Zamek Grabstejn

Zamek Grabstejn (czes. Grabštejn) wznosi się w północnych Czechach, nad brzegiem Nysy Łużyckiej, tuż przy miejscowości Hrádek nad Nisou, w kraju libereckim. To jedna z lepiej zachowanych rezydencji regionu, łącząca średniowieczne mury obronne z renesansowym przepychem.

Jak zaczęła się historia zamku?

Pierwsza wzmianka o twierdzy pochodzi z 1286 roku - dokument wymienia jako właściciela Otę II, purkrabiego z rodu Donínów. Gdy król Przemysł Otakar II odebrał zamek dotychczasowemu, nieznanemu z imienia szlachcicowi, przekazał go właśnie Donínom, którzy władali Grabštejnem przez kolejne pokolenia.

Kto zmienił oblicze zamku?

Przełom nastąpił w 1562 roku, gdy zadłużone dobra kupił Jiří Mehl ze Střelic - doktor praw, cesarski radca dworu i wicekanclerz Królestwa Czeskiego. Dwa lata później zlecił gruntowną przebudowę gotyckiej twierdzy na okazałą renesansową rezydencję. Prace trwały do 1569 roku i to właśnie wtedy powstała najcenniejsza część zamku - kaplica św. Barbary.

Czym wyróżnia się kaplica św. Barbary?

Kaplica istniała na Grabštejnie już wcześniej - wzmianki o niej pochodzą z lat 1387, 1391 i 1393 - ale renesansowa przebudowa z lat 1564-1569 dała jej dzisiejszy, bogaty wystrój. Święta Barbara była patronką górników pracujących w okolicznych dobrach, dlatego jej kult miał dla właścicieli szczególne znaczenie. Malowidła pokrywające ściany i sklepienie przypisuje się Heinrichowi Bocksbergerowi, a całość uznawana jest za jeden z cenniejszych przykładów renesansu i wczesnego manieryzmu zachowanych w Czechach.

Co działo się z zamkiem po Mehlu?

Mehl nie zdołał utrzymać majątku - w 1586 roku musiał sprzedać Grabštejn swojemu przyjacielowi, Ferdynandowi Hoffmannowi z Grünenbühlu. Kolejna istotna zmiana nastąpiła w 1704 roku, gdy dobra kupił ród Gallasów i włączył je do swoich rozległych posiadłości w północnych Czechach. Później majątek przeszedł na spokrewnioną linię Clam-Gallasów, którzy zarządzali Grabštejnem aż do XX wieku. Ostatnim męskim potomkiem rodu był František Clam-Gallas - po jego śmierci w 1930 roku cały majątek odziedziczyło siedem jego córek.

Gdzie leży zamek i co warto wiedzieć o okolicy?

Grabstejn stoi na wzniesieniu nad Nysą Łużycką, w bliskim sąsiedztwie Hrádku nad Nisou, przy granicy z Polską i Niemcami. Współrzędne geograficzne zamku to 50.846125, 14.876189. Lokalizacja na styku trzech krajów sprawiła, że przez wieki obiekt był świadkiem zmieniających się wpływów politycznych i kulturowych regionu.

Najczęstsze pytania

Gdzie znajduje się zamek Grabstejn? W północnej części Czech, w kraju libereckim, nad Nysą Łużycką, niedaleko miasta Hrádek nad Nisou.

Kto zbudował kaplicę św. Barbary? Kaplica istniała już w XIV wieku, ale swój obecny, bogaty wygląd zyskała podczas przebudowy zleconej przez Jiřího Mehla ze Střelic w latach 1564-1569.

Dlaczego patronką kaplicy jest św. Barbara? Ponieważ była opiekunką górników pracujących w dobrach należących do zamku - stąd wybór jej kultu przy przebudowie rezydencji.

Kto był ostatnim prywatnym właścicielem zamku? Rodzina Clam-Gallasów, spokrewniona z Gallasami, którzy kupili Grabštejn w 1704 roku. Po śmierci Františka Clam-Gallasa w 1930 roku majątek przeszedł na jego siedem córek.