Statue of Saint Procopius in Telč

Socha świętego Prokopa w Telczu to barokowa rzeźba stojąca przy wale oddzielającym historyczne centrum miasta od stawu Štěpnický, w miejscu zwanym Na Baště. Przedstawia czeskiego pustelnika i opata w strojach biskupich, depczącego spętanego łańcuchem diabła – scenę nawiązującą do znanej legendy o świętym, który miał zaprzęgać złego ducha do pługa.

Gdzie dokładnie stoi rzeźba?

Figura znajduje się na wale Na Baště, biegnącym wzdłuż grobli oddzielającej zabytkowe jádro Telcza od stawu Štěpnický – jednego z dwóch zbiorników wodnych, które od wieków otaczają miasto niczym naturalna fosa. To spokojna, częściowo zadrzewiona część miasta, oddalona od tłocznego rynku, ale wciąż w zasięgu spaceru z centrum. Współrzędne miejsca to 49,1863°N, 15,4525°E.

Kto jest autorem rzeźby?

Autorstwo pomnika przypisuje się Štěpánowi Paganowi, rzeźbiarzowi działającemu w pobliskiej Třebíču – choć źródła dotyczące telczańskiego pomnika nie potwierdzają tego jednoznacznie, a jedynie wskazują go jako najbardziej prawdopodobnego twórcę. Sam styl figury – dynamiczna poza, bogato drapowane szaty biskupie – wpisuje się w konwencję rzeźby barokowej typową dla regionu Wysoczyny w XVIII wieku.

Co przedstawia rzeźba i co oznacza?

Święty Prokop ukazany jest w pełnym stroju biskupim, z pastorałem i insygniami władzy duchownej, a u jego stóp leży okuty w łańcuch diabeł. To bezpośrednie odwołanie do jednej z najpopularniejszych legend hagiograficznych związanych z tym świętym – opowieści, według której Prokop miał ujarzmić złego ducha i zaprzęgać go niczym zwierzę pociągowe do orki pola wokół swojej pustelni. Motyw ten pojawia się w czeskiej sztuce sakralnej wielokrotnie, a telczańska figura jest jednym z lokalnych przykładów tego wątku ikonograficznego.

Kim był święty Prokop?

Prokop z Sázavy żył na przełomie X i XI wieku i uznawany jest za jednego z patronów Czech. Był pustelnikiem, a następnie pierwszym opatem klasztoru w Sázavie, który założył i prowadził według reguły słowiańskiej liturgii. Kanonizowany został w 1204 roku, a jego wspomnienie liturgiczne przypada na 4 lipca. Kult świętego Prokopa był w Czechach i na Morawach szczególnie silny w okresie baroku, kiedy powstała też większość poświęconych mu figur przydrożnych i miejskich, w tym prawdopodobnie ta w Telczu.

Dlaczego akurat w tym miejscu?

Umiejscowienie rzeźby na wale przy stawie nie jest przypadkowe – tego typu figury świętych patronów stawiano często w miejscach granicznych: na groblach, mostach czy przy bramach miast, gdzie miały pełnić funkcję opiekuńczą i ochronną dla mieszkańców i podróżnych. Telč, którego historyczne centrum otoczone jest wodami stawów Štěpnický i Ulický, ma kilka takich figur rozmieszczonych wokół rynku i przy groblach – socha świętego Prokopa jest jedną z nich.

Co warto wiedzieć, planując wizytę?

Rzeźba stoi w cieniu drzew, na trasie spacerowej łączącej rynek Telcza z terenami wokół stawu Štěpnický – dobre miejsce na krótki przystanek podczas dłuższego spaceru po obrzeżach miasta, zwłaszcza dla osób zainteresowanych barokową rzeźbą sakralną regionu Wysoczyny. Samo miasto Telč wpisane jest na listę UNESCO ze względu na wyjątkowo dobrze zachowany zespół renesansowo-barokowej zabudowy rynku, więc pomnik można łatwo połączyć ze zwiedzaniem centrum.

Najczęstsze pytania

Co przedstawia socha świętego Prokopa w Telczu? Świętego w strojach biskupich, depczącego skutego łańcuchem diabła – nawiązanie do legendy o zaprzęganiu złego ducha do pługa.

Gdzie stoi pomnik? Na wale Na Baště, przy grobli oddzielającej centrum Telcza od stawu Štěpnický.

Kto jest autorem rzeźby? Prawdopodobnie Štěpán Pagan, rzeźbiarz z Třebíča, choć atrybucja nie jest jednoznacznie potwierdzona.

Z jakiego okresu pochodzi figura? Reprezentuje styl barokowy, typowy dla rzeźby sakralnej regionu Wysoczyny.

Kim był święty Prokop? Czeskim pustelnikiem i pierwszym opatem klasztoru w Sázavie, kanonizowanym w 1204 roku, jednym z patronów Czech.

Czy w Telczu są inne podobne figury? Tak – miasto ma kilka barokowych figur świętych rozmieszczonych przy rynku i groblach otaczających historyczne centrum.