Synagoga w Turnovie

Synagoga w Turnovie to barokowa świątynia żydowska stojąca w sercu dawnej dzielnicy żydowskiej tego czeskiego miasta, w regionie libereckim. Jest jedyną synagogą w całym Raju Czeskim (Český ráj), która przetrwała okres okupacji niemieckiej, dzięki czemu dziś pozostaje najważniejszym materialnym śladem po społeczności żydowskiej, która żyła tu przez stulecia.

Od kiedy Żydzi mieszkali w Turnovie?

Pierwsza pisemna wzmianka o Żydach w Turnovie pochodzi z 1527 roku — w miejskich księgach odnotowano wówczas czapnika o imieniu Mojżesz oraz jego zięcia Jakuba. Od tego czasu w mieście stopniowo rozwijała się gmina żydowska, skupiona wokół osobnej dzielnicy z własną synagogą i szkołą.

Dlaczego obecny budynek jest już czwartą synagogą w tym miejscu?

Pierwszą świątynię wzniesiono w 1627 roku na działce po dawnej aptece, w miejscu dzisiejszej ulicy Antonína Dvořáka. Był to budynek drewniany, podobnie jak dwie kolejne, które go zastąpiły — żadna z nich nie przetrwała długo, ponieważ Turnov regularnie nawiedzały wielkie pożary miejskie. W 1707 roku ogień strawił zarówno synagogę, jak i sąsiadującą z nią szkołę żydowską. Po tej stracie gmina wykupiła spaloną działkę po domu mieszczańskim i zdecydowała się na budowę w trwalszym materiale. Kamienna synagoga, która stoi do dziś, pochodzi z 1719 roku i jest czwartym z kolei obiektem sakralnym społeczności żydowskiej w tym miejscu — wzniesiono ją w zwartej zabudowie kamienic dawnego getta, co tłumaczy jej dyskretną, niemal niewidoczną z zewnątrz bryłę.

Jak budynek przetrwał XX wiek?

Późnobarokowa synagoga ocalała z czasów drugiej wojny światowej, choć turnowska społeczność żydowska, tak jak w większości czeskich miast, została niemal całkowicie zniszczona przez Holokaust. Po wojnie nieliczni ocaleni nie byli już w stanie utrzymać budynku. Około 1950 roku synagogę przekazano lokalnemu przedsiębiorstwu zajmującemu się drobnym handlem, które urządziło w niej magazyn towarów. Pod koniec lat 60. XX wieku obiekt przeszedł gruntowną przebudowę dostosowującą go do tej gospodarczej funkcji, co na długo zatarło jego pierwotny charakter.

Co można dziś zobaczyć w synagodze?

Wnętrze synagogi doczekało się częściowej renowacji w 2018 roku, przywracającej część historycznego wystroju i przybliżającej zwiedzającym dzieje turnowskiej gminy żydowskiej. Budynek stanowi dziś punkt na trasie po dawnej dzielnicy żydowskiej Turnova, obok pobliskiego cmentarza żydowskiego, i pozwala prześledzić losy społeczności, która była obecna w mieście od niemal pięciu wieków.

Najczęstsze pytania

Gdzie znajduje się synagoga w Turnovie? Budynek stoi w obrębie dawnej dzielnicy żydowskiej Turnova, w regionie libereckim, w zwartej zabudowie kamienic dawnego getta.

Z którego roku pochodzi obecna synagoga? Kamienny, późnobarokowy budynek wzniesiono w 1719 roku — to czwarta z kolei synagoga w tym miejscu, po trzech wcześniejszych, drewnianych, które spłonęły w miejskich pożarach.

Dlaczego ta synagoga jest wyjątkowa w skali regionu? To jedyna synagoga w całym Raju Czeskim, która przetrwała okres okupacji niemieckiej podczas drugiej wojny światowej.

Jak budynek był wykorzystywany po wojnie? Około 1950 roku przekazano go lokalnemu przedsiębiorstwu handlowemu, które urządziło w nim magazyn, a pod koniec lat 60. przebudowano go pod tę funkcję.

Czy wnętrze synagogi jest dostępne dla zwiedzających? Tak, po częściowej renowacji przeprowadzonej w 2018 roku wnętrze udostępniono zwiedzającym jako część trasy po dawnej dzielnicy żydowskiej.