Socha svatého Donáta

Socha svatého Donáta to barokowa figura z szarego piaskowca, stojąca pośród pól w Třebohosticach, części miasteczka Škvorec na wschód od Pragi. Nieco mniejsza od naturalnej wielkości rzeźba przedstawia świętego Donata z Arezzo — patrona chroniącego przed gradobiciem i piorunami — i od 1765 roku czuwa nad okoliczną ziemią uprawną, choć sama wieś, obok której pierwotnie stanęła, dawno zniknęła z mapy.

Gdzie dokładnie stoi socha?

Rzeźba znajduje się na rozstaju polnych dróg, w miejscu, gdzie niegdyś leżała osada Křimín — dziś po wsi nie ma już śladu, a pamięć o niej przetrwała właśnie dzięki temu pomnikowi. Socha stoi w otoczeniu grupy starych lip, tradycyjnie sadzonych przy podobnych kapliczkach i figurach jako element sakralnego krajobrazu. Współrzędne miejsca to 50.0529533, 14.7446484, a najbliższym punktem orientacyjnym jest miasteczko Škvorec, którego administracyjną częścią są Třebohostice.

Kto i dlaczego postawił tę figurę?

Fundatorką była księżna Maria Teresa Sabaudzka (1694–1772), właścicielka rozległych dóbr obejmujących między innymi Škvorec, Kostelec nad Czarnymi Lasami, Uhříněves, Rataje nad Sázavou i Kounice. 27 czerwca 1764 roku wydała w Wiedniu pisemne polecenie, aby na każdym z jej majątków postawiono w odpowiednim miejscu figurę świętego Donata — świętego, którego szczególnie czciła jako obrońcę przed gradem i niszczącymi burzami. Rok później, w 1765 roku, polecenie to zrealizowano także w okolicach Škvorca, stawiając omawianą tu rzeźbę.

Co można zobaczyć na cokole?

Figura spoczywa na kamiennym postumencie o kwadratowym planie, zwieńczonym łukowato zakończonym blokiem, na którym wznosi się wysoki, graniastosłupowy cokół właściwy. Na jego przedniej ścianie umieszczono reliefowo wykuty, zwieńczony koroną herb sabaudzko-liechtensteinski — symbol rodu fundatorki — wraz z datą 1765. Nazwisko wykonawcy rzeźby nie zostało przekazane, autor pozostaje anonimowy. Mimo upływu ponad dwustu pięćdziesięciu lat i licznych zniszczeń, jakich doświadczyła w tym czasie, w tym utraty prawej dłoni świętego, socha zachowała wysoki stopień autentyczności i nie była poddawana daleko idącej rekonstrukcji.

Kim był święty Donat i dlaczego stawiano mu figury na polach?

Święty Donat z Arezzo był męczennikiem i biskupem rzymskim z Italii, czczonym we Włoszech jako patron i opiekun rolników. Wzywano go w modlitwach o ochronę upraw przed gradem i uderzeniami piorunów — zjawiskami, które w ciągu jednej burzy mogły zniszczyć całoroczny plon. Figury świętego Donata stawiano zwykle na otwartych polach, na skrzyżowaniach dróg gospodarczych lub granicach majątków, tak aby „czuwały" nad okolicznymi uprawami. Postać ta jest znacznie rzadsza w krajobrazie środkowoeuropejskim niż na przykład święci patronowie podróżnych czy świętego Jana Nepomucena, co czyni socha ze Škvorca ciekawym świadectwem lokalnej pobożności rolniczej XVIII wieku.

Jak dotrzeć na miejsce?

Třebohostice leżą tuż przy Škvorcu, miasteczku położonym około 20 kilometrów na wschód od centrum Pragi, w powiecie Praha-východ. Najwygodniej dotrzeć tu samochodem — figura stoi przy polnej drodze poza zabudową, więc warto zaplanować krótki spacer od najbliższego dojazdu asfaltowego. Okolica ma charakter typowo rolniczy, otoczona polami uprawnymi typowymi dla środkowych Czech.

Najczęstsze pytania

Gdzie dokładnie znajduje się socha świętego Donata? Stoi na rozstaju polnych dróg w Třebohosticach, części miasteczka Škvorec na wschód od Pragi, w miejscu dawnej, dziś nieistniejącej wsi Křimín.

Kiedy powstała figura i kto ją ufundował? Rzeźbę wzniesiono w 1765 roku z inicjatywy księżnej Marii Teresy Sabaudzkiej, właścicielki tutejszych dóbr, realizując jej pisemne polecenie z 1764 roku.

Z czego wykonana jest socha? Z szarego piaskowca, w rozmiarze nieco mniejszym od naturalnego, na kamiennym cokole zdobionym herbem sabaudzko-liechtensteinskim.

Kim jest przedstawiony święty? Święty Donat z Arezzo, rzymski biskup i męczennik, wzywany jako patron chroniący uprawy przed gradem i piorunami.

Czy socha jest dobrze zachowana? Tak, mimo utraty prawej dłoni świętego, zachowała wysoki stopień oryginalnej substancji i nie przeszła istotnej rekonstrukcji.