Sant Joan de Cavallar

Sant Joan de Cavallar to niewielka kaplica przedromańska w gminie Sant Pere de Vilamajor, w katalońskim regionie Vallès Oriental, u podnóża masywu Montseny. Choć dziś stoi w ruinie, jest jednym z najstarszych zachowanych obiektów sakralnych w tej części Katalonii i ważnym punktem odniesienia dla osób interesujących się architekturą przedromańską.

Gdzie znajduje się kaplica?

Obiekt leży na wysokości około 569 m n.p.m., w okolicy dawnego mas (gospodarstwa) Can Nadal, w dzielnicy Santa Susanna należącej do Sant Pere de Vilamajor. To teren zabudowy letniskowej Refugis del Montseny, otoczony lasami i szlakami pieszymi prowadzącymi w głąb masywu Montseny. Dojazd samochodem i dojście pieszo są stosunkowo łatwe, choć sama kaplica znajduje się na terenie prywatnym.

Skąd wzięła się nazwa i jaka jest historia obiektu?

Nazwa „Cavallar" pojawia się w dokumentach już w połowie X wieku – w spisie majątkowym (poliptyku) Vilamajor z 950 roku, gdzie określano tak okoliczne tereny. Sama kaplica, poświęcona św. Janowi Ewangeliście, była pierwotnie przybudówką dawnego mas zwanego Cavallar, z którego później powstało gospodarstwo Can Nadal. W dokumentach kościelnych i notarialnych pojawia się wielokrotnie na przestrzeni średniowiecza – wzmianki datowane są między innymi na XI, XIII i XIV wiek.

Cechy architektoniczne – murowanie w układzie jodełki (tzw. opus spicatum), prostokątna nawa z węższą, kwadratową absydą oraz kolebkowe sklepienie prezbiterium z nieregularnie ułożonymi ciosami – pozwalają historykom architektury datować budowlę na okres przedromański, najprawdopodobniej na pierwszą połowę X wieku. Ze względu na te cechy kaplica bywa wskazywana jako jeden z najstarszych zachowanych obiektów sakralnych w regionie Vallès.

Co działo się z kaplicą później?

Budynek był przebudowywany kilkukrotnie – w 1610 roku oraz ponownie w XX wieku. Największą ingerencją była przebudowa z 1975 roku, kiedy obiekt zaadaptowano na lokal gastronomiczny; dobudowano wtedy niewielką dzwonnicę z łukiem, która jednak nie przetrwała do dziś. W 1983 roku z wnętrza skradziono XVI-wieczny (plateresque) ołtarz.

W jakim stanie jest kaplica dzisiaj?

Obecnie stan zachowania jest bardzo zły – dach zawalił się, a budynek stoi opuszczony i narażony na dewastację. Kaplica pozostaje własnością prywatną i nie pełni obecnie żadnej funkcji. Mimo to obiekt figuruje w katalogu ochrony zabytków gminy (miejscowy plan POUM z 2011 roku) z wyznaczoną 30-metrową strefą ochrony archeologicznej.

Co warto wiedzieć przed wizytą?

Sant Joan de Cavallar to punkt dla miłośników historii i architektury, a nie klasyczna atrakcja turystyczna z infrastrukturą zwiedzania – nie ma tu kasy biletowej, oznakowanej ścieżki zwiedzania ani gwarantowanego wstępu do wnętrza. Warto połączyć wizytę ze spacerem po okolicznych szlakach Montseny, np. w stronę Santa Susanna czy dalszych partii masywu. Ze względu na popularność wezwania „Sant Joan" w Katalonii, warto się upewnić, że mowa akurat o tym obiekcie w Sant Pere de Vilamajor, a nie o innej kaplicy lub kościele o tej samej nazwie (np. Sant Joan de Vilamajor czy Sant Joan de Vilatorrada).

Najczęstsze pytania

Czy można wejść do wnętrza kaplicy Sant Joan de Cavallar? Obiekt jest własnością prywatną, w złym stanie technicznym (zawalony dach), więc nie ma zorganizowanego, regularnego dostępu do wnętrza. Można natomiast obejrzeć budynek z zewnątrz, będąc w okolicy.

Ile lat ma kaplica? Cechy architektoniczne wskazują na okres przedromański, prawdopodobnie pierwszą połowę X wieku, choć sama nazwa terenu jest poświadczona już w 950 roku, a kaplica pojawia się w dokumentach kościelnych na przestrzeni kolejnych stuleci.

Jak dotrzeć do kaplicy? Znajduje się w okolicy dawnego mas Can Nadal, w dzielnicy Santa Susanna gminy Sant Pere de Vilamajor, na wysokości ok. 569 m n.p.m., wśród terenów rekreacyjnych Refugis del Montseny – dojście jest stosunkowo łatwe, ale warto zaplanować trasę z wykorzystaniem map turystycznych regionu Montseny.