Twierdza Ham

Twierdza Ham to ruiny średniowiecznego zamku obronnego stojącego na skraju miasta Ham w departamencie Somme, w Pikardii. Budowla przez wieki zmieniała funkcję – z warownej rezydencji feudalnej stała się jedną z najpilniej strzeżonych więzień państwowych Francji, by na końcu obrócić się w gruzy podczas I wojny światowej.

Jak powstała twierdza w Ham?

Pierwotny zamek wznieśli w tym miejscu pierwsi hrabiowie Vermandois około 1052 roku, wykorzystując strategiczne położenie nad rzeką Somme, na granicy z Île-de-France. W XIII wieku budowlę odnowił Odon IV, a kolejną poważną przebudowę przeprowadził później Jan II Luksemburski-Ligny. Największy rozmach fortyfikacje zyskały w 1441 roku, kiedy Louis de Luxembourg-Saint-Pol, hrabia Saint-Pol i konstabl Ludwika XI, kazał wznieść monumentalną wieżę zwaną „grosse tour" lub „wieżą konstabla". Miała ona 33 metry średnicy, 33 metry wysokości i mury o grubości 11 metrów – jedna z najmasywniejszych konstrukcji obronnych średniowiecznej Francji.

Twierdza wielokrotnie przechodziła oblężenia, w tym atak wojsk Filipa II Hiszpańskiego w 1557 roku. Za panowania Henryka IV Ham został włączony do domeny królewskiej, a w końcu XVII wieku fortyfikacje zmodernizował sam Vauban, słynny inżynier wojskowy Ludwika XIV.

Co zobaczysz na miejscu dzisiaj?

Po zniszczeniach z 1917 roku – niemieckie wojska wysadziły fortecę w powietrze 19 marca, wycofując się z regionu – z monumentalnej budowli pozostały malownicze ruiny. Widoczne są fragmenty murów obronnych i pozostałości słynnej wieży konstabla, które dają wyobrażenie o skali dawnej konstrukcji. Miasto Ham zadbało o zabezpieczenie i udostępnienie ruin do zwiedzania, a okolice zamku bywają otwierane bezpłatnie podczas lokalnych wydarzeń kulturalnych, takich jak wiosenne dni dziedzictwa organizowane przez departament Somme. Od 1965 roku ruiny mają status zabytku chronionego prawem francuskim.

Kim byli więźniowie twierdzy?

Od XVIII do XIX wieku Ham funkcjonował jako więzienie stanowe, gdzie osadzano osoby o dużym znaczeniu politycznym. W kwietniu 1795 roku, podczas represji termidoriańskich, zamknięto tu kilkunastu Montagnardów, w tym działacza Chaslesa. Wśród najsłynniejszych więźniów byli Mirabeau oraz markiz de Sade. Najbardziej znanym epizodem w historii twierdzy pozostaje jednak spektakularna ucieczka Ludwika Napoleona Bonaparte, przyszłego cesarza Napoleona III, który zbiegł z celi, zmieniając się w robotnika budowlanego – wydarzenie to do dziś przywoływane jest jako jedna z najbardziej brawurowych ucieczek więziennych XIX wieku.

Jak dotrzeć do Ham?

Ham leży w departamencie Somme, w regionie Hauts-de-France, w odległości niecałej godziny jazdy samochodem od Amiens i Saint-Quentin. Miasto ma własną stację kolejową z połączeniami regionalnymi, co czyni je wygodnym punktem wypadowym dla osób podróżujących pociągiem po północnej Francji. Ruiny twierdzy znajdują się w bliskiej odległości od centrum miasta, dzięki czemu można je łatwo połączyć ze zwiedzaniem samego Ham.

Kiedy przyjechać?

Najlepszym momentem na wizytę są wiosna i lato, gdy dni są długie, a teren wokół ruin łatwiej zwiedzać pieszo. Warto śledzić lokalny kalendarz wydarzeń departamentu Somme – niektóre dni dziedzictwa oferują bezpłatny wstęp i dodatkowe informacje przewodnickie na miejscu.

Najczęstsze pytania

Czy z twierdzy Ham zostało coś więcej niż ruiny? Tak, zachowały się fragmenty murów obronnych i resztki wielkiej wieży konstabla z XV wieku, choć sama budowla została poważnie zniszczona w 1917 roku.

Dlaczego twierdza Ham jest znana z ucieczek więźniów? Najsłynniejszym epizodem jest ucieczka Ludwika Napoleona Bonaparte, który w przebraniu robotnika opuścił celę – wydarzenie to na trwałe zapisało się w historii miejsca.

Kto zniszczył twierdzę? Fortecę wysadziły wycofujące się wojska niemieckie 19 marca 1917 roku, w trakcie I wojny światowej.

Czy wstęp na ruiny jest płatny? Dostępność bywa różna w zależności od terminu – warto sprawdzić aktualny harmonogram miasta Ham, ponieważ w wybrane dni organizowane są bezpłatne wizyty tematyczne.