Zámek Svobodné Hamry

Zámek Svobodné Hamry stoi na południowym skraju osady Svobodné Hamry, dziś części gminy Vysočina w powiecie chrudimskim, tuż przy Dřevíkově. To niewielka, sielska budowla, która przetrwała ponad cztery wieki zmian właścicieli, funkcji i stylów architektonicznych – od żelaznych hamerni po muzeum architektury ludowej.

Jak powstał zamek?

Historia miejsca sięga XV wieku, kiedy stała tu drewniano-kamienna forteca zwana Odranec. Na początku XVII wieku rodzina Sobków z Kornic wybudowała w tym miejscu skromny, późnorenesansowy dworek obronny, związany z działającymi w okolicy hamerniami żelaza – od nich osada wzięła swoją nazwę. Obecny zamek wznieśli na początku XVIII wieku, korzystając z zachowanego renesansowego układu budowli z XVI stulecia, na zlecenie Václava Josefa Kapouna ze Svojkova. Budynek zachował prostokątny, dwupiętrowy plan, a na pierwszym piętrze urządzono niegdyś kaplicę.

Co się z nim działo później?

W 1896 roku zamek strawił pożar. Odbudowano go w stylu pseudobarokowym, co w dużej mierze ukształtowało wygląd budowli, jaki możemy oglądać dziś. Ważny rozdział w historii miejsca zaczął się w 1862 roku, gdy właścicielem stał się czeski architekt i budowniczy Jan Nevole (1812–1903). Mieszkał tu od 1863 roku aż do śmierci, zarządzając jednocześnie rozległym majątkiem należącym do zamku. Za jego czasów Svobodné Hamry stały się swoistym centrum kulturalnym o wyraźnie patriotycznym charakterze – gościł tu między innymi František Alexandr Zach, prawnik, teoretyk wojskowości i panslawista, który doszedł do rangi generała w armii serbskiej.

W latach 70. XX wieku zamek przeszedł remont, a w latach 1982–1996 mieściło się w nim muzeum architektury ludowej i budownictwa technicznego – instytucja, która dziś działa jako Museum in Nature Vysočina z siedzibą w Hlinsku. Od 1958 roku budynek, wraz ze stojącą przy nim figurą św. Jana Nepomucena, jest chroniony jako nieruchomy zabytek kultury Republiki Czeskiej.

Co zobaczysz na miejscu?

Zamek prezentuje się jako zwarta, dwupiętrowa budowla o prostokątnym planie, bez wielkiej pompy typowej dla rezydencji magnackich – to raczej elegancki wiejski dworek niż monumentalna forteca. Charakterystyczny pseudobarokowy wystrój elewacji to spuścizna odbudowy po pożarze z końca XIX wieku. Przy zamku stoi wspomniana figura św. Jana Nepomucena, objęta tą samą ochroną konserwatorską co sam budynek.

Jak dotrzeć i kiedy przyjechać?

Svobodné Hamry leżą w krainie Vysočina, w spokojnej, mocno zalesionej części powiatu chrudimskiego, w bezpośrednim sąsiedztwie Dřevíkova. To dobry punkt na trasie wycieczek pieszych i rowerowych po wschodnich Czechach, z dala od tłumów odwiedzających większe zamki regionu. Najlepiej zaplanować wizytę w ciepłej połowie roku – wiosną i latem okoliczne szlaki i lasy są najbardziej dostępne, a krajobraz Vysočiny prezentuje się najkorzystniej.

Najczęstsze pytania

Czy zamek Svobodné Hamry jest otwarty dla turystów? Budynek ma status zabytku, jednak zakres bieżącej dostępności do wnętrz warto zawczasu zweryfikować lokalnie – obiekt nie jest dużą, masowo odwiedzaną atrakcją, a jego funkcja zmieniała się na przestrzeni dekad.

Skąd wzięła się nazwa Svobodné Hamry? Nazwa odnosi się do hamerni – kuźni przerabiających żelazo, które działały w tej okolicy od czasów, gdy w XVII wieku rodzina Sobków wzniosła tu swój dworek obronny.

Co szczególnego łączy zamek z osobą Jana Nevole? Jan Nevole, architekt i budowniczy, był właścicielem zamku od 1862 roku do śmierci w 1903 roku i uczynił z niego lokalne centrum życia kulturalnego o patriotycznym charakterze.

Czy w zamku działało muzeum? Tak, w latach 1982–1996 budynek był siedzibą muzeum architektury ludowej i budownictwa technicznego, którego zbiory kontynuuje dziś Museum in Nature Vysočina w Hlinsku.