wieku rycerz Havel z Markvartic, dworzanin królów Wacława I i Przemysła Otakara II.

Dlaczego zamek kojarzony jest ze świętą Zdzisławą? Była żoną założyciela i mieszkała na Lemberku, angażując się w pomoc ubogim i chorym; w 1995 roku Jan Paweł II ogłosił ją świętą.

Kiedy zamek zyskał barokowy wygląd? Przebudowę w latach 1660–1680 przeprowadził ród Bredów, sprowadzając artystów z Włoch i Niderlandów, którzy stworzyli m.in. kaplicę i reprezentacyjną salę ze stiukami.

Kto władał zamkiem najdłużej? Od 1726 do 1945 roku posiadłość należała do rodu Gallasów, a później Clam-Gallasów.

Czy zamek w Lemberku można dziś zwiedzać? Tak, obiekt jest udostępniony jako zabytek narodowy, prezentujący wnętrza i historię związaną ze świętą Zdzisławą oraz kolejnymi właścicielami.