Mohyla Václava Peřiny w Kožichovicích

Mohyla Václava Peřiny to skromny pomnik ukryty w Lorenzových sadech, na terenie katastralnym Kožichovic pod Třebíčí. Upamiętnia pilota, który zginął tu w tragicznym wypadku podczas pokazu lotniczego w 1931 roku. Miejsce nie znajduje się przy głównych szlakach turystycznych, ale dla miłośników historii lotnictwa i lokalnych ciekawostek to nietypowy, klimatyczny przystanek na trasie po okolicach Třebíčy.

Co się tu wydarzyło?

6 września 1931 roku w Třebíči odbywał się dzień lotniczy — publiczny pokaz akrobacji powietrznych, który przyciągał tłumy widzów w całej ówczesnej Czechosłowacji. Podczas pokazu pilot Václav Peřina, lecący samolotem typu Aero A-18, wpadł w poślizg i z dużą prędkością uderzył w zbocze wzniesienia nad potokiem kożichovickim, w obrębie Lorenzových sadů. Maszyna eksplodowała i stanęła w płomieniach, a pilot zginął na miejscu około godziny 16:30. Wypadek wstrząsnął mieszkańcami regionu i szybko stał się jednym z symboli ryzyka, jakie niosło ze sobą wczesne lotnictwo sportowe.

Jak powstał pomnik?

Rok po katastrofie, w 1932 roku, w miejscu wypadku usypano kopiec — mohyłę, nazwaną od nazwiska pilota Mohyla Václava Peřiny. Miał on trwale oznaczyć miejsce tragedii i przypominać kolejnym pokoleniom o ofierze poniesionej w imię rozwoju lotnictwa. Na szczycie kopca umieszczono oryginalnie śmigło z rozbitego samolotu Peřiny jako namacalną pamiątkę po wydarzeniu. Śmigło to jednak z czasem skradziono, prawdopodobnie na złom lub jako trofeum, co było częstym losem podobnych metalowych elementów pomników w powojennych dekadach. W 1978 roku, w ramach renowacji miejsca pamięci, zainstalowano nowe, metalowe śmigło w miejsce oryginalnego.

Gdzie dokładnie znajduje się mohyła?

Pomnik stoi w Lorenzových sadech, na wzniesieniu nad potokiem przepływającym przez Kožichovice, tuż przy granicy katastralnej z Třebíčą. To ustronne miejsce, częściowo porośnięte drzewami, z dala od zabudowań i głównych dróg. Dotarcie do mohyły nie jest wygodne — prowadzi tam stroma, nieoznakowana ścieżka pod górę, a teren wokół pomnika w części należy do prywatnych właścicieli, co dodatkowo utrudnia swobodny dostęp turystom.

Dla kogo jest to miejsce?

Mohyla Václava Peřiny nie jest atrakcją nastawioną na masowy ruch turystyczny — to raczej miejsce pamięci odwiedzane przez pasjonatów historii lotnictwa, regionalistów i mieszkańców Třebíčy, którzy chcą poznać mniej znane epizody z dziejów swojego regionu. Jego wartość leży w autentyczności i bezpośrednim związku z konkretnym, udokumentowanym wydarzeniem sprzed niemal stu lat, a nie w rozbudowanej infrastrukturze czy oznakowaniu.

Najczęstsze pytania

Kim był Václav Peřina? Był pilotem, który zginął w wypadku lotniczym podczas pokazu akrobacji w Třebíči 6 września 1931 roku, gdy jego samolot Aero A-18 uderzył w zbocze nad potokiem w Lorenzových sadech.

Kiedy powstał pomnik? Mohyłę usypano w 1932 roku, rok po wypadku, na miejscu katastrofy.

Co znajduje się na szczycie mohyły? Metalowe śmigło — obecne pochodzi z 1978 roku i zastąpiło oryginalne, skradzione śmigło z rozbitego samolotu.

Czy łatwo dotrzeć do pomnika? Nie — dojście prowadzi stromą, niewygodną ścieżką pod górę, a część terenu wokół miejsca stanowi własność prywatną.

Gdzie dokładnie znajduje się mohyła? W Lorenzových sadech, na terenie katastralnym Kožichovic, nad potokiem kożichovickim, blisko granicy z Třebíčą.