Statue of Tomáš Garrigue Masaryk in Sušice

Pomnik Tomáše Garrigua Masaryka stoi na jednym z placów Sušicy, miasta leżącego w regionie Pošumaví w Czechach, u podnóża Szumawy. Przedstawia pierwszego prezydenta Czechosłowacji, postać kluczową dla powstania niepodległego państwa czechosłowackiego w 1918 roku, i należy do licznej grupy pomników Masaryka wznoszonych w czeskich miastach w okresie międzywojennym oraz po 1989 roku.

Skąd wzięła się ta konkretna rzeźba?

Historia sochy w Sušicy jest nietypowa i burzliwa, ściśle powiązana z czeskimi losami politycznymi XX wieku. Pierwotny pomnik Masaryka, autorstwa rzeźbiarza Otakara Šveca, powstał jako element upamiętniający miejscowych poległych żołnierzy. Podczas niemieckiej okupacji, w 1940 roku, posąg został skonfiskowany przez władze okupacyjne – podobnie jak wiele innych pomników przedstawiających symbole czechosłowackiej niepodległości, które usuwano lub przetapiano na potrzeby wojenne.

Po zakończeniu wojny mieszkańcy Sušicy chcieli przywrócić miastu pomnik prezydenta, jednak oryginalnej rzeźby nie udało się odnaleźć. W 1947 roku podjęto decyzję o wykonaniu nowej statuy i ponownie zwrócono się do Otakara Šveca. Zamówienie złożono w kwietniu 1949 roku za kwotę 250 tysięcy koron czechosłowackich, a rzeźba została ukończona jeszcze tego samego roku, w październiku.

Dlaczego pomnik nie stanął od razu?

Moment ukończenia rzeźby zbiegł się jednak z dramatyczną zmianą politycznego klimatu w Czechosłowacji – w lutym 1948 roku władzę przejęli komuniści, dla których postać Masaryka, symbolizująca przedwojenną demokrację burżuazyjną, była politycznie niewygodna. 20 października 1949 roku rada miejska zdecydowała, że gotowy posąg jednak nie zostanie ustawiony na przeznaczonym dla niego miejscu. Zamiast tego zapowiedziano budowę pomnika bojownika spod Dukli, upamiętniającego czechosłowackich żołnierzy walczących w bitwie o przełęcz dukielską w 1944 roku – wydarzenie chętnie eksponowane przez powojenną propagandę komunistyczną.

Gotowa rzeźba Masaryka trafiła więc do swoistego zawieszenia, pozbawiona miejsca w przestrzeni publicznej na kolejne dwie dekady.

Jak socha wróciła do Sušicy?

Przełom nastąpił dopiero w 1968 roku, w krótkim okresie politycznej odwilży znanym jako Praska Wiosna. Z inicjatywy kilku mieszkańców Sušicy udało się odzyskać pomnik i ustawić go na cokole pośrodku miejskiego placu, ponad wcześniejszym pomnikiem poległych. Był to moment symboliczny – powrót Masaryka do przestrzeni miasta zbiegł się z ogólnokrajowym odwoływaniem się do tradycji przedwojennej demokracji.

Radość ta okazała się jednak krótkotrwała. Po inwazji wojsk Układu Warszawskiego w sierpniu 1968 roku i nastaniu okresu tak zwanej normalizacji, upamiętnianie Masaryka ponownie stało się politycznie niepożądane. W efekcie pomnik pozostał na placu, lecz przez kolejne dekady funkcjonował bez jednoznacznej identyfikacji – bez tabliczki czy oznaczenia wprost wskazującego, kogo przedstawia.

Co się zmieniło po 1989 roku?

Dopiero w latach 90. XX wieku, po upadku systemu komunistycznego i przywróceniu w Czechach wolności politycznej, rzeźbie przywrócono jej pierwotną tożsamość. Pomnik ponownie jednoznacznie identyfikowano jako podobiznę Tomáša Garrigua Masaryka, a jego obecność na placu w Sušicy stała się trwałym elementem lokalnej pamięci historycznej.

Najczęstsze pytania

Kto jest przedstawiony na pomniku w Sušicy? Tomáš Garrigue Masaryk, pierwszy prezydent Czechosłowacji, współtwórca niepodległości kraju w 1918 roku.

Kto jest autorem rzeźby? Rzeźbiarz Otakar Švec, autor zarówno pierwotnej, skonfiskowanej w 1940 roku statuy, jak i wykonanej po wojnie kopii, która stoi w Sušicy dziś.

Dlaczego pomnik przez lata stał bez identyfikacji? Ze względu na polityczną niechęć władz komunistycznych wobec postaci Masaryka jako symbolu przedwojennej demokracji – zwłaszcza po okresie normalizacji po 1968 roku.

Gdzie dokładnie znajduje się pomnik? Na placu w centrum Sušicy, miasta w regionie Pošumaví w Czechach, w pobliżu Szumawy.