sv. Jan Nepomucký

Socha svatého Jana Nepomuckého to barokowa rzeźba z piaskowca stojąca w niewielkim, zacienionym drzewami zakątku przy kościele św. Jana Chrzciciela w Pardubicach, na terenie dawnego cmentarza przy ulicy Bratranců Veverkových. Choć w mieście można znaleźć więcej wizerunków tego świętego, ta figura wyróżnia się wiekiem i burzliwą historią — powstała jeszcze przed kanonizacją Jana Nepomucena i przetrwała wojenne zniszczenia oraz przeprowadzkę na drugi koniec miasta.

Kiedy powstała ta rzeźba?

Figurę wykonano na początku XVIII wieku, jeszcze przed 1729 rokiem, czyli przed formalną kanonizacją Jana Nepomucena przez papieża Benedykta XIII. Oznacza to, że mieszkańcy Pardubic czcili go jako lokalnego patrona jeszcze zanim Kościół oficjalnie uznał go za świętego — nie było to wtedy rzadkością, kult męczennika z Pragi rozwijał się w Czechach dużo wcześniej niż formalności watykańskie. Nazwisko autora rzeźby nie zostało odnotowane w źródłach i pozostaje nieznane.

Gdzie pierwotnie stała figura?

Zanim trafiła w obecne miejsce, socha przez dziesięciolecia stała przed domem numer 68 przy dzisiejszej ulicy Míru, w innej części miasta. Dopiero w 1888 roku bractwo działające przy kościele św. Jana Chrzciciela zdecydowało o jej przeniesieniu na teren dawnego cmentarza przyparafialnego, gdzie stoi do dziś. Taka wędrówka figur świętych między lokalizacjami nie była w tamtym czasie niczym niezwykłym — miasta często porządkowały przestrzeń publiczną, przenosząc kapliczki i posągi w miejsca bardziej z nimi związane.

Co przedstawia rzeźba?

Jan Nepomucen ukazany jest jako kanonik, w charakterystycznej pozie kontrapostu, trzymający ukośnie przed sobą krucyfiks. Wokół głowy świętego widnieje wieniec pięciu gwiazd — atrybut nawiązujący do legendy, według której gwiazdy miały pojawić się nad wodami Wełtawy w miejscu, gdzie utopiono go z rozkazu króla Wacława IV. Ten motyw jest jednym z najbardziej rozpoznawalnych elementów ikonografii świętego i pojawia się praktycznie w każdym jego przedstawieniu w Czechach.

Jakie zniszczenia przetrwała figura?

Rzeźba nie ocalała bez szwanku. W 1744 roku, podczas drugiej wojny śląskiej i pruskiej okupacji regionu, posąg został uszkodzony. Naprawę sfinansował dopiero w 1747 roku hejtman František Václav Brandlstein, dzięki czemu figura mogła dalej stać w mieście i doczekać XIX-wiecznej przeprowadzki, a następnie przetrwać do dziś w dobrym stanie.

Dlaczego warto ją zobaczyć?

To miejsce łączy dwie warstwy historii Pardubic — barokową pobożność ludową sprzed trzystu lat oraz spokojną, zielona przestrzeń dawnego cmentarza przykościelnego, z dala od ruchliwych ulic centrum. Dla osób zwiedzających kościół św. Jana Chrzciciela to naturalny, kameralny przystanek, który dobrze pokazuje, jak lokalne kulty świętych i drobna architektura sakralna przetrwały wojny, przeprowadzki i zmiany w tkance miejskiej.

Najczęstsze pytania

Czy figura jest oryginalna, czy to kopia? Dostępne źródła nie wskazują, by socha przy kościele św. Jana Chrzciciela była kopią — to oryginalna, historyczna rzeźba z początku XVIII wieku (w Pardubicach istnieje też odrębna, nowsza kopia przy katedrze św. Bartłomieja, autorstwa Miloslava Baše).

Kto jest autorem rzeźby? Autor pozostaje nieznany — źródła nie podają nazwiska twórcy.

Z jakiego materiału wykonano figurę? Rzeźba jest wykonana z piaskowca, typowego materiału dla barokowej rzeźby plenerowej w regionie.

Czy miejsce jest ogólnodostępne? Tak, figura stoi w przestrzeni publicznej, na terenie dawnego cmentarza przy kościele, i można ją oglądać bez ograniczeń.

Dlaczego święty trzyma krzyż i ma gwiazdy nad głową? To standardowe atrybuty ikonograficzne Jana Nepomucena — krucyfiks symbolizuje jego rolę spowiednika, a pięć gwiazd odnosi się do legendy o świetlistych punktach widocznych nad Wełtawą w miejscu jego męczeńskiej śmierci.