Saint Matthias church

Kościół św. Macieja stoi na wzgórzu w dzielnicy Hruštice, we wschodniej części Turnova, tuż przy drodze nr 283, powyżej miejscowego szpitala. To niewielka, filialna świątynia rzymskokatolicka należąca do diecezji litomierzyckiej i dekanatu turnowskiego, a zarazem jedyny fizyczny ślad po średniowiecznej osadzie Hruštice, która istniała jeszcze przed powstaniem samego miasta Turnov.

Skąd wzięła się nazwa Hruštice i jaka jest historia kościoła?

Osada Hruštice wiązała się z siedzibą rodu Markvarticów — pierwszym udokumentowanym jej przedstawicielem był Jarosław, który przyjął przydomek właśnie od tej miejscowości. Region Turnovska pojawia się w źródłach pisanych po raz pierwszy w 1238 roku, przy okazji dokumentu wystawionego przez króla Wacława I, poświadczonego pieczęcią Jarosława z Hruštice. W 1262 roku ten sam Jarosław pełnił funkcję kasztelana w Mladej Boleslavi. Potężna zachodnia wieża kościoła, nieproporcjonalnie masywna jak na tak skromną budowlę, sugeruje, że pierwotnie stanowiła element obronny związany z dworem rodu. Obecna bryła świątyni pochodzi prawdopodobnie z XV wieku i ma gotycki rodowód.

Jak zmieniał się wygląd kościoła na przestrzeni wieków?

W pierwszej połowie XVIII wieku dachy kościoła przebudowano w duchu baroku. Znacznie poważniejsza ingerencja nastąpiła po pożarze w 1894 roku — wtedy barokowego charakteru nabrały również sklepienia i przyziemie budowli. Od 1964 roku obiekt figuruje jako chroniony zabytek kultury.

Jak wygląda kościół od zewnątrz i w środku?

Świątynia ma formę jednonawowej, prostokątnej budowli z kwadratowym prezbiterium. Od strony północnej dobudowano kwadratową zakrystię nakrytą sklepieniem krzyżowym. Nad całością dominuje masywna, kwadratowa w planie, jednokondygnacyjna wieża zachodnia. Wnętrze nawy przykrywa strop kasetonowy, natomiast prezbiterium — sklepienie kolebkowe z lunetami.

Co warto zobaczyć wewnątrz?

Większość wyposażenia wnętrza pochodzi z okresu po odbudowie w 1894 roku i utrzymana jest w stylu neorenesansowym. Główny obraz ołtarzowy przedstawiający św. Mateusza namalował w 1894 roku Josef Mathauser. Pożar oszczędził za to starsze elementy wyposażenia: rokokowe rzeźby świętych Piotra i Pawła z połowy XVIII wieku oraz polichromowane figury świętych Ludmiły i Agnieszki z początku tego samego stulecia — dziś stanowią najcenniejsze zabytkowe fragmenty wnętrza.

Dlaczego warto tu zajrzeć, zwiedzając Turnov?

Kościół św. Macieja to punkt na trasie dla osób, które chcą zobaczyć coś więcej niż tylko centrum Turnova skupione wokół náměstí Českého ráje. Stojąc na wzniesieniu wśród cmentarza, otoczony murem i kostnicą, pozwala prześledzić historię miejsca starszą niż sam Turnov — od warownej siedziby rodu Markvarticów, przez gotycką świątynię, po barokowe i neorenesansowe przekształcenia po pożarze końca XIX wieku.

Najczęstsze pytania

Komu poświęcony jest kościół? Świętemu Maciejowi Apostołowi, wybranemu na miejsce Judasza po jego śmierci.

Czy to główny kościół parafialny w Turnovie? Nie — to kościół filialny, podlegający dekanatowi turnowskiemu diecezji litomierzyckiej.

Jak dojechać do kościoła? Znajduje się w dzielnicy Hruštice we wschodniej części Turnova, przy drodze nr 283, powyżej miejscowego szpitala.

Od kiedy budowla jest chroniona jako zabytek? Od 1964 roku ma status chronionego zabytku kultury.

Co przetrwało pożar z 1894 roku? Rokokowe rzeźby świętych Piotra i Pawła oraz polichromowane figury świętych Ludmiły i Agnieszki — reszta wyposażenia powstała już po odbudowie.