sv. František z Pauly

Socha svatého Františka z Pauly stoi w Pardubicach przy nasypie z kamiennym mostem, w miejscu, które zajmuje nieprzerwanie od 1805 roku. To barokowa rzeźba z piaskowca, dzieło pardubickiego rzeźbiarza Jakuba Teplého, powstałe około 1765 roku jako pandant do stojącej opodal figury świętego Jana Nepomucena. Obie postacie tworzą parę zamówioną w tym samym czasie i utrzymaną w spójnym stylu, choć dziś rzadko kto kojarzy, kim właściwie był mniej znany towarzysz popularnego czeskiego świętego.

Kto to był Franciszek z Pauli i dlaczego stanął w Pardubicach?

Franciszek z Pauli to włoski święty, żyjący w XV wieku, założyciel zakonu minimitów – gałęzi franciszkanów znanej ze szczególnie surowej reguły. W czeskim baroku jego kult nie był powszechny, dlatego pardubicka rzeźba należy do rzadszych przedstawień tego świętego na terenie Czech. Wybór patrona nie był przypadkowy: w epoce baroku fundatorzy często zamawiali pary rzeźb świętych opiekunów – jeden bardziej znany lokalnie (Jan Nepomucen, patron mostów i obrony przed powodzią), drugi uzupełniający program ikonograficzny o dodatkowego orędownika. Umieszczenie figury przy moście i wale nawiązywało do funkcji ochronnej, jaką święci mieli pełnić wobec przeprawy i miasta.

Jak wygląda rzeźba i co przedstawia?

Franciszek z Pauli ukazany jest zgodnie z tradycją ikonograficzną jako starszy mężczyzna z pełną brodą, odziany w habit franciszkański. Stoi w łagodnym kontrapoście, z ciężarem ciała przeniesionym na lewą nogę, dłonie ma splecione na piersi, a głowę zwróconą ku niebu w geście ekstatycznej modlitwy. Po bokach cokołu, ozdobionego rokokową ornamentyką, znajdują się dwa putta siedzące na obłokach – jedno z nich trzyma owalny kartusz z napisem „CHARITAS" (miłosierdzie), czyli atrybutem świętego. Mimo pewnej schematyczności pozy, rzeźba uchodzi za jedno z lepszych dzieł Teplého – widać w niej podobieństwo do jego prac snycerskich w drewnie, przeniesionych tu na kamień.

Z czego wykonano rzeźbę i kto był jej twórcą?

Materiałem jest piaskowiec sprowadzony z kamieniołomu w Škrovádzie koło Slatiňan – surowiec typowy dla wschodnioczeskiej rzeźby barokowej tego okresu. Autorem jest Jakub Teplý (1729–1802), pardubicki rzeźbiarz działający w drugiej połowie XVIII wieku. Rzeźba powstała około 1765 roku i od początku była pomyślana jako uzupełnienie figury świętego Jana Nepomucena, stojącej w bezpośrednim sąsiedztwie.

Jaka jest historia tego miejsca?

Rzeźba znajduje się w obecnej lokalizacji od 1805 roku, kiedy to wybudowano wał wraz z kamiennym mostem, przy którym oba pomniki ustawiono. W 2005 roku przeszła gruntowną konserwację, dzięki czemu detale rokokowego cokołu i figury świętego zachowały się w dobrym stanie. Opiekę nad zabytkiem sprawuje Muzeum Wschodnioczeskie w Pardubicach.

Najczęstsze pytania

Kim był Franciszek z Pauli? Włoskim świętym z XV wieku, założycielem zakonu minimitów – surowej gałęzi franciszkanów. Jego kult w Czechach nie był powszechny, co czyni pardubicką rzeźbę rzadkim przykładem takiego przedstawienia.

Kiedy powstała rzeźba? Około 1765 roku, w pracowni Jakuba Teplého.

Z jakiego materiału jest wykonana? Z piaskowca pochodzącego z kamieniołomu w Škrovádzie koło Slatiňan.

Dlaczego stoi obok figury świętego Jana Nepomucena? Obie rzeźby powstały jako para – zamówione razem i utrzymane w tym samym stylu, mające wspólnie chronić przeprawę przez wał i most.

Czy rzeźba była renowowana? Tak, w 2005 roku przeszła konserwację.

Co oznacza napis „CHARITAS" na kartuszu trzymanym przez putto? To łacińskie słowo oznaczające miłosierdzie – główny atrybut przypisywany świętemu Franciszkowi z Pauli.

Kto opiekuje się dziś tym zabytkiem? Muzeum Wschodnioczeskie w Pardubicach.