World War II memorial in Jablunkov

Pomnik ofiar II wojny światowej w Jabłonkowie stoi w centrum miasta, w niewielkim parku między budynkiem urzędu miejskiego a domem kultury. To jedno z kilku miejsc pamięci w Jabłonkowie przypominających o latach niemieckiej okupacji i lokalnym ruchu oporu — obok niego w mieście zachowały się też odrębne tablice poświęcone ofiarom pacyfikacji oraz społeczności żydowskiej.

Gdzie dokładnie znajduje się pomnik?

Pomnik stoi w parku miejskim w centrum Jabłonkowa, pomiędzy siedzibą urzędu miasta a budynkiem domu kultury — a więc w miejscu, które od dekad pełni funkcję głównej przestrzeni publicznej miasteczka. Jabłonków leży w regionie Śląska Cieszyńskiego, na obszarze historycznie spornego Zaolzia, przyłączonym do Polski jesienią 1938 roku, a od września 1939 roku aż do 1945 roku znajdującym się pod okupacją niemiecką.

Kiedy powstał pomnik i komu jest poświęcony?

Sam pomnik wzniesiono w 1986 roku jako hołd dla ofiar antyfaszystowskiego ruchu oporu w regionie. Tablicę z nazwiskami ofiar dodano kilkanaście lat później — jej uroczyste odsłonięcie odbyło się 1 września 1999 roku, w symbolicznej rocznicy wybuchu II wojny światowej.

Co jeszcze upamiętnia to miejsce?

W 2004 roku do pomnika dołączono kolejną tablicę pamiątkową — poświęconą żydowskim mieszkańcom Jabłonkowa. Przed wojną społeczność żydowska miasteczka liczyła około 80 osób; większość z nich zginęła w niemieckich obozach zagłady, przede wszystkim w Auschwitz i Treblince. W ten sposób pomnik z biegiem lat przekształcił się w miejsce pamięci obejmujące różne grupy ofiar wojny — uczestników ruchu oporu oraz lokalną społeczność żydowską.

Dlaczego Jabłonków ma tyle miejsc pamięci z okresu wojny?

Jabłonków, leżący przy granicznym szlaku przez Bramę Jabłonkowską, wielokrotnie zmieniał przynależność państwową w XX wieku, a lata 1938–1945 należały do najtrudniejszych w jego historii. Oprócz opisywanego pomnika w mieście zachowały się m.in. tablica upamiętniająca 12 osób rozstrzelanych przez niemiecką Sicherheitsdienst w kwietniu 1945 roku na cmentarzu żydowskim (w ramach akcji pacyfikacyjnej związanej z Istebną), a także tablica poświęcona T.G. Masarykowi, kilkukrotnie przeformułowywana w zależności od okresu politycznego. Świadczy to o tym, jak głęboko wojna odcisnęła się na niewielkiej społeczności przygranicznego miasteczka.

Co warto zobaczyć w okolicy?

Pomnik znajduje się w samym centrum Jabłonkowa, więc spacer po okolicznym parku łatwo połączyć ze zwiedzaniem rynku i zabudowy miasteczka. W pobliżu, w Jabłonkowskim Arboretum nad Olzą, stoi inny powojenny pomnik — poświęcony 80 członkom organizacji Humanita zamordowanym przez Niemców — co pokazuje, że temat okupacji jest w Jabłonkowie upamiętniony w kilku miejscach jednocześnie.

Najczęstsze pytania

Kiedy powstał pomnik ofiar II wojny światowej w Jabłonkowie? Sam pomnik wzniesiono w 1986 roku, a tablicę z nazwiskami ofiar odsłonięto 1 września 1999 roku.

Gdzie stoi pomnik? W parku miejskim w centrum Jabłonkowa, pomiędzy budynkiem urzędu miasta a domem kultury.

Komu poświęcony jest pomnik? Ofiarom antyfaszystowskiego ruchu oporu w regionie; od 2004 roku również żydowskim mieszkańcom Jabłonkowa zamordowanym podczas wojny.

Czy w Jabłonkowie są inne miejsca pamięci z tego okresu? Tak — w mieście znajdują się m.in. tablica upamiętniająca ofiary pacyfikacji z kwietnia 1945 roku, tablica społeczności żydowskiej oraz odrębny pomnik w Jabłonkowskim Arboretum poświęcony ofiarom organizacji Humanita.

Czy pomnik jest ogólnodostępny? Tak, znajduje się w otwartym parku miejskim w centrum Jabłonkowa i można go zobaczyć bez ograniczeń.