Karel Štrekelj

Pomnik Karla Štreklja stoi we wsi Gorjansko, w gminie Komen na słoweńskim Krasie – niewielkiej miejscowości, która wydała jednego z najważniejszych językoznawców i etnografów w historii Słowenii. Brązowe popiersie, dzieło akademickiego rzeźbiarza Mirsada Begicia, odsłonięto 14 czerwca 2009 roku, dokładnie w 150. rocznicę urodzin uczonego. Dla niewielkiej wsi na Krasie było to wydarzenie o dużym znaczeniu – lokalna społeczność od dawna pielęgnuje pamięć o swoim najsłynniejszym rodaku.

Kim był Karel Štrekelj?

Karel Štrekelj urodził się w Gorjansku 24 lutego 1859 roku. Został slawistą, językoznawcą i etnografem, a przede wszystkim człowiekiem, któremu Słowenia zawdzięcza jedną z najpełniejszych kolekcji pieśni ludowych wśród narodów słowiańskich. Od 1886 roku z ramienia towarzystwa Matica Slovenska prowadził wieloletnią pracę nad zbiorem „Slovenske narodne pesmi", w którym zgromadził niemal 8700 pieśni ludowych z całego obszaru etnicznego Słowenii. Zmarł w 1912 roku w Grazu, ale to właśnie rodzinne Gorjansko upamiętnia go do dziś.

Co zobaczysz na miejscu?

Głównym punktem jest brązowe popiersie Štreklja ustawione w centrum wsi. To skromny, ale symbolicznie ważny pomnik – rzeźba przedstawia twarz uczonego w klasycznej, popiersiowej formie, typowej dla słoweńskich pomników upamiętniających postacie kultury. Otoczenie ma charakter kameralny: to wiejski plac, a nie rozbudowany kompleks muzealny, więc zwiedzanie zajmuje kilkanaście minut, ale warto połączyć je ze spacerem po samej wsi, zabudowanej w typowym dla Krasu stylu kamiennych domów.

Jak dotrzeć na miejsce?

Gorjansko leży na Krasie, w gminie Komen, w południowo-zachodniej Słowenii, niedaleko granicy z Włochami. Najwygodniej dojechać samochodem – wieś znajduje się kilkanaście kilometrów od miasteczka Komen i stosunkowo blisko Sežany oraz przejścia granicznego w kierunku Triestu. To region typowo krasowy: wapienne wzgórza, winnice i kamienne wioski, więc podróż samą trasą dojazdową jest częścią atrakcji. W okolicy nie ma dużego węzła komunikacji publicznej, dlatego rower lub samochód sprawdzą się najlepiej.

Co jeszcze warto zobaczyć w okolicy?

Kras to region znany przede wszystkim z jaskiń (w tym słynnych Jaskiń Szkocjańskich, wpisanych na listę UNESCO) oraz z tradycji winiarskiej – w promieniu kilkunastu kilometrów od Gorjanska znajdziecie liczne gospodarstwa oferujące degustacje lokalnego wina teran oraz pršuta, suszonej szynki krasowej. To dobry pretekst, by połączyć wizytę przy pomniku z dłuższą wycieczką po całym regionie.

Kiedy przyjechać?

Pomnik jest dostępny przez cały rok, ponieważ stoi na otwartej przestrzeni wiejskiego placu. Najprzyjemniej zwiedza się go wiosną i jesienią, kiedy temperatury na Krasie są łagodne, a okoliczne winnice prezentują się najbardziej malowniczo. Warto też wiedzieć, że od 2001 roku w Gorjansku przyznawana jest Nagroda Štreklja – lokalne wyróżnienie honorujące najbardziej zasłużonych mieszkańców wsi, co czyni to miejsce żywym punktem odniesienia dla lokalnej tożsamości, a nie tylko historycznym reliktem.

Najczęstsze pytania

Gdzie dokładnie znajduje się pomnik Karla Štreklja? We wsi Gorjansko, w gminie Komen, na Krasie w południowo-zachodniej Słowenii.

Kim był Karel Štrekelj i dlaczego ma pomnik? Był słoweńskim językoznawcą i etnografem, który zebrał blisko 8700 pieśni ludowych i zredagował monumentalny zbiór „Slovenske narodne pesmi". Pomnik w rodzinnej wsi upamiętnia jego wkład w kulturę słoweńską.

Kiedy odsłonięto pomnik? 14 czerwca 2009 roku, w 150. rocznicę urodzin Štreklja.

Czy warto łączyć wizytę z innymi atrakcjami Krasu? Tak – w okolicy znajdują się winnice, gospodarstwa z pršutem oraz słynne Jaskinie Szkocjańskie, co pozwala zaplanować pełny dzień zwiedzania regionu.