Windmill in Rozstání

Wiatrak w Rozstání, stojący w osadzie Baldovec należącej do gminy Rozstání w powiecie Prostějov, to jeden z niewielu zachowanych na Morawach młynów wietrznych typu holenderskiego. Baldovec leży około 2 km na północny zachód od Rozstání, wśród lasów Wyżyny Drahańskiej (Drahanská vrchovina), na wysokości około 565 m n.p.m. Budynek wraz z otaczającym go gospodarstwem wpisany jest do Centralnego Rejestru Zabytków Kultury Republiki Czeskiej.

Kto i kiedy zbudował wiatrak?

Młyn wzniósł w 1874 roku Antonín Zukal. Od początku był to młyn typu holenderskiego – murowana, okrągła wieża z obracaną górną częścią (czapą) niosącą skrzydła, ustawianą zgodnie z kierunkiem wiatru. Wieża ma około 11 metrów wysokości i 8,4 metra średnicy u podstawy, co czyni ją solidną, przysadzistą budowlą, wyraźnie odróżniającą się od okolicznej zabudowy zagrodowej.

Jak zmieniało się przeznaczenie młyna?

Młyn pracował jako obiekt napędzany siłą wiatru tylko do początku XX wieku. W 1904 roku ówczesny młynarz Rudolf Zukal przebudował napęd – zamiast wiatraka zamontowano silnik gazowy, a skrzydła zdemontowano. Mimo utraty pierwotnego napędu obiekt funkcjonował jako młyn aż do 1922 roku. W tym okresie młyn zmieniał właścicieli wyjątkowo często – do 1922 roku przewinęło się przez niego czternastu kolejnych gospodarzy, co świadczy o tym, jak trudno było utrzymać rentowność takiego gospodarstwa na uboczu wsi.

Co zostało z pierwotnego wyglądu?

Skrzydeł i mechanizmu wiatrowego już nie ma – zostały usunięte wraz z przebudową napędu na początku XX wieku i nigdy nie odtworzono ich w formie funkcjonalnej. Zachowała się natomiast sama wieża młyńska wraz z częścią zabudowań gospodarczych, co pozwala dziś rozpoznać w tym miejscu dawny wiatrak, mimo braku charakterystycznych skrzydeł. Bryła wieży, jej proporcje i lokalizacja pośród pól i lasów Drahańska pozostają najbardziej autentycznym elementem całego założenia.

Co można tu dziś robić?

Od 2011 roku dawny młyn pełni funkcję pensjonatu – budynek i teren dawnego gospodarstwa zostały zaadaptowane na potrzeby noclegowe, co jest dość typowym rozwiązaniem dla odległych od głównych szlaków, ale malowniczo położonych obiektów przemysłu wiejskiego na Wyżynie Drahańskiej. Odosobniona lokalizacja pośród lasów, z dala od zabudowy Rozstání, sprawia, że miejsce to bywa punktem wypadowym na piesze i rowerowe wycieczki po okolicznych wzniesieniach i lasach regionu.

Dlaczego warto tu zajrzeć?

Wiatraki holenderskiego typu należą do rzadszych zabytków techniki na Morawach – większość dawnych młynów wietrznych w regionie nie przetrwała do naszych czasów w rozpoznawalnej formie. Wiatrak w Baldovcu, mimo utraty skrzydeł, zachował bryłę i historyczny kontekst gospodarstwa młynarskiego, a jego wpis do rejestru zabytków potwierdza wartość historyczną obiektu.

Najczęstsze pytania

Czy wiatrak nadal ma skrzydła? Nie. Skrzydła i mechanizm wiatrowy usunięto w 1904 roku, gdy napęd zastąpiono silnikiem gazowym.

Kto i kiedy zbudował ten młyn? Wiatrak wzniósł Antonín Zukal w 1874 roku.

Czy młyn nadal działa? Nie jako młyn – funkcjonował do 1922 roku, a od 2011 roku budynek pełni funkcję pensjonatu.

Gdzie dokładnie się znajduje? W osadzie Baldovec, około 2 km na północny zachód od Rozstání, w powiecie Prostějov, na Wyżynie Drahańskiej, na wysokości około 565 m n.p.m.

Czy obiekt jest zabytkiem? Tak, wiatrak jest wpisany do Centralnego Rejestru Zabytków Kultury Republiki Czeskiej.