Synagogue in Loštice

Synagoga w Lošticích to jeden z najlepiej zachowanych zabytków żydowskiego dziedzictwa na Morawach, dziś pełniący funkcję muzeum historii lokalnej społeczności żydowskiej. Budynek stoi w niewielkim mieście Loštice na Šumpersku i od kilkunastu lat przyciąga turystów zainteresowanych historią, architekturą sakralną i tragicznymi losami żydowskich mieszkańców regionu w XX wieku.

Skąd wzięła się żydowska społeczność w Lošticích?

Pierwsza wzmianka o osadnictwie żydowskim w Lošticích pochodzi z 1544 roku. Napływ ludności żydowskiej do miasta wiązał się prawdopodobnie z wypędzeniami Żydów z morawskich miast królewskich w tamtym okresie – uciekinierzy szukali schronienia w mniejszych ośrodkach, gdzie mogli liczyć na przychylność lokalnych panów. Już w 1581 roku gmina miała na tyle ugruntowaną pozycję, że powstała w niej samodzielna organizacja religijna, a wraz z nią pierwsza, drewniana synagoga.

Jak zmieniała się synagoga na przestrzeni wieków?

Pierwotna, drewniana budowla nie przetrwała do naszych czasów – tego typu konstrukcje były podatne na pożary i zniszczenia. W 1727 roku żydowska dzielnica została przeniesiona na zachodni skraj miasta, w rejon dzisiejszych ulic Žádlovická, Ztracená i Palackého. W tym samym roku przy ulicy Ztracená wzniesiono murowaną synagogę. Budynek, który możemy oglądać dziś, zawdzięcza swój obecny, klasycystyczny wygląd przebudowie z lat 1805–1806.

Co spotkało synagogę i społeczność w czasie II wojny światowej?

Los żydowskiej społeczności Loštic w XX wieku był tragiczny. Z 59 mieszkańców żydowskiego pochodzenia deportowanych do obozów koncentracyjnych w 1942 roku do miasta w maju 1945 roku wróciły zaledwie trzy osoby. Sama synagoga podczas okupacji została splądrowana przez nazistów, a następnie zamieniona w magazyn skonfiskowanego mienia żydowskiego. Po wojnie, jeszcze przed 1950 rokiem, budynek odkupiło miasto – służył kolejno jako magazyn, szkoła muzyczna i muzeum ceramiki, co pozwoliło mu przetrwać, choć w oderwaniu od pierwotnej funkcji.

Jak wygląda synagoga po renowacji?

Przełom nastąpił w 2006 roku, gdy miasto Loštice we współpracy ze stowarzyszeniem Respekt a tolerance rozpoczęło kompleksową rekonstrukcję budynku. Główne prace remontowe zakończono w 2014 roku, a już w 2011 roku w jego wnętrzu otwarto stałą wystawę muzealną poświęconą historii gmin żydowskich w regionie. Dzięki temu synagoga odzyskała reprezentacyjny wygląd i jednocześnie stała się miejscem edukacji – zarówno o architekturze, jak i o losach lokalnej społeczności żydowskiej przed Holokaustem i podczas niego.

Co warto zobaczyć w środku?

Wnętrze synagogi prezentuje dziś ekspozycję dokumentującą codzienne życie, obyczaje religijne i historię żydowskich mieszkańców Loštic oraz okolicznych miejscowości. Zwiedzający mogą prześledzić losy gminy od XVI wieku aż po tragiczne wydarzenia lat 40. XX wieku, poznając zarówno kontekst regionalny, jak i szerszy obraz zagłady morawskich Żydów.

Najczęstsze pytania

Czy synagogę można zwiedzać? Tak, budynek pełni funkcję muzeum i jest udostępniony zwiedzającym, którzy mogą obejrzeć stałą wystawę poświęconą historii miejscowej społeczności żydowskiej.

Jak stara jest obecna synagoga? Murowany budynek pochodzi z 1727 roku, a swój obecny, klasycystyczny wygląd zawdzięcza przebudowie z lat 1805–1806.

Dlaczego synagoga wymagała renowacji? Po wojnie budynek przez dekady pełnił funkcje niezwiązane z pierwotnym przeznaczeniem – był magazynem, szkołą muzyczną i muzeum ceramiki – co doprowadziło do jego zaniedbania, dlatego w 2006 roku rozpoczęto kompleksową odbudowę.

Kto zajmuje się dziś synagogą? Odbudowę i działalność edukacyjną prowadzi miasto Loštice we współpracy ze stowarzyszeniem Respekt a tolerance.