World Wars memorial in Kyjov

Pomnik ofiar wojen światowych w Kyjovie stoi na Náměstí Hrdinů (placu Bohaterów) w Kyjovie, w niewielkim parku przed budynkiem tamtejszego gimnazjum. To jeden z tych pomników, które w wielu czeskich i morawskich miastach powstawały tuż po odzyskaniu niepodległości w 1918 roku — a Kyjov nie był tu wyjątkiem.

Kiedy powstał pomnik i komu był poświęcony?

Pomnik odsłonięto w 1924 roku, podczas obchodów 28 października — rocznicy powstania Czechosłowacji. Nazwano go „Pomníkem svobody", czyli Pomnikiem Wolności. Pierwotny napis na cokole ograniczał się do dat „1914–1918", jasno wskazując, że monument miał upamiętniać ofiary I wojny światowej i drogę do niepodległości, jaką Czesi i Słowacy przeszli dzięki udziałowi w ruchu oporu poza granicami kraju. W latach 20. XX wieku takie pomniki wolności stawiano w wielu miastach regionu — łączyły żałobę po poległych z dumą z nowo odzyskanej państwowości.

Co zmieniło się po drugiej wojnie światowej?

Po zakończeniu II wojny światowej pomnik uzupełniono o dodatkową tablicę. Napis na niej brzmi: „Obětem II. světové války, 1939–1945 a rumunským osvoboditelům města" — czyli „Ofiarom II wojny światowej, 1939–1945, oraz rumuńskim wyzwolicielom miasta". To szczegół, który wyróżnia kyjovski pomnik na tle wielu innych czeskich monumentów wojennych z tego okresu: zamiast (albo obok) standardowego w powojennej Czechosłowacji odwołania do Armii Czerwonej, tablica wprost wskazuje na udział wojsk rumuńskich w wyzwalaniu miasta. Rumuńska armia, walcząca u boku wojsk sowieckich, rzeczywiście brała udział w działaniach na terenie Moraw w 1945 roku, więc taka wzmianka nie jest przypadkowa — odzwierciedla konkretny epizod lokalnej historii wojennej.

Jak wygląda pomnik i gdzie go szukać?

Monument znajduje się w parkowej części placu, tuż przy gmachu gimnazjum — to jeden z centralnych punktów miasta, łatwy do połączenia ze spacerem po historycznym centrum Kyjova. Sama forma pomnika nawiązuje do typowych dla lat 20. XX wieku kompozycji: cokół z inskrypcjami, wokół którego z czasem dobudowano kolejną warstwę pamięci — najpierw o ofiarach Wielkiej Wojny, potem o ofiarach kolejnego konfliktu.

Dlaczego warto się zatrzymać przy tym miejscu?

Pomnik w Kyjovie to przykład tego, jak lokalna pamięć historyczna bywa warstwowa — jeden obiekt, dwie wojny, dwa różne konteksty polityczne, w których go odsłaniano i uzupełniano. Dla osób interesujących się historią Czechosłowacji międzywojennej i losami Moraw w 1945 roku to konkretne, namacalne świadectwo, a nie tylko ogólnikowa tablica pamiątkowa.

Najczęstsze pytania

Jak nazywa się pomnik w Kyjovie? Pierwotnie nosił nazwę „Pomník svobody" (Pomnik Wolności); dziś funkcjonuje też jako pomnik ofiar obu wojen światowych.

Kiedy odsłonięto pomnik? W 1924 roku, w rocznicę powstania Czechosłowacji (28 października).

Gdzie dokładnie stoi pomnik? Na Náměstí Hrdinů w Kyjovie, w parku przed budynkiem gimnazjum.

Jakie napisy znajdują się na pomniku? Oryginalny napis „1914–1918" oraz późniejsza tablica poświęcona ofiarom II wojny światowej (1939–1945) i rumuńskim wyzwolicielom miasta.

Czy pomnik dotyczy tylko I wojny światowej? Nie — pierwotnie upamiętniał ofiary I wojny światowej i odzyskaną niepodległość, po 1945 roku rozszerzono go o pamięć ofiar II wojny światowej.