Statue of Svatopluk Čech in Vinohrady

Pomnik Svatopluka Čecha to bronzowy monument poświęcony czeskiemu pisarzowi, stojący w Sadach Svatopluka Čecha na praskich Vinohradach. To jedno z bardziej charakterystycznych dzieł czeskiej rzeźby publicznej z początku XX wieku, łączące portret literata z symboliczną kompozycją alegoryczną.

Gdzie stoi pomnik i jak go znaleźć?

Monument znajduje się w parku Čechovy sady (adres: Čechovy sady 1934/1, Praha 2), na terenie dzielnicy Vinohrady, tuż przy granicy z Žižkovem. To spokojna, zielona część miasta, oddalona od głównych tras turystycznych, dzięki czemu odwiedziny łączą się zwykle ze spacerem po parku, a nie z tłumem zwiedzających. Park jest ogólnodostępny i nie wymaga biletu wstępu.

Kto stworzył pomnik i kiedy powstał?

Autorem rzeźby przedstawiającej pisarza jest Jan Štursa, jeden z najważniejszych czeskich rzeźbiarzy przełomu XIX i XX wieku. Za projekt kamiennego cokołu odpowiadał architekt Pavel Janák (1882–1956), postać kluczowa dla czeskiego kubizmu architektonicznego. Pomnik zamówiła w 1918 roku Vinohradská záložna — miejscowa kasa oszczędnościowa, a jego uroczyste odsłonięcie odbyło się w 1924 roku. Między zamówieniem a odsłonięciem minęło więc sześć lat, co nie było niczym niezwykłym przy realizacjach na tak dużą skalę.

Co przedstawia rzeźba?

Kompozycja składa się z dwóch elementów. Główną postacią jest sam pisarz — przedstawiony w pozycji stojącej, z księgą w jednej dłoni oraz kapeluszem i płaszczem w drugiej. To ujęcie podkreśla jego rolę jako człowieka pióra, a nie władcy czy wojownika, co odróżnia ten pomnik od wielu XIX-wiecznych monumentów historycznych. Nad główną figurą umieszczono drugą postać — młodzieńczy akt, interpretowany jako alegoryczny „geniusz" — z orłem o rozpostartych skrzydłach u stóp i gałązką palmową w dłoni. Taki układ, portret realistyczny połączony z alegorią unoszącą się nad nim, był typowy dla pomników czołowych postaci kultury narodowej tamtego okresu.

Jaka jest historia pomnika?

Losy monumentu odzwierciedlają burzliwą historię samych Czech w XX wieku. W czasie okupacji za czasów Protektoratu Czech i Moraw pomnik został usunięty — praktyka stosowana wobec wielu czeskich pomników narodowych, uznawanych przez okupanta za niepożądane symbole tożsamości. Po zakończeniu wojny monument przywrócono na jego pierwotne miejsce w parku, gdzie stoi do dziś.

Dlaczego ten pomnik ma znaczenie poza Pragą?

Powiększona wersja górnej, alegorycznej figury — tego samego „geniusza" z orłem — została pokazana w pawilonie czechosłowackim na Międzynarodowej Wystawie Sztuk Dekoracyjnych i Przemysłowych w Paryżu w 1925 roku, wydarzeniu, które dało nazwę całemu stylowi art déco. Ten fakt pokazuje, że kompozycja Štursy i Janáka nie była tylko lokalnym upamiętnieniem, lecz dziełem uznanym za reprezentatywne dla czeskiej sztuki na arenie międzynarodowej.

Jak połączyć wizytę ze zwiedzaniem okolicy?

Čechovy sady leżą w spokojnej części Vinohrad, w pobliżu innych zielonych terenów tej dzielnicy. To dobre miejsce na przerwę podczas dłuższego spaceru po Pradze 2 i 3 — z dala od zatłoczonego centrum, ale wciąż w łatwym zasięgu komunikacji miejskiej. Park nadaje się na krótki postój z aparatem fotograficznym, zwłaszcza dla osób zainteresowanych czeską rzeźbą publiczną i historią architektoniczną Pragi z lat 20. XX wieku.

Najczęstsze pytania

Kto jest autorem pomnika Svatopluka Čecha? Samą rzeźbę wykonał Jan Štursa, a kamienny cokół zaprojektował architekt Pavel Janák.

Kiedy odsłonięto pomnik? Uroczyste odsłonięcie odbyło się w 1924 roku, sześć lat po złożeniu zamówienia przez Vinohradską záložnę w 1918 roku.

Co przedstawia górna część kompozycji? Młodzieńczy akt symbolizujący „geniusza", z orłem o rozpostartych skrzydłach u stóp i gałązką palmową w dłoni.

Gdzie dokładnie stoi pomnik? W parku Čechovy sady na praskich Vinohradach (Praha 2), przy adresie Čechovy sady 1934/1.

Czy pomnik przetrwał w niezmienionej formie od 1924 roku? Nie do końca — w czasie okupacji został usunięty, a po wojnie przywrócony na dawne miejsce.