socha plukovníka Švece

Socha plukovníka Švece to pomnik z piaskowca stojący w Tyršových sadech w Třebíči, poświęcony jednemu z najbardziej znanych dowódców czechosłowackich legionów w Rosji – Josefu Jiřímu Švecowi. Rzeźba przypomina postać silnie związaną z samą Třebíčą, gdzie Švec przed wojną pracował jako nauczyciel, oraz dramatyczne wydarzenia z końcówki I wojny światowej, które zakończyły jego życie.

Kim był Josef Jiří Švec?

Josef Jiří Švec urodził się 19 lipca 1883 roku w Čeňkovie koło Třešti. Zawodowo związał się z Třebíčą, gdzie pracował jako nauczyciel w tamtejszej szkole średniej. Był też aktywnym działaczem Sokoła, ruchu propagującego ideę harmonijnego rozwoju ciała i umysłu, popularnego wówczas w czeskim środowisku patriotycznym. Po wybuchu I wojny światowej odmówił służby w armii austro-węgierskiej i zaciągnął się do czechosłowackich legionów formujących się w Rosji, gdzie – dzięki swoim zdolnościom dowódczym – szybko awansował w hierarchii wojskowej.

Jak wyglądała jego droga w legionach?

W sierpniu 1918 roku Švec otrzymał stopień pułkownika. W połowie października tego samego roku objął dowództwo najpierw pułku, a następnie całej 1. dywizji legionów czechosłowackich w Rosji. Był to okres wyczerpującej wojny domowej, w której legioniści walczyli w warunkach skrajnego zmęczenia i coraz słabszej dyscypliny wojskowej.

Co wydarzyło się 25 października 1918 roku?

25 października 1918 roku, gdy wyczerpani i zniechęceni żołnierze odmówili wykonania jego rozkazów, Josef Jiří Švec popełnił samobójstwo, strzelając do siebie w wagonie sztabowym na stacji Aksakowo-Bielebiej w Rosji. Data ta – dzień przed ogłoszeniem niepodległości Czechosłowacji – uczyniła z niego jedną z najbardziej rozpoznawalnych postaci symbolizujących poświęcenie legionistów dla sprawy narodowej.

Kiedy i dlaczego postawiono pomnik w Třebíči?

Pomnik odsłonięto uroczyście 25 października 2008 roku w Tyršových sadech w Třebíči, w rocznicę śmierci pułkownika i blisko rocznicy powstania Czechosłowacji. Rzeźba z piaskowca powstała w szkole artystycznej w Světlé nad Sázavou, pod kierunkiem akademickiego rzeźbiarza Otakara Marcina. Monument był darem kraju Wysoczyna dla miasta Třebíč – gestem upamiętniającym legionistę, który zawodowo związał swoje życie właśnie z tym miastem, choć urodził się w pobliskim Čeňkovie.

Gdzie dokładnie stoi pomnik?

Rzeźba znajduje się w Tyršových sadech (parku Tyrša) w Třebíči – miejskim parku, który od dawna pełni funkcję przestrzeni pamięci i rekreacji jednocześnie. To spokojna lokalizacja, oddalona od głównego, historycznego centrum miasta wpisanego na listę UNESCO, ale łatwo dostępna dla osób zwiedzających Třebíč pieszo.

Co warto wiedzieć, planując wizytę?

Pomnik plukovníka Švece to miejsce dla osób zainteresowanych historią czechosłowackich legionów i losami I wojny światowej bardziej niż standardowy punkt na trasie turystycznej. Warto łączyć jego zwiedzanie ze spacerem po Tyršových sadech, a samą postać pułkownika warto kojarzyć z szerszym kontekstem historycznym – jego śmierć przypadła dosłownie na przededniu powstania niepodległej Czechosłowacji, co nadaje temu miejscu dodatkowy wymiar symboliczny.

Najczęstsze pytania

Kim był Josef Jiří Švec? Pułkownikiem czechosłowackich legionów w Rosji, wcześniej nauczycielem w Třebíči, urodzonym w 1883 roku w Čeňkovie koło Třešti.

Gdzie stoi pomnik? W Tyršových sadech (parku Tyrša) w Třebíči.

Kiedy odsłonięto pomnik? 25 października 2008 roku, w rocznicę śmierci pułkownika.

Kto jest autorem rzeźby? Uczniowie szkoły artystycznej w Světlé nad Sázavou, pod kierunkiem akademickiego rzeźbiarza Otakara Marcina.

Jak zginął Josef Jiří Švec? Popełnił samobójstwo 25 października 1918 roku, strzelając do siebie w wagonie sztabowym na stacji Aksakowo-Bielebiej w Rosji, po tym jak wyczerpani żołnierze odmówili posłuszeństwa.

Kto ufundował pomnik? Był to dar kraju Wysoczyna dla miasta Třebíč.