Synagogue in Čáslav

Synagoga w Čáslavi to jeden z najlepiej zachowanych zabytków żydowskiego dziedzictwa w regionie Kutná Hora, wyróżniający się na tle miejskiej zabudowy charakterystyczną, mauretańską architekturą. Budynek stoi w Čáslavi, niewielkim mieście na wschód od Pragi, znanym z historycznego centrum i gotyckiego kościoła św. Piotra i Pawła, a synagoga stanowi ważne uzupełnienie tej trasy zwiedzania o wątek żydowskiej historii regionu.

Kiedy powstała synagoga w Čáslavi?

Obecny budynek wzniesiono w 1899 roku, zastępując starszą salę modlitewną, o której wzmianki pochodzą sprzed połowy XIX wieku. Co ciekawe, całą budowę zrealizowano w zaledwie sześć miesięcy. Projekt przygotował wiedeński architekt Wilhelm Stiassny, autor kilku innych synagog w Europie Środkowej, w tym Synagogi Jubileuszowej w Pradze. Prace budowlane prowadził miejscowy budowniczy František Skřivánek.

Jaki styl architektoniczny reprezentuje budynek?

Synagoga została zaprojektowana w stylu mauretańskim, popularnym w XIX-wiecznej architekturze synagogalnej w Europie Środkowej. Charakterystycznym elementem fasady jest wysoki, podkowiasty łuk nad centralnym portalem – motyw wyraźnie odwołujący się do architektury islamskiej Hiszpanii i Afryki Północnej. Wnętrze zdobi malowany, kasetonowy strop, który należy do najcenniejszych zachowanych elementów wystroju.

Jak wyglądała historia społeczności żydowskiej w mieście?

Nowożytna historia gminy żydowskiej w Čáslavi zaczyna się w połowie XIX wieku. Pod koniec stulecia miejscowi Żydzi przeżywali okres społecznego i kulturalnego rozkwitu, którego symbolem stała się właśnie budowa nowej, okazałej synagogi na przełomie wieków. Budynek służył społeczności religijnej aż do 1941 roku.

Co działo się z synagogą po wojnie?

W 1941 roku synagoga została zamknięta, podobnie jak inne żydowskie domy modlitwy na terenach okupowanych przez nazistowskie Niemcy. Po wojnie budynek stracił swoją pierwotną funkcję religijną – najpierw służył jako magazyn zakładów Kosmos, a po przebudowie, od 1970 roku, pełnił rolę depozytu miejskiej galerii sztuki. Dopiero w 1994 roku obiekt został zwrócony gminie żydowskiej w ramach restytucji majątku.

Czy synagogę można dziś zwiedzać?

Tak. Po latach starań o kompleksową renowację, prace remontowe wnętrza zakończono w kwietniu 2022 roku, a synagoga otworzyła swoje podwoje dla zwiedzających w czerwcu 2022 roku. Był to pierwszy tak szeroko zakrojony remont budynku od czasu jego powstania na przełomie XIX i XX wieku. Dzięki temu odwiedzający mogą dziś zobaczyć odrestaurowane wnętrze, w tym charakterystyczny kasetonowy strop, oraz poznać historię jednej z mniej znanych, ale architektonicznie wyjątkowych synagog w Czechach.

Najczęstsze pytania

Kto zaprojektował synagogę w Čáslavi? Budynek zaprojektował wiedeński architekt Wilhelm Stiassny, twórca m.in. Synagogi Jubileuszowej w Pradze.

W jakim stylu zbudowano synagogę? W stylu mauretańskim, z charakterystycznym podkowiastym łukiem nad wejściem i malowanym kasetonowym stropem wewnątrz.

Czy synagoga wciąż pełni funkcje religijne? Nie, obecnie budynek pełni funkcję zabytku otwartego dla zwiedzających, po zakończonej w 2022 roku renowacji.

Kiedy budynek wrócił we władanie gminy żydowskiej? W 1994 roku, w ramach powojennej restytucji mienia.