Simon Rutar

Domačija Simona Rutarja to niewielka izba pamięci we wsi Krn nad Kobaridem, poświęcona jednemu z pierwszych słoweńskich historyków i geografów regionu.

Simon Rutar (1851–1903) spędził dzieciństwo na gospodarstwie zwanym Mohova domačija w Krnie. Wyrósł na pioniera słoweńskiej historiografii, geografii, archeologii i ochrony zabytków. Jego najważniejsze dzieło, "Zgodovina Tolminskega" (Historia Tolminki), ukazało się w 1882 roku i do dziś pozostaje punktem odniesienia dla badaczy regionu. W setną rocznicę jego urodzin, w 1951 roku, na rodzinnym domu w Krnie umieszczono pierwszą tablicę pamiątkową. Później tolmiński muzeum zorganizowało tam dwie niewielkie wystawy poświęcone jego życiu i pracy.

Co zobaczysz w izbie pamięci?

W 2011 roku ekspozycję przeniesiono na dwa piętra budynku gospodarczego stojącego nieopodal rodzinnego domu, w pomieszczeniach nad dawną mleczarnią wsi (adres: Krn 9). Znajdziesz tu dokumenty z archiwum Rutarja oraz fotografie miejsc, w których historyk mieszkał i prowadził swoje badania — od Tolminki po Istrię i Kras. Wystawa ma charakter kameralny i lokalny: to nie duże muzeum, lecz izba pamięci prowadzona przez mieszkańców wsi we współpracy z Muzeum w Tolminie.

Jak dotrzeć i jak zwiedzić?

Krn to niewielka wieś położona wysoko nad doliną Soczy, nad Kobaridem — dojazd prowadzi krętą drogą w górach, dlatego warto zaplanować dodatkowy czas na podróż. Ekspozycja nie jest otwarta na stałe — klucz do pomieszczeń przechowywany jest w domu nr 8 we wsi, a wizytę trzeba wcześniej zgłosić telefonicznie. Opiekę nad izbą sprawuje pani Lidija Manfreda, z którą można umówić się na zwiedzanie pod numerem 031 546 382. Dodatkowych informacji udziela też Muzeum w Tolminie (Mestni trg 4, Tolmin), które formalnie nadzoruje kolekcję.

Dlaczego warto odwiedzić to miejsce?

To przystanek dla osób zainteresowanych historią regionu Tolminka i Posočje, a nie typowa atrakcja turystyczna z tłumami zwiedzających. Odwiedzając Krn, można połączyć wizytę w izbie pamięci ze spacerem po górskiej wsi i podziwianiem widoków na dolinę Soczy — okolica Kobaridu słynie z historycznych szlaków związanych z I wojną światową oraz malowniczych punktów widokowych.

Kim był Simon Rutar?

Simon Rutar urodził się w 1851 roku i zmarł w 1903. Był samoukiem-historykiem, który mimo braku formalnego wykształcenia akademickiego w tej dziedzinie stał się jednym z najważniejszych badaczy dziejów Prymorja. Pisał przede wszystkim o historii i geografii terenów dzisiejszego Prymorja Słoweńskiego, włoskiego Friuli-Wenecji Julijskiej oraz chorwackiej Istrii i Prymorsko-Gorańskiej. Jego prace do dziś cytowane są przez historyków regionu, choć część oryginalnych materiałów archiwalnych, z których korzystał, spłonęła podczas pożaru archiwum w Tolminie w czasie I wojny światowej.

Najczęstsze pytania

Czy izba pamięci Simona Rutarja jest zawsze otwarta? Nie. To niewielka, lokalna ekspozycja bez stałych godzin otwarcia — zwiedzanie wymaga wcześniejszego umówienia się telefonicznie z opiekunką klucza.

Gdzie dokładnie znajduje się ekspozycja? We wsi Krn nad Kobaridem, pod adresem Krn 9, na piętrze budynku gospodarczego stojącego przy dawnej mleczarni.

Co można zobaczyć na wystawie? Dokumenty z archiwum Simona Rutarja oraz fotografie miejsc związanych z jego życiem i pracą badawczą.

Kim był Simon Rutar i dlaczego jest ważny dla regionu? Był XIX-wiecznym historykiem i geografem, pionierem badań nad dziejami Tolminki i szerzej rozumianego Prymorja — jego "Zgodovina Tolminskega" z 1882 roku to jedno z podstawowych źródeł wiedzy o regionie.