Svatý Martin (starý)

Stary kościół świętego Marcina stał niegdyś we wsi Rusová, dziś części gminy Kryštofovy Hamry w Rudawach, tuż przy trasie łączącej Vejprty z Výsluní. Był to gotycki kościół parafialny tej niewielkiej górskiej osady — świątynia, która towarzyszyła mieszkańcom Rusovej przez pokolenia, zanim w 1939 roku zastąpiono ją nowym budynkiem wzniesionym w innym miejscu wsi. Sama Rusová zniknęła z mapy kilkadziesiąt lat później, gdy jej teren znalazł się w strefie ochronnej zbiornika Přísečnice.

Gdzie dokładnie stał kościół?

Budowla znajdowała się w obrębie dawnej wsi Rusová, na terenie dzisiejszej gminy Kryštofovy Hamry w powiecie Chomutov. To miejsce leży w typowym dla Krušných hor krajobrazie — wśród łagodnych wzniesień i dawnych osad hutniczo-rolniczych, z których wiele nie przetrwało XX wieku. Współczesny turysta nie znajdzie tu już żadnej zabudowy: po całej wsi, podobnie jak po kościele, nie zostało praktycznie nic widocznego na powierzchni.

Czym różnił się od nowego kościoła w Rusovej?

To była inna, wcześniejsza świątynia niż budynek, który zastąpił ją w 1939 roku i stał około dwustu metrów dalej. Stary, gotycki kościół świętego Marcina reprezentował znacznie starszą fazę zabudowy sakralnej wsi — z czasem uznano go za niewystarczający lub zbyt zniszczony, skoro społeczność zdecydowała się na wzniesienie zupełnie nowej budowli pod tym samym wezwaniem. Nowy kościół przetrwał zaledwie kilkadziesiąt lat: rozebrano go w 1971 roku, gdy teren dawnej Rusovej trzeba było opróżnić ze względu na strefę ochronną powstającego zbiornika wodnego Přísečnice.

Czy dziś można zobaczyć jakiekolwiek ślady starego kościoła?

Nie ma widocznych reliktów tej konkretnej budowli — po jej zastąpieniu nowym kościołem w 1939 roku stary obiekt przestał pełnić swoją funkcję i nie zachował się do naszych czasów w formie ruiny czy fundamentów możliwych do odwiedzenia. To odróżnia go od nowszego kościoła wzniesionego w tym samym roku w pobliżu, po którym do dziś pozostały odsłonięte fundamenty przy drodze łączącej trasę nr 244 z drogą z Vejprtu do Výsluní. Miejsce dawnego, starego kościoła świętego Marcina warto traktować raczej jako punkt na mapie historii zaginionej wsi niż jako cel wycieczki z widocznymi zabytkami.

Dlaczego wieś Rusová w ogóle zniknęła?

Rusová podzieliła los wielu osad w Krušných horách, które w drugiej połowie XX wieku ustąpiły miejsca inwestycjom wodnym i przesiedleniom powojennej ludności pogranicza. Budowa zbiornika Přísečnice wymagała utworzenia szerokiej strefy ochronnej, obejmującej także tereny niezalane bezpośrednio wodą — i to właśnie w tej strefie znalazła się dawna Rusová wraz ze swoim nowszym kościołem, rozebranym w 1971 roku.

Najczęstsze pytania

Gdzie znajdował się stary kościół świętego Marcina? We wsi Rusová, obecnie części gminy Kryštofovy Hamry w powiecie Chomutov, przy współrzędnych 50.4530411, 13.1623225.

Czym był ten kościół? Gotyckim kościołem parafialnym wsi Rusová, wcześniejszym niż budynek, który zastąpił go w 1939 roku w innym miejscu tej samej osady.

Czy pozostały po nim jakieś ślady? Nie — po zastąpieniu nowym kościołem w 1939 roku obiekt nie przetrwał do dziś w formie widocznej ruiny czy fundamentów.

Dlaczego wieś Rusová zniknęła? Bo jej teren znalazł się w strefie ochronnej zbiornika wodnego Přísečnice, co doprowadziło do rozbiórki zabudowy wsi, w tym nowszego kościoła, w 1971 roku.