Theatre on the Balustrade

Divadlo Na zábradlí (Theatre on the Balustrade) to praska scena, która na trwałe zapisała się w historii europejskiego teatru jako kolebka czechosłowackiego teatru absurdu i miejsce, gdzie swoje pierwsze kroki twórcze stawiał Václav Havel. Budynek leży w samym sercu Starego Miasta, przy niewielkiej uliczce prowadzącej od Anenskiego náměstí w stronę nabrzeża Wełtawy – to właśnie od tej uliczki teatr wziął swoją nazwę.

Jak powstało Divadlo Na zábradlí?

Scenę otworzono 9 grudnia 1958 roku. Miasto udostępniło przestrzeń czwórce artystów – Helenie Philippovej, Jiřímu Suchemu, Vladimírowi Vodičce i Ivanowi Vyskočilowi – którzy postanowili założyć pierwszą profesjonalną scenę tego typu w Pradze. Tego samego wieczoru odbyła się premiera przedstawienia „Kdyby tisíc klarinetů" („Gdyby tysiąc klarnetów"), które zapoczątkowało działalność teatru.

Dlaczego to miejsce kojarzy się z teatrem absurdu?

Po odejściu Suchego i Vyskočila, wynikającym z różnic artystycznych, kierownictwo objął w 1962 roku reżyser Jan Grossman. To właśnie pod jego wodzą Divadlo Na zábradlí zaczęło rozwijać rodzimą, czechosłowacką odmianę teatru absurdu – nurtu, który w tamtym czasie zdobywał popularność w całej Europie, a w Pradze zyskał lokalny, wyjątkowo polityczny wydźwięk.

Jaką rolę odegrał tu Václav Havel?

Przyszły dramaturg, dysydent i prezydent Czechosłowacji, a później Czech, Václav Havel, rozpoczynał w tym teatrze pracę jako pomocnik sceniczny. Z czasem awansował na stanowisko dramaturga i asystenta reżysera, co pozwoliło mu ściśle współpracować z Janem Grossmanem, który stał się dla niego ważnym mentorem twórczym. To właśnie na deskach Na zábradlí odbyły się prapremiery jego najważniejszych wczesnych sztuk – „Zahradní slavnost" („Ogrodowa uroczystość"), „Vyrozumění" („Powiadomienie") oraz „Ztížená možnost soustředění" („Utrudniona możliwość koncentracji"). Utwory te, łączące groteskę z krytyką języka biurokratycznego i totalitarnego myślenia, uczyniły z Havla jednego z czołowych dramaturgów swojego pokolenia.

Co wydarzyło się po 1968 roku?

Inwazja wojsk Układu Warszawskiego, która stłumiła reformatorski ruch Praskiej Wiosny, odbiła się także na losach teatru. W jej następstwie Jan Grossman i Václav Havel zostali zmuszeni do opuszczenia Divadla Na zábradlí z powodów politycznych – ich twórczość i otwarcie krytyczny ton wobec władzy stały się nie do zaakceptowania przez ówczesny reżim.

Dlaczego warto odwiedzić to miejsce dzisiaj?

Divadlo Na zábradlí to nie tylko punkt na mapie teatralnej Pragi, ale żywy pomnik historii kultury czeskiej drugiej połowy XX wieku – miejsce, w którym literatura, polityka i sztuka sceniczna splotły się w wyjątkowo intensywny sposób. Spacerując po Starym Mieście, warto zatrzymać się przy tej niepozornej, ukrytej w bocznej uliczce scenie, by uświadomić sobie, że to właśnie tutaj kształtował się głos jednego z najważniejszych intelektualistów Europy Środkowej.

Najczęstsze pytania

Kiedy otwarto Divadlo Na zábradlí? Teatr otworzono 9 grudnia 1958 roku, a jego pierwszym spektaklem było „Kdyby tisíc klarinetů".

Kto założył teatr? Założycielami byli Helena Philippová, Jiří Suchý, Vladimír Vodička i Ivan Vyskočil.

Jaki związek z tym miejscem miał Václav Havel? Havel pracował tu jako pomocnik sceniczny, potem dramaturg i asystent reżysera; premierowo wystawiono tu kilka jego wczesnych sztuk.

Skąd wzięła się nazwa teatru? Od niewielkiej uliczki „Na zábradlí" prowadzącej od Anenského náměstí w stronę Wełtawy, przy której znajduje się budynek.

Dlaczego Grossman i Havel odeszli z teatru? Zostali zmuszeni do odejścia w 1968 roku z powodów politycznych, po interwencji wojsk Układu Warszawskiego tłumiącej Praską Wiosnę.