main building of the National Theatre in Prague

Narodowy Teatr w Pradze (Národní divadlo) to główny gmach zespołu teatralnego stojący nad brzegiem Wełtawy, jeden z najważniejszych symboli czeskiego odrodzenia narodowego XIX wieku. Budynek nie powstał z inicjatywy władz, lecz jako projekt obywatelski — Czesi chcieli mieć własną, reprezentacyjną scenę, niezależną od niemieckojęzycznych teatrów działających wówczas w mieście.

Jak powstał pomysł na budowę teatru?

Myśl o wzniesieniu okazałego gmachu teatralnego pojawiła się już jesienią 1844 roku, jednak dopiero w kwietniu 1851 roku powołane Towarzystwo Założenia Czeskiego Teatru Narodowego w Pradze ogłosiło publiczną zbiórkę na ten cel. Gdy wiedeński rząd odmówił dofinansowania inwestycji, organizatorzy zwrócili się bezpośrednio do społeczeństwa. Na budowę złożyli się Czesi z każdej warstwy społecznej, od najuboższych mieszkańców wsi po zamożnych mieszczan, a wśród darczyńców znalazł się nawet cesarz austro-węgierski. Ta oddolna zbiórka sprawiła, że teatr od początku traktowany był jako wspólne dzieło narodu, a nie zwykła instytucja kulturalna.

Kto zaprojektował budynek i w jakim stylu?

Za projekt architektoniczny odpowiadał czeski architekt Josef Zítek, a gmach uznawany jest za jeden z najwybitniejszych przykładów neorenesansu w Europie Środkowej. Prace budowlane ruszyły w 1865 roku i trwały aż szesnaście lat — teatr otwarto uroczyście w 1881 roku. Fasadę budynku flankują dwie wieże schodowe, na których szczytach umieszczono trójkonne rydwany z posągami Nike, greckiej bogini zwycięstwa. Na poziomie parteru pięć arkadowych łuków prowadzi do głównego wejścia, nadając bryle monumentalny, świątynny charakter.

Co znajduje się we wnętrzu?

Wnętrze teatru utrzymane jest w złoto-karmazynowej kolorystyce, z rzędami balkonów otaczających widownię. Sufit zdobią malowidła autorstwa Františka Ženíška, przedstawiające alegorię sztuki i przebudzenia narodowego. Jednym z najbardziej rozpoznawalnych elementów wyposażenia jest kurtyna główna zaprojektowana przez Vojtěcha Hynaisa, uważana za jedno z najsłynniejszych pojedynczych dzieł sztuki w całym budynku.

Dlaczego teatr otwierano dwukrotnie?

Wkrótce po pierwszym otwarciu w 1881 roku w budynku wybuchł pożar, który poważnie uszkodził konstrukcję. Odbudowa stała się kolejnym powodem do narodowej mobilizacji — fundusze na naprawę zebrano w rekordowo krótkim czasie. Teatr ponownie otwarto w 1883 roku przedstawieniem opery „Libuše” Bedřicha Smetany, dokładnie sto lat przed kolejną, symboliczną reinauguracją sceny w 1983 roku.

Czym wyróżniał się technicznie ten gmach?

Narodowy Teatr w Pradze należał do pierwszych budynków teatralnych w Europie oświetlonych elektrycznie. Instalację elektryczną wprowadzono po wspomnianym pożarze, a jej wykonawcą była firma Františka Křižíka, czeskiego pioniera elektrotechniki. To rozwiązanie stawiało praski teatr w gronie najnowocześniejszych scen ówczesnego kontynentu.

Najczęstsze pytania

Kto zaprojektował Narodowy Teatr w Pradze? Budynek zaprojektował architekt Josef Zítek w stylu neorenesansowym.

Kiedy zbudowano teatr? Budowę prowadzono w latach 1865–1881, a po pożarze odbudowano go do 1883 roku.

Skąd pochodziły pieniądze na budowę? Ze zbiórki publicznej wśród Czechów wszystkich warstw społecznych, wspieranej też przez cesarza austro-węgierskiego.

Co przedstawia kurtyna główna? Kurtynę zaprojektował Vojtěch Hynais, a jej motyw nawiązuje do idei narodowego odrodzenia poprzez sztukę.