Staré Castle

Zámek Žďár (dawne opactwo cystersów) to rozległy zespół klasztorno-pałacowy w Žďárze nad Sázavou, w krainie Wysoczyzna Czesko-Morawska. Historia miejsca sięga XIII wieku, a dzisiejszy kształt budowli w dużej mierze zawdzięcza barokowej przebudowie prowadzonej z udziałem architekta Jana Blažeja Santiniego-Aichela.

Jak powstał klasztor?

Cystersi zostali sprowadzeni do Žďáru w 1252 roku, gdy morawski burgrabia znojemski nadał zakonowi ziemię pod budowę opactwa i majątek na jego utrzymanie. Klasztor przez wieki przechodził burzliwe koleje losu — w czasie wojen husyckich został splądrowany i spalony, a odbudowano go dopiero za panowania króla Jerzego z Podiebradów. Kolejny cios przyniósł wielki pożar pod koniec XVII wieku, który zniszczył znaczną część zabudowań.

Rola Santiniego i barokowa przebudowa

To właśnie po tym pożarze do odbudowy zaproszono Jana Blažeja Santiniego-Aichela, architekta włoskiego pochodzenia, znanego z charakterystycznego stylu łączącego elementy gotyku i baroku. W pierwszej połowie XVIII wieku pod jego kierunkiem odnowiono klasztorny kościół, założono dolny cmentarz, a nieopodal wzniesiono kościół pielgrzymkowy św. Jana Nepomucena na Zielonej Górze (Zelená hora) — dziś wpisany na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Prace Santiniego w Žďárze uznaje się za jedne z najważniejszych realizacji jego kariery.

Od klasztoru do zamku

Losy opactwa przypieczętował kolejny pożar — 16 lipca 1784 roku, który przyspieszył decyzję o kasacie klasztoru, ogłoszonej 13 października tego samego roku, w ramach józefińskich reform kościelnych. Po zamknięciu klasztoru budynki przebudowano na rezydencję świecką — tak dawne opactwo stało się zamkiem. Obecnie obiekt należy do rodziny Kinských, która od 2014 roku, po przejęciu posiadłości przez nowych właścicieli, prowadzi intensywne prace nad ratowaniem tego zabytku i przywracaniem mu dawnego znaczenia.

Co zobaczyć podczas zwiedzania?

W 2015 roku w zamku otwarto nagradzane Muzeum Nowej Generacji — interaktywną ekspozycję opowiadającą blisko 800-letnią historię dawnego opactwa cystersów. Dzięki audioprzewodnikowi zwiedzający mogą samodzielnie wybrać jedną z kilku tras: samo Muzeum Nowej Generacji, trasę „Śladami Santiniego" prowadzącą po architekturze zamku, wystawę sztuki barokowej (malarstwo i rzeźbę), ekspozycję poświęconą dawnej gospodarce rybnej przy średniowiecznych stawach klasztornych oraz galerię rodziny Kinskich, dokumentującą historię obecnych właścicieli posiadłości.

Dlaczego warto odwiedzić Žďár?

Zamek w Žďárze nad Sázavou to rzadkie połączenie kilku warstw historii w jednym miejscu — średniowiecznego klasztoru, barokowego arcydzieła Santiniego oraz nowoczesnej, wielokrotnie nagradzanej muzealnej opowieści. To także dobry punkt wypadowy do zwiedzenia pobliskiego kościoła na Zelonej Górze, jednego z najbardziej oryginalnych zabytków sakralnych w Czechach. Połączenie architektury, historii kościelnej i rodzinnej opowieści Kinskich sprawia, że miejsce to przemawia zarówno do miłośników zabytków, jak i do turystów szukających nietypowej atrakcji na Wysoczyźnie Czesko-Morawskiej.

Najczęstsze pytania

Czym pierwotnie był Zámek Žďár? Był to klasztor cystersów założony w 1252 roku, przekształcony w rezydencję pałacową dopiero po kasacie zakonu w 1784 roku.

Kto zaprojektował barokową przebudowę? Barokową odbudowę po pożarze prowadzono z udziałem architekta Jana Blažeja Santiniego-Aichela, autora m.in. pobliskiego kościoła na Zelonej Górze wpisanego na listę UNESCO.

Do kogo należy zamek dzisiaj? Zamek jest własnością rodziny Kinských, która od 2014 roku prowadzi jego renowację i udostępnia go zwiedzającym.

Co można zwiedzić na miejscu? Dostępne są m.in. Muzeum Nowej Generacji, trasa poświęcona architekturze Santiniego, wystawa sztuki barokowej, ekspozycja o dawnym rybactwie oraz galeria rodziny Kinskich.