Stolperstein dedicated to Mariano Expósito Garrido

Stolperstein dedicated to Mariano Expósito Garrido to „kamień pamięci" osadzony w chodniku przy Calle de Viriato 3, w madryckiej dzielnicy Chamberí. To niewielka mosiężna płyta, jedna z serii instalowanych w Madrycie na wzór projektu Guntera Demniga, przypominająca o mieszkańcach miasta, którzy zginęli w wyniku prześladowań nazistowskich.

Kim był Mariano Expósito Garrido?

Mariano Expósito Garrido urodził się w 1911 roku. Po hiszpańskiej wojnie domowej znalazł się na wygnaniu we Francji — losem typowym dla tysięcy republikańskich uchodźców, którzy po 1939 roku przekroczyli granicę pirenejską. W 1940 roku został deportowany transportem oznaczonym jako „Convoy 927" do obozu koncentracyjnego Mauthausen w Austrii. Zginął 25 września 1941 roku w zamku Hartheim — jednym z ośrodków, w których nazistowski reżim prowadził tzw. „program eutanazji", wykorzystywany także do mordowania więźniów obozów koncentracyjnych uznanych za niezdolnych do pracy.

Co oznacza ten kamień?

Stolperstein (niem. „kamień, o który się potykamy") to forma mikropomnika: kostka brukowa z mosiężną tabliczką wmurowana w chodnik przed ostatnim znanym miejscem zamieszkania lub pracy ofiary. W Madrycie takie kamienie przypominają o osobach z regionu stołecznego zamordowanych, deportowanych, wygnanych lub doprowadzonych do samobójstwa w wyniku polityki III Rzeszy — w większości byli to republikanie hiszpańscy, którzy po wojnie domowej znaleźli się w okupowanej przez Niemców Francji.

Jak dotrzeć?

Kamień znajduje się na chodniku przy Calle de Viriato 3, w spokojnej, mieszkalnej części Chamberí, jednej z centralnych dzielnic Madrytu. Okolica jest dobrze skomunikowana metrem (linie w rejonie Iglesia i Gregorio Marañón) oraz autobusami miejskimi. Warto zaplanować krótki spacer po okolicznych ulicach — kilka innych Stolpersteine zostało zainstalowanych w tej samej części Chamberí w ramach tej samej akcji pamięci.

Co zobaczysz na miejscu?

Sama płyta jest niewielka — łatwo ją przeoczyć, jeśli nie wie się, czego szukać. To właśnie idea projektu: codzienny spacer chodnikiem zderza się z konkretnym imieniem, nazwiskiem i datami, zmuszając przechodnia do chwili zatrzymania. Na kamieniu wygrawerowane jest imię i nazwisko ofiary, rok urodzenia oraz informacje o deportacji i miejscu śmierci.

Kiedy przyjechać?

Miejsce można odwiedzić w każdej porze roku i dnia — jest to element publicznej przestrzeni miejskiej, bez ograniczeń godzinowych. Ze względu na charakter miejsca najlepiej odwiedzić je w spokojnym momencie, pozwalającym na chwilę refleksji, np. rano lub w godzinach popołudniowych, kiedy ruch pieszy w okolicy jest mniejszy.

Dlaczego warto się zatrzymać?

Stolpersteine w Madrycie są częścią szerszego europejskiego projektu pamięci, który dziś obejmuje dziesiątki tysięcy kamieni w wielu krajach. W przypadku Madrytu przypominają one o losie hiszpańskich republikanów, którzy po klęsce w wojnie domowej trafili do nazistowskich obozów koncentracyjnych — historii często pomijanej w popularnych narracjach o II wojnie światowej, skoncentrowanych głównie na ofiarach z Europy Środkowej.

Najczęstsze pytania

Czym jest Stolperstein? To mosiężna tabliczka wmurowana w chodnik, przypominająca nazwiskiem i datami o ofierze nazizmu w miejscu jej ostatniego zamieszkania lub pracy.

Gdzie dokładnie znajduje się ten kamień? Przy Calle de Viriato 3, w dzielnicy Chamberí w Madrycie.

Co się stało z Marianem Expósito Garrido? Urodzony w 1911 roku, po wojnie domowej wygnany do Francji, w 1940 roku deportowany do obozu Mauthausen, zginął 25 września 1941 roku w zamku Hartheim.

Czy warto zaplanować dłuższą wizytę? To punktowe miejsce pamięci, które można odwiedzić w kilka minut podczas spaceru po Chamberí — dobrze połączyć je z odwiedzeniem innych Stolpersteine w tej samej dzielnicy.