Synagogue in Volyně

Synagoga w Volyni to klasycystyczna budowla w południowoczeskim mieście Volyně w powiecie strakonickim, jedna z niewielu synagog w Czechach wzniesionych w stylu empirowym. Choć od dziesięcioleci nie pełni funkcji religijnej, jej charakterystyczna sylwetka z zegarem nadal dominuje nad dawną żydowską dzielnicą miasta.

Gdzie stoi synagoga?

Budynek znajduje się przy dzisiejszej ulicy Žižkovej, która w przeszłości była główną ulicą volyňskiego getta. Żydzi osiedlali się w tej części miasta — dziś noszącej nazwę Hradčany — już od początku XVI wieku; pierwszym odnotowanym mieszkańcem był niejaki Jakub, związany z miejscowym poborem broni, przybyły do miasta około 1521 roku. Przez kolejne stulecia gmina żydowska stopniowo nabywała tu nieruchomości, a dostęp do getta prowadził przez bramę wbudowaną w jeden z domów — niektóre z takich przejść zachowały się do dziś.

Kiedy powstała obecna budowla?

Synagoga, którą można oglądać obecnie, została wzniesiona w latach 1838-1840 na miejscu starszego obiektu modlitewnego, stojącego w samym centrum dawnego getta. W 1890 roku budynek przeszedł renowację. Uważa się ją za najstarszą zachowaną synagogę w regionie wyposażoną w zegar — nad wejściem widnieje trójkątny szczyt z hebrajską inskrypcją oraz płaskorzeźbą lwów trzymających tarczę z tarczą zegarową. Ten detal architektoniczny czyni budynek łatwo rozpoznawalnym elementem panoramy miasta.

Co działo się z synagogą po wojnie?

Nabożeństwa odbywały się w budynku aż do czasów drugiej wojny światowej. Po wojnie obiekt stracił swoją pierwotną funkcję — w 1956 roku urządzono w nim kino, a w późniejszych dekadach pomieszczenia wykorzystywano również jako salę dyskotekową. Południowe skrzydło budynku od lat zajmuje miejscowa szkoła artystyczna (podstawowa szkoła sztuk pięknych), co po dziś dzień wypełnia synagogę życiem, choć w zupełnie innym charakterze niż pierwotnie zamierzony. Klasycystyczny aron ha-kodesz, czyli ozdobna szafa na zwoje Tory, została wyjęta z budynku i można ją dziś oglądać w miejscowym muzeum. Cały obiekt figuruje w rejestrze zabytków kultury Republiki Czeskiej.

Co dzieje się z budynkiem dzisiaj?

Od pewnego czasu działa lokalna organizacja pozarządowa, której celem jest kompleksowa rekonstrukcja synagogi i przekształcenie jej w centrum kultury — z przestrzenią na koncerty, wystawy, spektakle i wykłady. Inicjatywa zbiera fundusze i prowadzi prace remontowe stopniowo, starając się pogodzić ochronę zabytkowej substancji budynku z nadaniem mu nowej, otwartej dla mieszkańców funkcji. Dzięki temu synagoga w Volyni, mimo burzliwych losów w XX wieku, ma szansę odzyskać rangę ważnego miejsca spotkań społeczności lokalnej.

Najczęstsze pytania

Kiedy zbudowano synagogę w Volyni? Obecny budynek powstał w latach 1838-1840 w stylu empirowym, na miejscu starszej synagogi stojącej w centrum dawnego getta. W 1890 roku przeszedł renowację.

Czy synagoga nadal pełni funkcje religijne? Nie. Nabożeństwa odbywały się tam do drugiej wojny światowej, a po wojnie budynek zaadaptowano najpierw na kino, potem na salę dyskotekową; obecnie część budynku zajmuje szkoła artystyczna.

Co jest charakterystyczne w wyglądzie budynku? Nad wejściem znajduje się szczyt z hebrajską inskrypcją i płaskorzeźbą lwów trzymających tarczę zegarową — to podobno najstarsza tego typu synagoga z zegarem w regionie.

Czy budynek jest chroniony i co się z nim dzieje obecnie? Tak, jest wpisany do rejestru zabytków kultury Czech. Działa organizacja non-profit dążąca do jego rekonstrukcji i stworzenia w nim centrum kulturalnego dla miasta.