Zámek Horní Domaslavice

Zámek Horní Domaslavice to dziś już nieistniejąca rezydencja szlachecka, której ostatnie ślady można odnaleźć na zboczu nad prawym brzegiem rzeki Lučiny w Domasławicach Górnych, w powiecie Frydek-Mistek na Śląsku Morawskim. Choć sam budynek zniknął z krajobrazu w połowie XX wieku, miejsce po nim wciąż przyciąga osoby zainteresowane historią regionu i pozostaje punktem na trasach wycieczkowych po okolicy.

Jak dotrzeć?

Domasławice Górne leżą w regionie Beskidów, niedaleko zapory na Lučinie, w łatwym zasięgu z Frydka-Mistku i Czeskiego Cieszyna. Miejsce dawnego zamku znajduje się na północnym skraju wsi, na zboczu w pobliżu jednego z gospodarstw, i jest dostępne pieszo lub rowerem lokalnymi drogami. Po okolicy prowadzi ścieżka edukacyjna okrążająca zachowaną kaplicę, co ułatwia zwiedzającym odnalezienie właściwego miejsca mimo braku samego budynku.

Co zobaczysz?

Historia miejsca sięga średniowiecza — już w 1485 roku jako właściciela wsi wymieniano niejakiego Smila z Domasławic, a w 1494 roku majątek przeszedł w ręce Jiříego Markovskiego z Žebrača. W 1564 roku dobra nabył Zikmund Tluk z Tošanovic, a w 1654 roku na terenie posiadłości wzniesiono kaplicę, poświęconą później świętej Annie — to właśnie ona jako jedyna przetrwała do dziś w niemal niezmienionej formie. Kolejni właściciele, Gottfried Rudolf Tluk i Jiří Harrasovský, utrzymywali majątek przez pierwszą połowę XVIII wieku; Harrasovský ufundował także pobliski kościół świętego Jakuba.

Przełomowy moment nastąpił w 1782 roku, gdy posiadłość kupił František Josef Grohmann. To on przebudował starszą siedzibę w dwupiętrowy zamek w stylu empirowym, wykorzystując do budowy kamień wydobywany tuż obok. Po zakończeniu prac niewielki kamieniołom stopniowo wypełnił się wodą, tworząc jezioro znane dziś jako Mořské oko — według miejscowej legendy podczas prac natrafiono na źródło słonej wody, stąd ta nietypowa nazwa. Zamek zmieniał później właścicieli kilkukrotnie: w 1825 roku należał do Mořica Gastheimba, w 1838 roku do Johanna Gotfrieda Tschammera, a od 1889 roku do barona Johanna Emanuela Mattencloita, który z powodu długów musiał wyprzedawać część majątku, zdążył jednak przebudować dach i dodać drewnianą werandę przed wejściem. W kolejnych dekadach XX wieku posiadłość trafiała w ręce coraz mniej zamożnych właścicieli — w 1923 roku Rudolfa Kirchofa, a potem budowniczego Josefa Pilca, aż w 1933 roku odkupili ją wspólnie z żonami Antonín Vavruš i František Zavadil.

Budynek był prostokątną budowlą o wymiarach około 29 na 14,5 metra, z dobudowaną werandą o wymiarach 8 na 4 metry, mieszczącą dwie kondygnacje mieszkalne oraz poddasze. Grube na 90 centymetrów ściany parteru i cieńsze, 60-centymetrowe ściany piętra wskazują, że u podstaw zamku leżała dawna, jednopiętrowa siedziba obronna. Narożniki wzmacniały cztery masywne przypory sięgające aż po drugie piętro, a całość przykrywał dach mansardowy z blaszanym orynnowaniem i dwoma kominami. Fasada liczyła sześć osi od strony dłuższego boku i trzy od strony krótszego, a piętra rozdzielał skromny gzyms.

Los zamku przesądziło zaniedbanie w okresie powojennym. 22 czerwca 1961 roku zawalił się dach budynku, a gminna rada zwróciła się o zdjęcie ochrony konserwatorskiej, na co uzyskała zgodę. Latem 1964 roku zamek został rozebrany. Do dziś na miejscu stoi jedynie masywny filar podpierający dawny narożnik budowli — reszta terenu dawnego zamku i dziedzińca porosła lasem i samosiejkami. W promieniu kilkuset metrów zachowały się także groby i pomniki dawnych właścicielskich rodów, świadectwo długiej historii majątku.

Kiedy przyjechać?

Teren dawnego zamku najlepiej zwiedzać wiosną i latem, gdy roślinność nie utrudnia jeszcze dostępu do pozostałości i pobliskiego jeziora Mořské oko. Spacer po ścieżce edukacyjnej wokół kaplicy świętej Anny to dobra okazja, by połączyć zwiedzanie z odpoczynkiem nad wodą w cieplejszych miesiącach.

Najczęstsze pytania

Czy zamek w Domasławicach Górnych można dziś zwiedzić? Samego budynku już nie ma — został rozebrany w 1964 roku. Zachował się jedynie masywny filar narożny oraz teren dawnego dziedzińca, dziś porośnięty lasem.

Co przetrwało z dawnej posiadłości? Oryginalnym elementem, który przetrwał w niemal niezmienionej formie, jest kaplica świętej Anny z 1654 roku, otoczona ścieżką edukacyjną.

Skąd wzięła się nazwa jeziora Mořské oko? Jezioro powstało w miejscu kamieniołomu, z którego czerpano kamień do przebudowy zamku w XVIII wieku. Legenda mówi, że podczas prac natrafiono na źródło słonej wody.

Dlaczego zamek został rozebrany? Po zawaleniu się dachu w 1961 roku budynek uznano za zbyt zniszczony, by go ratować, a gmina wystąpiła o zdjęcie ochrony konserwatorskiej — rozbiórkę przeprowadzono latem 1964 roku.