Zámek Dolní Rožínka

Zamek w Dolní Rožínce to klasycystyczno-renesansowa rezydencja w sercu wsi na Wysoczyźnie Czesko-Morawskiej, w powiecie Žďár nad Sázavou. Choć dziś budynek pełni funkcje szkoły i urzędu, jego historia sięga średniowiecznej warowni i wiąże się z dwoma możnymi rodami – Pernštejnami i Mitrovskimi.

Skąd wzięła się rezydencja w Dolní Rožínce?

Sama wieś jest wzmiankowana już w 1353 roku, a w 1459 roku po raz pierwszy pojawia się w źródłach miejscowa tvrz – obronna siedziba rycerska. W latach 1503–1589 majątek należał do rodu Pernštejnów, którzy pod koniec XVI wieku przebudowali dawną warownię w renesansowy zamek. Nowa budowla otrzymała dwukondygnacyjną, dwupiętrową bryłę na planie czworoboku z narożnymi wieżami – układ, który w dużej mierze przetrwał do dziś.

Jak zmieniali go Mitrovští?

W 1731 roku dobra przeszły w ręce rodu Mitrovskich. Największą przebudowę zamek zawdzięcza hrabiemu Janowi Nepomukowi Mitrovskiemu z Mitrovic i Nemyšle, który w latach 1781–1799 dobudował drugie piętro i klasycystycznie przekształcił zabudowania wokół dziedzińca. To on założył też przylegający do zamku park w stylu angielskim.

Co wydarzyło się w 1808 roku?

W 1808 roku zamek strawił pożar. Odbudował go syn Jana Nepomuka, hrabia Vilém Mitrovský, nadając budowli obecny, dwupiętrowy kształt na planie czworoboku z czterema skrzydłami. Charakterystycznym elementem bryły pozostaje barokowa wieża.

Do czego służy zamek dzisiaj?

Obecnie w budynku mieści się miejscowa szkoła podstawowa, urząd gminy oraz biblioteka. Zamek jest chroniony jako zabytek kultury Republiki Czeskiej, ale sam gmach – jako czynny obiekt użyteczności publicznej – nie jest udostępniony do zwiedzania od środka. Turyści mogą za to obejrzeć bryłę budynku z zewnątrz oraz przejść się po sąsiadującym z nim parku.

Co kryje park Templ?

Na wschód od wsi zachował się fragment dawnego założenia parkowego zwanego Templ. Stoi tam kaplica pełniąca funkcję grobowca rodu Mitrovskich oraz obelisk w stylu empirowym, pochodzący z przełomu XVIII i XIX wieku – ślady tej samej epoki, w której hrabia Jan Nepomuk kształtował otoczenie zamku.

Czym jest „zamek” Draxmoor?

W Dolní Rožínce działa jeszcze jeden obiekt bywający nazywanym zamkiem – Strašidelný zámek Draxmoor. To XVI-wieczny budynek dawnego browaru zamkowego, wykorzystywany później jako spichlerz, który do czasu nacjonalizacji należał do rodu Mitrovskich. Grożąca mu rozbiórka nie doszła do skutku – od 2005 roku mieści się tu komercyjna atrakcja turystyczna: ekspozycja typu „haunted house” rozłożona na trzech piętrach i w części piwnic, poprzedzona seansem w kinie 3D. W lipcu i sierpniu w piątki organizowane są łagodniejsze, rodzinne przejścia z większym oświetleniem, bez aktorów wcielających się w straszące postacie – z myślą o mniejszych i bardziej wrażliwych dzieciach.

Co jeszcze warto wiedzieć o okolicy?

Dolní Rožínka to również siedziba czeskiego przemysłu uranowego – od 1966 roku działa tu przedsiębiorstwo Uranové doly Dolní Rožínka (dziś zakład GEAM państwowej spółki DIAMO), obsługujące złoże rudy uranu Rožná-Olší obejmujące teren kilku okolicznych miejscowości. To ciekawostka przemysłowa, niezwiązana bezpośrednio z samym zamkiem, ale charakterystyczna dla tej części Wysoczyzny Czesko-Morawskiej.

Najczęstsze pytania

Czy zamek w Dolní Rožínce można zwiedzać od środka? Nie – budynek zajmuje szkoła podstawowa, urząd gminy i biblioteka, więc wnętrza nie są udostępnione turystom. Można obejrzeć bryłę z zewnątrz i przejść się po okolicznym parku.

Kto zbudował zamek? Renesansową budowlę wzniesiono pod koniec XVI wieku z inicjatywy rodu Pernštejnów, na miejscu tvrzy wzmiankowanej od 1459 roku. Obecny kształt nadali mu Mitrovští po przebudowach w latach 1781–1799 i odbudowie po pożarze z 1808 roku.

Czym różni się zamek od „zamku” Draxmoor? To dwa odrębne budynki tego samego dawnego założenia dworskiego. Właściwy zamek to dawna rezydencja rodowa, dziś siedziba szkoły i urzędu. Draxmoor to dawny browar/spichlerz przy zamku, od 2005 roku funkcjonujący jako płatna atrakcja typu straszący dom.

Co warto zobaczyć w okolicy zamku? Park Templ na wschód od wsi z kaplicą-grobowcem rodu Mitrovskich i empirowym obeliskiem to naturalne uzupełnienie wizyty w Dolní Rožínce.