Pomnik braci Čapków autorstwa Pavla Opočenskiego

Pomnik braci Čapków stoi na náměstí Míru na praskich Vinohradach, w dzielnicy, w której obaj bracia spędzili znaczną część życia. To niepozorny na pierwszy rzut oka blok kamienia, który kryje w sobie osobisty hołd dla dwóch najważniejszych postaci czeskiej kultury XX wieku — pisarza Karela Čapka i jego brata, malarza i pisarza Josefa Čapka.

Jak wygląda pomnik i co go wyróżnia?

Rzeźba to niemal trzymetrowy blok diorytu, ustawiony pionowo jak głaz. Na przeciwległych ścianach bloku wywiercono otwory układające się w imiona obu braci — Karel Čapek i Josef Čapek. Zamiast klasycznych liter wykutych w powierzchni, autor posłużył się siecią przewierceń, przez które można dosłownie zobaczyć na wylot. Ten zabieg dał dziełu tytuł „Jména v kameni" — „Imiona w kamieniu". Formę zaprojektował akademicki rzeźbiarz Pavel Opočenský, twórca znany z prac łączących surowość materiału z minimalistycznym, konceptualnym podejściem do formy.

Dlaczego pomnik postawiono właśnie na Vinohradach?

Pomysł upamiętnienia braci Čapków pojawił się już w 1947 roku, wkrótce po śmierci Josefa Čapka w obozie koncentracyjnym i Karela Čapka tuż przed wybuchem II wojny światowej. W 1983 roku ówczesne władze zwróciły się do ministra kultury z prośbą, by odsłonięcie pomnika połączyć z obchodami stulecia urodzin Karela Čapka przypadającymi na 1990 rok. Dopiero jednak po aksamitnej rewolucji zapadła decyzja, by monument stanął właśnie na Vinohradach — dzielnicy, z którą obaj bracia byli osobiście związani, mieszkając i tworząc w jej okolicach. Kamień węgielny pod pomnik położono w 1990 roku na trawiastym skwerze na náměstí Míru, a samo odsłonięcie nastąpiło pięć lat później, w 1995 roku.

Kim byli bracia, których upamiętnia pomnik?

Karel Čapek to jeden z najbardziej rozpoznawalnych czeskich pisarzy, autor powieści i sztuk teatralnych, którego twórczość na trwałe weszła do światowego słownika — to właśnie w jego dramacie po raz pierwszy pojawiło się słowo „robot". Josef Čapek, starszy brat, był malarzem i pisarzem, współautorem części utworów młodszego brata oraz twórcą ilustracji i okładek. Zginął w nazistowskim obozie koncentracyjnym niedługo przed zakończeniem wojny. Pomnik na Vinohradach to jedno z niewielu miejsc w Pradze, które oddaje hołd obu braciom razem, a nie osobno.

Co warto zobaczyć w okolicy pomnika?

Náměstí Míru to jeden z centralnych placów Vinohrad, otoczony secesyjną i neorenesansową zabudową, z kościołem św. Ludmiły pośrodku. Pomnik braci Čapków, mimo skromnych rozmiarów, wpisuje się w tę przestrzeń jako punkt zadumy — miejsce, przy którym warto się zatrzymać, spacerując po jednej z najbardziej charakterystycznych dzielnic mieszkalnych Pragi.

Najczęstsze pytania

Gdzie dokładnie znajduje się pomnik braci Čapków? Na náměstí Míru na Vinohradach w Pradze, w dzielnicy, gdzie obaj bracia mieszkali.

Kto zaprojektował pomnik? Akademicki rzeźbiarz Pavel Opočenský.

Z jakiego materiału wykonano pomnik i jak się nazywa? Z bloku diorytu o wysokości niemal trzech metrów; dzieło nosi tytuł „Jména v kameni" („Imiona w kamieniu").

Kiedy pomnik odsłonięto? Kamień węgielny położono w 1990 roku, a odsłonięcie nastąpiło w 1995 roku.

Dlaczego imiona braci są wywiercone, a nie wyryte? To autorski zabieg rzeźbiarza — imiona powstają z sieci przewierceń przechodzących na wylot przez kamień, zamiast tradycyjnych liter wykutych na powierzchni.