Stoupec

Stoupec to pozostałości średniowiecznej tvrzy (drobnej warowni) ukrytej w lasach Żelaznych Gór, na południowy wschód od wsi Hošťalovice w powiecie chrudimskim. Dziś po dawnej siedzibie rycerskiej zostały jedynie ziemne ślady — kopiec, fosa i wał — ale miejsce wciąż intryguje historią sięgającą schyłku XIV wieku.

Jak dotrzeć?

Stoupec leży w lesie około 400 metrów na południe od drogi łączącej Březinkę ze Slavkovicami, niedaleko Hošťalovic, w rejonie Żelaznych Gór (Železné hory). Do miejsca prowadzi niebieski szlak turystyczny z Březinki, jednak ostatnie kilkaset metrów trzeba pokonać poza wyznaczoną trasą, w głębi lasu. Najbliższym większym miastem jest Heřmanův Městec, oddalony o kilka kilometrów, a punktem wyjścia do zwiedzania okolicy bywa też Chrudim.

Co zobaczysz?

Z dawnej tvrzy zachował się okrągły, ziemny kopiec o średnicy około 30 metrów, otoczony wyraźną fosą zasilaną niewielkim ciekiem wodnym płynącym w kierunku południowo-wschodnim. Na powierzchni kopca widać rozrzucone kamienie — pozostałości po dawnych murowanych elementach budowli, choć żadne czytelne fragmenty ścian się nie zachowały. Po zachodniej stronie kopca znajdują się większe skupiska kamieni, prawdopodobnie ślady niewielkich zabudowań lub piwnic, a po stronie północnej — obudowane źródło, które niegdyś zaopatrywało siedzibę w wodę.

Lokalizacja nie była przypadkowa: w miejscu tym krzyżowało się aż pięć dróg, używanych jeszcze do 1906 roku, co czyniło Stoupec naturalnym punktem kontrolnym. Historycy opisują tę warownię jako swego rodzaju strażnicę — coś na kształt średniowiecznego posterunku, który miał chronić podróżnych przed rozbójnikami grasującymi w tej części Żelaznych Gór.

Pierwsza pisemna wzmianka o Stoupcu pochodzi z 1389 roku, kiedy jako właściciela wymienia się niejakiego Slaměnca z Urbanic. W 1394 roku król Wacław IV nadał opuszczony wówczas dwór niejakiemu Janowi Chrástowi ze Stoupce, od którego zresztą warownia wzięła swoją nazwę. W 1419 roku majątek przeszedł z rąk Držka z Kratonos na Jana z Čejkovic. Już w 1486 roku źródła określają Stoupec jako miejsce opuszczone ("pusté"), a ostatnia wzmianka z 1559 roku mówi o nim jako o "opuszczonym tvrzišti" — czyli terenie po dawnej warowni. Od tego czasu wszelki ślad po dalszych losach obiektu w dokumentach się urywa.

Historyk August Sedláček, badając źródła historyczne w XIX wieku (jego ustalenia opublikowano w 1865 roku), potwierdził istnienie i lokalizację tvrzy oraz jej powiązania z pobliskimi Hošťalovicami — południowa część wsi należała w XIV i XV wieku do Zdeňka z Urbanic, a sam dwór na Stoupcu wraz z kilkoma chłopskimi gospodarstwami w Hošťalovicach był własnością niejakiego Matěja Slaměnca.

W okolicy Stoupca istniała niegdyś także niewielka osada Hody, która najprawdopodobniej została zniszczona podczas najazdu wojsk Macieja Korwina w 1469 roku. Około 400–500 metrów od kopca zachowały się ponadto ślady dawnych, niewielkich prostokątnych stawów rybnych, znanych lokalnie jako "V rybníčkách". Sama okolica nosi dziś nazwę "Ve Stráčkách" — prawdopodobnie pochodną dawnego określenia "ve strážkách", czyli "przy strażnicach", co dodatkowo potwierdza obronny charakter tego miejsca.

Dlaczego warto odwiedzić?

Stoupec to miejsce dla miłośników historii i spacerów po lesie, którzy cenią sobie odkrywanie mniej znanych, kameralnych zabytków. Brak tu infrastruktury turystycznej czy tablic informacyjnych — to surowe, autentyczne stanowisko archeologiczne, chronione jako zabytek kultury, które pozwala wyobrazić sobie życie na średniowiecznym pograniczu leśnym, z dala od głównych szlaków turystycznych regionu.

Najczęstsze pytania

Co to jest Stoupec? Stoupec to pozostałości średniowiecznej tvrzy (małej warowni) z przełomu XIV i XV wieku, położonej w lasach koło Hošťalovic w Żelaznych Górach.

Co można dziś zobaczyć na miejscu? Zachował się ziemny kopiec z fosą i wałem, rozrzucone kamienie po dawnych zabudowaniach, obudowane źródło oraz ślady okolicznych stawów rybnych.

Kiedy powstała warownia i kto był jej właścicielem? Pierwsza wzmianka pochodzi z 1389 roku (Slaměnec z Urbanic), a w 1394 roku dwór otrzymał od króla Wacława IV Jan Chrást ze Stoupce, od którego wzięła się nazwa miejsca.

Jak dotrzeć do Stoupca? Najlepiej niebieskim szlakiem turystycznym z Březinki, a ostatni odcinek — poza wyznaczoną trasą, w głębi lasu, około 400 metrów na południe od drogi Březinka–Slavkovice.