Stolperstein dedicated to Fernando Salcedo Rabanaque

Stolperstein dedykowany Fernando Salcedo Rabanaque to jeden z „kamieni pamięci" wmurowanych w chodnik w madryckiej dzielnicy Chamberí. Niewielka mosiężna tabliczka przypomina mieszkańca Madrytu deportowanego przez nazistów podczas II wojny światowej i zmarłego w obozie koncentracyjnym Gusen (podobozie Mauthausen w Austrii) 31 grudnia 1942 roku, w wieku 25 lat.

Co to jest Stolperstein?

Stolpersteine („kamienie, o które się potyka") to ogólnoeuropejski projekt zapoczątkowany w 1997 roku przez niemieckiego artystę Güntera Demniga. Są to betonowe kostki brukowe o wymiarach 10x10x10 cm, pokryte z wierchu mosiężną płytką z wygrawerowanym imieniem, nazwiskiem i najważniejszymi datami z życia ofiary. Kamienie umieszcza się w chodniku przed ostatnim znanym adresem zamieszkania danej osoby, tak by przechodnie „potykali się" o nią wzrokiem i pamięcią. W samej Europie zainstalowano już ponad 100 tysięcy takich kamieni, głównie dla ofiar Holokaustu, ale także dla innych grup prześladowanych przez III Rzeszę.

Madryt dołączył do projektu w 2019 roku, przypominając w ten sposób hiszpańskich mieszkańców miasta deportowanych do nazistowskich obozów koncentracyjnych – często republikanów, którzy po wojnie domowej znaleźli się na wygnaniu we Francji i zostali schwytani przez Niemców po inwazji na ten kraj w 1940 roku.

Kim był Fernando Salcedo Rabanaque?

Fernando Salcedo Rabanaque pochodził z Madrytu. Trafił do systemu nazistowskich obozów koncentracyjnych i został deportowany do Gusen – jednego z najbardziej brutalnych podobozów kompleksu Mauthausen, gdzie warunki pracy przy wydobyciu kamienia były wyjątkowo śmiertelne. Zmarł tam 31 grudnia 1942 roku, mając 25 lat. Jego kamień pamięci jest jednym z sześciu wmurowanych 28 kwietnia 2023 roku w Chamberí, wraz z tabliczkami dla Gonzalo Ortiza Crespo, Antonia Ortiza Crespo, Valentína Fouce Llany, Mariana Expósito Garrida oraz Karla Frommknechta.

Jak dotrzeć?

Kamień znajduje się w dzielnicy Chamberí, w rejonie ulic Espronceda i Viriato, w centralnej części Madrytu. Najbliższe stacje metra to Alonso Cano oraz Iglesia (linia 1), z których do miejsca pamięci jest kilka minut piechotą. Dzielnica jest dobrze skomunikowana licznymi liniami autobusowymi EMT.

Co zobaczysz na miejscu?

To dyskretny, ale poruszający element miejskiej przestrzeni – mała mosiężna tabliczka wtopiona w bruk, łatwa do przeoczenia, jeśli się jej nie szuka. W tej samej okolicy znajdują się kamienie dedykowane innym ofiarom wmurowane tego samego dnia, co pozwala odwiedzić kilka miejsc pamięci podczas jednego krótkiego spaceru po Chamberí.

Kiedy przyjechać?

Kamień znajduje się w przestrzeni publicznej i jest dostępny przez całą dobę, przez cały rok. Najlepiej odwiedzić go w ciągu dnia, kiedy naturalne światło pozwala odczytać wygrawerowany tekst na tabliczce.

Najczęstsze pytania

Czym różni się Stolperstein od pomnika? Stolperstein nie jest monumentalnym pomnikiem, a symbolicznym, oddolnym gestem pamięci – małą tabliczką wmurowaną w chodnik dokładnie w miejscu, gdzie ofiara ostatnio mieszkała, co czyni pamięć częścią codziennej przestrzeni miejskiej.

Czy wstęp jest płatny? Nie – kamień znajduje się na ulicy, w otwartej przestrzeni publicznej, dostęp jest bezpłatny i nieograniczony.

Czy w Madrycie jest więcej takich kamieni? Tak, od 2019 roku w mieście zainstalowano kilkadziesiąt Stolpersteine, w większości skoncentrowanych w dzielnicach takich jak Chamberí, przypominających madrytczyków deportowanych do obozów nazistowskich.

Czy warto połączyć wizytę z innymi miejscami pamięci? Tak – w najbliższym otoczeniu znajdują się kolejne kamienie wmurowane tego samego dnia, co pozwala w jednym spacerze poznać historię kilku ofiar związanych z tą częścią Madrytu.